భారత్ ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో నాల్గవ అతిపెద్ద చమురు శుద్ధి కేంద్రం ఉంది.  23 రిఫైనరీలలో సుమారుగా ఏడాదికి 258.7 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల   శుద్ధి సామర్థ్యం ఉంది. ఒక ప్రధాన ప్రపంచ శుద్ధి కేంద్రంగా,  పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల నికర ఎగుమతిదారుగా, భారతదేశం 2030 నాటికి సామర్థ్యాన్ని 310 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులకు విస్తరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

* కీలక మౌలిక సదుపాయాలు: గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రిఫైనరీ కాంప్లెక్స్ ఉంది.

* ఉత్పత్తి, ఎగుమతి: దేశం 23 రిఫైనరీలను నిర్వహిస్తోంది, 2024-25లో పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు 64.7 మిలియన్ టన్నులకు చేరుకున్నాయి.

* నాణ్యతా ప్రమాణాలు: అన్ని భారతీయ రిఫైనరీలు బిఎస్-VI గ్రేడ్ ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

* భవిష్యత్ అంచనాలు: 450 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులకు చేరాలనే దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలతో సామర్థ్యం పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ప్రపంచంలోని టాప్ 5 ఆయిల్ రిఫైనరీలు (రిఫైనరీ కాంప్లెక్స్‌లు) ఇవి..

* జామ్‌నగర్ రిఫైనరీ కాంప్లెక్స్ — భారతదేశం (రోజుకు 1.2+ మిలియన్ బ్యారెల్స్)

* పరాగ్వానా రిఫైనరీ కాంప్లెక్స్ — వెనిజులా

* ఉల్సాన్ రిఫైనరీ (ఎస్‌కే ఎనర్జీ) — దక్షిణ కొరియా

* యోసు రిఫైనరీ (జీఎస్ కాల్టెక్స్) — దక్షిణ కొరియా

* రువైస్ రిఫైనరీ — యూఏఈ

బయోఫ్యూయల్స్ ఉత్పత్తిలో భారతదేశం మూడవ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది.  పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలపడంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.

మధ్యప్రాచ్యంలో కొనసాగుతున్న సంఘర్షణల నేపథ్యంలో మార్చి నెలలో భారతదేశం   డీజిల్ ఎగుమతులు 20శాతం పెరిగాయి.

* ముడి చమురు ధరలకు, శుద్ధి చేసిన డీజిల్ ధరలకు మధ్య పెరుగుతున్న అంతరం కారణంగా, శుద్ధి చేసిన ఉత్పత్తుల మొత్తం ఎగుమతులు 8 శాతం తగ్గినప్పటికీ, మార్చిలో భారతదేశం నెలవారీ డీజిల్ ఎగుమతులను సుమారు 20 శాతానికి పెంచింది.

*  రిఫైనరీలు సాధారణంగా అనుకూలమైన క్రాక్ స్ప్రెడ్‌లు,  మార్జిన్‌ల ప్రయోజనాన్ని పొందడానికి తమ ఉత్పత్తి మిశ్రమాన్ని మారుస్తాయి.

*  క్రాక్ స్ప్రెడ్ అనేది ముడి చమురు,  దాని నుండి లభించే శుద్ధి చేసిన ఉత్పత్తుల మధ్య ధరల వ్యత్యాసాన్ని సూచిస్తుంది, అయితే మార్జిన్లు అనేవి ఖర్చులు ,  కార్యాచరణ సామర్థ్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత రిఫైనర్లు సంపాదించే లాభాలను సూచిస్తాయి.

*  హోర్ముజ్ జలసంధి దాదాపుగా మూతపడటంతో ముడి చమురు ధరలు పెరిగినప్పటికీ, ఈ ప్రభావం వివిధ ఇంధనాలపై విభిన్నంగా ఉంది. డీజిల్, జెట్ ఫ్యూయల్ క్రాక్ స్ప్రెడ్‌లు కొత్త గరిష్ట స్థాయిలకు చేరగా, పెట్రోల్ స్ప్రెడ్‌లు స్థిరంగా ఉన్నాయి.

*  ఫిబ్రవరిలో 10.74 మిలియన్ బ్యారెళ్లతో పోలిస్తే, మార్చి 1 నుండి 28 మధ్య డీజిల్ ఎగుమతులు 12.90 మిలియన్ బ్యారెళ్లకు చేరుకున్నాయి.

*  మార్చిలో భారతదేశ పెట్రోల్ ఎగుమతులు గణనీయంగా పడిపోయాయి, 33శాతం తగ్గి 8.31 మిలియన్ బ్యారెళ్లకు చేరాయి. గ్యాసోలిన్ ఎగుమతులలో ఈ తగ్గుదలకు, అధిక ఎల్‌పిజి ఉత్పత్తి వైపు వ్యూహాత్మక మార్పు కూడా ఒక కారణంగా ఉంది. రిఫైనరీలు కొన్ని హైడ్రోకార్బన్ ప్రవాహాలను పెట్రోల్ ఉత్పత్తి నుండి మళ్లించి, వాటిని ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాస్‌గా (ఎల్పీజీ) ప్రాసెస్ చేస్తున్నాయి.

*  ఇరాన్‌తో అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ సంఘర్షణ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి దేశీయ ఎల్‌పిజి ఉత్పత్తి 40 శాతం పెరిగి, గణనీయంగా వృద్ధి చెందింది. గతంలో భారతదేశ ఎల్‌పిజి వినియోగంలో సుమారు 54శాతం వాటా కలిగిన గల్ఫ్ ప్రాంతం నుండి సరఫరాలో ఏర్పడిన అంతరాయాలను భర్తీ చేయడమే ఈ పెరుగుదల లక్ష్యం.

దీనికి విరుద్ధంగా, ఇంధనంపై ప్రపంచ మార్జిన్లు రికార్డు స్థాయికి చేరుకున్నప్పటికీ, మార్చిలో జెట్ ఇంధనం ఎగుమతులు 4శాతం తగ్గి 2.63 మిలియన్ బ్యారెళ్లకు పడిపోయాయి. అయితే.. విస్తృతమైన  క్లీన్ ప్రొడక్ట్స్  వర్గం కింద వర్గీకరించబడిన ఎగుమతులు 40శాతం పెరిగి 1.11 మిలియన్ బ్యారెళ్లకు చేరినందున, పూర్తి షిప్పింగ్ డేటా అందుబాటులోకి వచ్చిన తర్వాత ఈ సంఖ్యను పైకి సవరించే అవకాశం ఉంది.

సేకరణ: కంఠమనేని సీతారాం, అమెరికా