కంఠమనేని సీతారాం

అంతర్జాతీయ వాణిజ్య రంగంలో దశాబ్దాలుగా తిరుగులేని శక్తిగా వెలుగొందుతున్న అమెరికా డాలర్ ఆధిపత్యానికి నెమ్మదిగా.. కాదు కాదు వేగంగానే బీటలు వారుతున్నాయి.  ప్రపంచ దేశాల మధ్య మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిణామాలు, ఆర్థిక వ్యూహాల నేపథ్యంలో ఇప్పుడు  డీ-డాలరైజేషన్ అన్నది ప్రధాన చర్చగా మారింది. ప్రధానంగా  అంతర్జాతీయ లావాదేవీల్లో ఒకే కరెన్సీపై ఆధారపడటం వల్ల తలెత్తే ఇబ్బందులను అధిగమించడానికి పలు దేశాలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అన్వేషిస్తున్నాయి. 

ఇటీవల అమెరికా విదేశాంగ వర్గాల నుంచి వచ్చిన కీలక వ్యాఖ్యలు ఈ అంశంపై మరింత చర్చల వేడిని మరింత పెరిగేలా చేశాయి.  అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో డాలర్ భవిష్యత్తుపై చేసిన విశ్లేషణ ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా హాట్ టాపిక్ గా మారింది. బ్రెజిల్, చైనా వంటి   దేశాలు తమ పరస్పర వాణిజ్యం కోసం డాలర్‌ను పక్కన పెట్టి, సొంత కరెన్సీల్లో లావాదేవీలు నిర్వహించడంపై ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఇదే ధోరణి గనుక మరో ఐదేళ్ల పాటు కొనసాగితే.. ప్రపంచ దేశాలకు అమెరికా డాలర్‌తో అవసరం తగ్గిపోయే ప్రమాదం ఉందన్న ఆందోళన ఆయన మాటల్లో వ్యక్తం అయ్యింది. అదే సమయంలో అమెరికా తన విధానాలను మార్చుకోవాలన్న హెచ్చరికా ఆయన వ్యాఖ్యలో ఉంది. అదే జరిగితే.. అంటే డాలర్ ప్రాధాన్యత తగ్గితే..  ఇతర దేశాలపై ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించే అమెరికా శక్తి   గణనీయంగా తగ్గిపోతుందని ఆయన అన్యాపదేశంగా హెచ్చరిక చేశారని పరిశీలకులు విశ్లేషిస్తున్నారు. 

అసలు డీ-డాలరైజేషన్ అంటే ఏమిటంటే..  అంతర్జాతీయ వ్యాపార లావాదేవీల్లో అమెరికన్ డాలర్ వినియోగాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తూ, దాని స్థానంలో ఇతర దేశాల కరెన్సీలను లేదా నూతన  చెల్లింపు వ్యవస్థలను ప్రవేశపెట్టడం. ఇది కేవలం ఆర్థికపరమైన నిర్ణయం మాత్రమే కాదు, దీని వెనుక లోతైన భౌగోళిక, రాజకీయ వ్యూహాలు  ఉన్నాయి.  ఒకే కరెన్సీపై ఆధారపడటం వల్ల ఆ దేశం విధించే ఆంక్షలకు ఇతర దేశాలు బలికాకూడదనే ఉద్దేశంతో ఈ మార్పు మొదలైంది. ఈ మార్పులో బ్రిక్స్ దేశాలు అత్యంత క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.  రష్యాపై పాశ్చాత్య దేశాలు ఆంక్షలు విధించిన తర్వాత..  ఆ దేశం ప్రత్యామ్నాయ చెల్లింపు మార్గాలపై దృష్టి సారించింది. అటు చైనా కూడా తన  యువాన్ కరెన్సీని అంతర్జాతీయ స్థాయిలో బలోపేతం చేసేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది. భారత్ సైతం ఈ దిశగా  అడుగులు వేస్తున్నది.  ఇప్పటికే రష్యాతో చమురు వాణిజ్యంలో రూపాయిని వినియోగించడమే కాకుండా.. దాదాపు 20కి పైగా దేశాలతో రూపాయిలోనే వాణిజ్య లావాదేవీలు జరిపేలా ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది.

 అదలా ఉంటే ఇప్పటికిప్పుడు డాలర్ కు కానీ, అమెరికా ఆధిపత్యానికి కానీ వచ్చే ముప్పేమీ లేదు.  ప్రస్తుతానికి గ్లోబల్ మార్కెట్‌లో డాలర్ హవా కొనసాగుతూనే ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న విదేశీ మారక నిల్వల్లో దాదాపు 57 శాతం వాటా డాలర్‌దే. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో అత్యధిక భాగం ఇప్పటికీ డాలర్  ద్వారానే జరుగుతోంది. కాబట్టి, డాలర్ ఆధిపత్యం ఒక్కరోజులో అంతరించిపోతుందని భావించడం పొరపాటే అవుతుంది.  అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఉన్న బలం, అక్కడి మార్కెట్ల లోతు కారణంగా డాలర్ ఇంకా కీలకంగానే ఉంది. అయితే ఇప్పుడు కాకపోయినా.. భవిష్యత్తులో అది ఏకఛత్రాధిపత్యం కాకుండా, ఇతర బలమైన కరెన్సీలతో కలిసి సాగాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.   ప్రపంచం 'మల్టీ-కరెన్సీ' వ్యవస్థ వైపు అడుగులు వేయబోతోంది. అంటే డాలర్‌తో పాటు యువాన్, యూరో, రూపాయి వంటి కరెన్సీలు సమాంతరంగా చెల్లింపుల్లో భాగస్వామ్యం వహిస్తాయి. 

ఒకవేళ దేశాలు సొంతంగా సురక్షితమైన చెల్లింపు వ్యవస్థలను నిర్మించుకుంటే, అగ్రరాజ్యం అమెరికా ప్రభావం ప్రపంచ రాజకీయాలపై తగ్గే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా యుద్ధాలు లేదా వివాదాల సమయంలో అమెరికా ఆయుధంగా వాడే ఆర్థిక ఆంక్షల ప్రభావం భవిష్యత్తులో నీరుగారిపోవచ్చు. 

మొత్తంగా చూస్తే, డీ-డాలరైజేషన్ అనేది ఒక బలమైన ట్రెండ్‌గా మొదలైంది. అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ అత్యంత సంక్లిష్టమైనది కావడంతో, ఏదైనా పెద్ద మార్పు సంభవించాలంటే దానికి విశ్వసనీయత, స్థిరత్వం చాలా ముఖ్యం. ఈ విషయంలో ప్రస్తుతం అమెరికాకు ఉన్న అనుభవం, ఆ దేశంపై ఉన్న నమ్మకం ఇతర దేశాలకు అందడానికి కొంత సమయం పట్టవచ్చు. ప్రపంచం నెమ్మదిగా ఒకే కరెన్సీపై ఆధారపడే స్థితి నుంచి బహుళ కరెన్సీ వ్యవస్థ వైపు మారుతున్న తరుణమిది.  చివరగా, డాలర్ పూర్తిగా ముగిసిపోతుందా అనే దానికంటే, దాని పాత్ర ఏ మేరకు పరిమితం కాబోతుందనేదే అసలైన ప్రశ్న. భవిష్యత్తులో ప్రపంచం మరింత సమతుల్యమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను చూడబోతోంది. విభిన్న దేశాల కరెన్సీలకు సమాన గౌరవం దక్కే రోజులు దగ్గర్లోనే ఉన్నాయని ఆర్థిక నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు. డాలర్ యుగం ఇంకా అంతం కాకపోయినా, డీ-డాలరైజేషన్ ప్రక్రియ మాత్రం వేగంగానే ముందుకు సాగుతోంది.