దేశంలో దశాబ్దాలుగా అమలులో ఉన్న రిజర్వేషన్ల విధానంపై ప్రస్తుతం   సరికొత్త చర్చకు తెరలేచింది. స్వాతంత్ర్యానంతరం అణగారిన వర్గాలకు బాసటగా నిలిచేందుకు ప్రవేశపెట్టిన ఈ వ్యవస్థ, నేటి మారుతున్న సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితుల్లో  ఇదే పద్ధతిలో కొనసాగడం సమంజసమా అనే ప్రశ్నలు వినిపిస్తున్నాయి.  ముఖ్యంగా  ఒక వర్గం  విశ్లేషకులు, ఒక సామాజిక వర్గానికి చెందిన వారు ఈ అంశంపై భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. చారిత్రక అన్యాయాలను సరిదిద్దే క్రమంలో ఏర్పడిన ఈ చట్టాలు, ప్రస్తుత కాలంలో కొత్త రకమైన అసమానతలకు దారితీస్తున్నాయా అనే కోణంలో విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.

రిజర్వేషన్ల రూపశిల్పి డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్   ఈ వ్యవస్థను కేవలం ఒక నిర్ణీత కాలం వరకే ఉద్దేశించారని, కానీ కాలక్రమేణా ఇది రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం నిరంతరాయంగా కొనసాగుతోందని విమర్శకుల ప్రధాన ఆరోపణ. రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన సమయంలో ఉన్న సామాజిక పరిస్థితులు వేరు, ప్రస్తుత ఆర్థిక పరిస్థితులు వేరని వారు వాదిస్తున్నారు. కులాన్ని మాత్రమే ప్రాతిపదికగా తీసుకోవడం వల్ల, అగ్రవర్ణాల్లోని నిరుపేదలకు అన్యాయం జరుగుతోందన్న ఆవేదన వారి వాదనలో వ్యక్తమవుతోంది. ఆర్థిక అసమానతల అంశంపై చర్చ తీవ్రమవుతున్న తరుణంలో.. కులం కంటే ఆర్థిక స్థితే ముఖ్యం అనే నినాదం బలంగా వినిపిస్తోంది.  

ఉన్నత వర్గాలుగా పిలవబడే ఓసీ  సామాజిక వర్గాల్లో, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణుల వంటి వర్గాల్లో పేదరికం విలయతాండవం చేస్తోందని, వారు సామాజిక గౌరవాన్ని పొందుతున్నప్పటికీ ఆర్థికంగా అత్యంత దయనీయ స్థితిలో ఉన్నారని పలువురు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కేవలం కులం ఆధారంగానే అవకాశాలు కల్పించడం వల్ల నిజమైన పేదలకు ఫలాలు అందడం లేదనీ, ఇది వ్యవస్థలోని ప్రాథమిక లోపాన్ని ఎత్తిచూపుతోందని విశ్లేషకులు అంటున్నారు. మరోవైపు, విద్యా,  ఉద్యోగ రంగాల్లో మెరిట్ కు గుర్తింపు దక్కడం లేదన్న అసంతృప్తి ఒక వర్గం యువతలో పెరుగుతోంది. పోటీ పరీక్షల్లో అత్యధిక మార్కులు సాధించిన విద్యార్థులు అవకాశాలను కోల్పోతుంటే, రిజర్వేషన్ల అండతో తక్కువ మార్కులు వచ్చిన వారికి సీట్లు, ఉద్యోగాలు లభించడం ఒక రకమైన   అసమతుల్యతకు  దారితీస్తోందంటున్నారు.

 ఈ పరిస్థితి యువతలో నిరాశను పెంచడమే కాకుండా, సమాజంలో కులాల మధ్య ద్వేష భావాలను,  విభజనలను సృష్టిస్తోందన్న ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది. రాజకీయ పార్టీలు రిజర్వేషన్లను ఒక ఓటు బ్యాంక్ వ్యూహంగా మార్చుకున్నాయన్న విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపే దిశగా అడుగులు వేయకుండా..  కేవలం అధికారం కోసం రిజర్వేషన్లను పొడిగిస్తూ పోతున్నాయని కొందరు విశ్లేషిస్తున్నారు.  కాంగ్రెస్ పార్టీ దీనికి పునాదులు వేస్తే..  దశాబ్ద కాలంగా అధికారంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీ కూడా ఈ విషయంలో ఒక కచ్చితమైన నిర్ణయం తీసుకోలేకపోయిందని  ఎత్తిచూపుతున్నారు. కేంద్రం ప్రవేశపెట్టిన ఈడబ్ల్యూఎస్ (ఈడబ్ల్యుఎస్) రిజర్వేషన్లు ఒక ముందడుగు అయినప్పటికీ, అవి పూర్తిస్థాయి పరిష్కారాన్ని చూపలేకపోతున్నాయంటున్నారు.

భవిష్యత్తులో ఈ రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను పునర్ సమీక్షించాల్సిన అవసరం ఉందని పలు సామాజిక వర్గాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. రాజ్యాంగ రూపకల్పన సమయంలో భవిష్యత్తులోని ఆర్థిక మార్పులను అంచనా వేయడంలో కొంత లోపం జరిగి ఉండవచ్చని, అందుకే కులం,  ఆర్థిక స్థితి మధ్య సరైన సమతుల్యం కుదరలేదని అంటున్నారు.  

మారుతున్న ప్రపంచంలో ప్రతిభకు పట్టం కడుతూనే, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన ప్రతి పేదవాడికీ న్యాయం జరిగేలా చట్టాలను సవరించాలని   కోరుతున్నారు. మొత్తానికి, రిజర్వేషన్ల అంశం కేవలం రాజకీయ కోణంలోనే కాకుండా సామాజిక సమగ్రత దృష్ట్యా కూడా చర్చించాల్సిన అత్యవసర అంశంగా మారింది. విమర్శకులు వ్యక్తం చేస్తున్న ఈ అభిప్రాయాలు సమాజంలోని ఒక వర్గపు ఆలోచనలను ప్రతిబింబిస్తుండగా, నిపుణులు  ఈ అంశంపై మరింత లోతైన అధ్యయనం జరగాలని సూచిస్తున్నారు. రాబోయే కాలంలో ప్రభుత్వం ఈ సున్నితమైన సమస్యపై ఎలాంటి నిర్ణయాలు తీసుకుంటుందనేది దేశ భవిష్యత్తుకు అత్యంత కీలకం కానుంది.

సీతారాం కంఠమనేని