భారతీయ బ్యాంకింగ్ రంగంలో ప్రస్తుతం ఒక ఆసక్తికరమైన పరిణామం చోటుచేసుకుంటోంది. దేశంలోని బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో లిక్విడిటీ లేదా నగదు లభ్యత ఒక్కసారిగా భారీగా పడిపోయింది. మార్కెట్లో చలామణిలో ఉండే ఈ లిక్విడ్ మనీ కొరతను నివారించడానికి మన దేశ కేంద్ర బ్యాంక్ అయిన రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) సరికొత్త వ్యూహంతో రంగంలోకి దిగింది. జూన్ 19వ తేదీన ఏకంగా 1 లక్షల కోట్ల రూపాయల విలువైన '3-డే వేరియబుల్ రేట్ రెపో' (VRR) వేలాన్ని నిర్వహించబోతున్నట్లు ఆర్‌బీఐ ఒక అధికారిక ప్రకటనలో వెల్లడించింది. ఫైనాన్స్ మార్కెట్లో ఇప్పుడు ఈ వార్త అత్యంత హాట్ టాపిక్‌గా మారిపోయింది.

అసలు ఆర్‌బీఐ ఇంత సడన్‌గా ఎందుకు రంగంలోకి దిగాల్సి వచ్చింది? బ్యాంకింగ్ సిస్టమ్‌లో ఏం జరుగుతోందనే విషయాలను పరిశీలిస్తే ఆశ్చర్యకరమైన నిజాలు బయటకు వస్తున్నాయి. సాధారణంగా కార్పొరేట్లు, పెద్ద ఎత్తున పన్నులు చెల్లించేవారు ముందస్తు పన్నుల చెల్లింపులు (అడ్వాన్స్ టాక్స్ పేమెంట్స్) చేస్తుంటారు. ఈ ఆర్థిక ప్రక్రియ కారణంగా జూన్ 16వ తేదీన బ్యాంకుల్లో రూ. 23,881.21 కోట్లుగా ఉన్న మిగులు నగదు (లిక్విడిటీ సర్ప్లస్) కేవలం ఒకే ఒక్క రోజు వ్యవధిలోనే భారీగా క్షీణించింది. జూన్ 17 నాటికి ఈ నగదు నిల్వలు ఏకంగా రూ. 4,772.21 కోట్లకు పడిపోయాయి. ఈ ఏడాది మార్చి 22వ తేదీ తర్వాత బ్యాంకుల్లో ఇంత తక్కువ స్థాయిలో నగదు నిల్వలు నమోదవడం ఇదే మొదటిసారి కావడంతో అధికారులు అప్రమత్తమయ్యారు.

మార్కెట్లో ఇలాంటి తీవ్రమైన డబ్బు కొరత లేదా క్యాష్ క్రంచ్ ఏర్పడినప్పుడు ఓవర్‌నైట్ మనీ మార్కెట్ వడ్డీ రేట్లు ఒక్కసారిగా పెరిగిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఆ ప్రభావం బ్యాంకులపై మరియు పరోక్షంగా సామాన్య ప్రజలపై పడే అవకాశం ఉంది. అందుకే పరిస్థితిని పూర్తిగా అదుపులోకి తెచ్చేందుకు ఆర్‌బీఐ ఈ విఆర్ఆర్ (VRR) వేలాన్ని ప్రకటించింది. జూన్ 19వ తేదీ ఉదయం 9:30 గంటల నుండి 10:00 గంటల మధ్య ఈ ప్రత్యేక వేలం ప్రక్రియ జరుగుతుంది. ఈ వేలం ద్వారా అర్హత గల బ్యాంకులు ఆర్‌బీఐ వద్ద నుండి ఈ లక్ష కోట్ల రూపాయలను స్వల్పకాలిక లోన్‌గా పొందుతాయి. తిరిగి ఈ నిధులను జూన్ 22వ తేదీన బ్యాంకులకు రివర్స్ చేయడం జరుగుతుంది. అంటే కేవలం ఈ మూడు రోజుల పాటు బ్యాంకులకు ఎలాంటి ఫండ్స్ కొరత లేకుండా చూడటమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.

వాస్తవానికి బ్యాంకుల్లో నగదు కొరత రాకుండా చూడటం కోసం ఆర్‌బీఐ గత కొన్ని రోజులుగా వరుసగా భారీ నిధులను మార్కెట్లోకి విడుదల చేస్తూనే ఉంది. గడిచిన కొద్ది రోజుల్లోనే వేర్వేరు విఆర్ఆర్ వేలాల ద్వారా దాదాపు రూ. 1.89 లక్షల కోట్లను మార్కెట్లోకి పంప్ చేసింది. ఇందులో భాగంగానే బుధవారం నాడు రూ. 72,300 కోట్లు, జూన్ 16న జరిగిన ఏడు రోజుల వేలం ద్వారా రూ. 89,440 కోట్లు, అలాగే జూన్ 15న మరో రూ. 28,220 కోట్లను సిస్టమ్‌లోకి ఇన్ఫ్యూజ్ చేసింది. మార్కెట్ డిమాండ్‌కు తగ్గట్టుగా, ఎప్పటికప్పుడు మనీ సప్లైని బ్యాలెన్స్ చేస్తూ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ గాడి తప్పకుండా చూడటంలో ఆర్‌బీఐ తనదైన శైలిలో వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది. ఈ చర్యల వల్ల రాబోయే రోజుల్లో బ్యాంకుల్లో నగదు కొరత సమస్య చాలా వరకు తీరిపోయే అవకాశం కనిపిస్తోంది.