దేశంలో ఎన్నికల ప్రక్రియ అనగానే కేవలం ఓటింగ్, ఫలితాలే గుర్తొస్తాయి. కానీ, ఏ ఏరియాలో ఎంత మంది ఓటర్లు ఉండాలి, నియోజకవర్గ సరిహద్దులు ఎక్కడ ముగియాలి అనే అంశం అత్యంత కీలకం. దీనినే మనం ‘డీలిమిటేషన్’ లేదా ‘నియోజకవర్గాల పునర్విభజన’ అంటాము. మారుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా ప్రజలకు సరైన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడమే ఈ ప్రక్రియ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ప్రస్తుతం 2026 తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా సీట్ల సంఖ్య పెరగనుందన్న వార్తల నేపథ్యంలో అసలు ఈ ప్రక్రియ ఎలా జరుగుతుందో తెలుసుకోవడం ప్రతి ఓటరుకు ఆవశ్యకం.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 82 ప్రకారం, ప్రతి పది సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరిగే జనాభా గణన (Census) ఆధారంగా పార్లమెంటు ఒక ‘డీలిమిటేషన్ చట్టాన్ని’ తీసుకువస్తుంది. దీని కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక స్వతంత్ర ‘డీలిమిటేషన్ కమిషన్’ను ఏర్పాటు చేస్తుంది. ఈ కమిషన్ నిర్ణయాలకు అత్యంత శక్తివంతమైన అధికారాలు ఉంటాయి. సుప్రీంకోర్టు రిటైర్డ్ జడ్జి నేతృత్వంలో పనిచేసే ఈ కమిషన్‌లో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ కూడా సభ్యులుగా ఉంటారు. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ కమిషన్ ఖరారు చేసిన నియోజకవర్గాల సరిహద్దులపై ఏ కోర్టులోనూ సవాలు చేసే అవకాశం ఉండదు.

ఒక నియోజకవర్గంలో ఎంత జనాభా ఉండాలి? ఏ ఏ ప్రాంతాలను ఏ నియోజకవర్గంలో చేర్చాలి? అనే అంశాలను కమిషన్ క్షేత్రస్థాయిలో పరిశీలిస్తుంది. భౌగోళిక పరిస్థితులు, పరిపాలనా సౌలభ్యం, మరియు జనాభా నిష్పత్తిని పరిగణనలోకి తీసుకుని మ్యాప్‌లను సిద్ధం చేస్తారు. ఈ ప్రతిపాదనలను ప్రజల ముందు ఉంచి, వారి నుంచి అభ్యంతరాలు, సూచనలు స్వీకరించిన తర్వాతే తుది గెజిట్ నోటిఫికేషన్ విడుదల చేస్తారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ రిజర్వ్‌డ్ స్థానాల సంఖ్యను కూడా జనాభా ప్రాతిపదికన ఈ కమిషనే ఖరారు చేస్తుంది.

అయితే, ఈ డీలిమిటేషన్ అంశం ప్రస్తుతం దేశంలో పెను చర్చకు దారితీస్తోంది. ముఖ్యంగా దక్షిణాది రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు మరియు కేరళ ఈ ప్రక్రియపై ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం జనాభా నియంత్రణ. కేంద్ర ప్రభుత్వం గతంలో ఇచ్చిన పిలుపు మేరకు దక్షిణాది రాష్ట్రాలు జనాభాను విజయవంతంగా నియంత్రించాయి. కానీ, ఇప్పుడు జనాభా ప్రాతిపదికనే సీట్లు కేటాయిస్తే, జనాభా పెరిగిన ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకు ఎక్కువ సీట్లు వస్తాయని, క్రమశిక్షణతో ఉన్న దక్షిణాది రాష్ట్రాలు తమ రాజకీయ ప్రాధాన్యతను కోల్పోతాయని రాజకీయ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

గత చరిత్రను పరిశీలిస్తే, 1976లో ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం జనాభా నియంత్రణ కార్యక్రమాలకు ఆటంకం కలగకూడదని 2001 వరకు సీట్ల పెంపును నిలిపివేసింది. ఆ తర్వాత 84వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఈ గడువును 2026 వరకు పొడిగించారు. ప్రస్తుతం ఉన్న పార్లమెంటు భవనంలో సీట్ల సామర్థ్యం పెంచడం కూడా భవిష్యత్తులో పెరగబోయే ఎంపీల సంఖ్యను దృష్టిలో ఉంచుకునేనని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. 2026 తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా గణన ఆధారంగా కొత్త నియోజకవర్గాల ఏర్పాటు ప్రక్రియ ప్రారంభం కానుంది.

ముందున్న రోజుల్లో డీలిమిటేషన్ అనేది కేవలం సాంకేతిక ప్రక్రియ మాత్రమే కాకుండా, ఫెడరల్ స్ఫూర్తికి సంబంధించిన అంశంగా మారనుంది. జనాభాను నియంత్రించిన రాష్ట్రాలకు అన్యాయం జరగకుండా, ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా సమాన ప్రాతినిధ్యం ఎలా కల్పిస్తారనేది ఇప్పుడు కేంద్ర ప్రభుత్వం ముందున్న పెద్ద సవాలు. ఈ ప్రక్రియపై రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం సాధించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. దేశ భవిష్యత్తు మరియు రాష్ట్రాల హక్కుల మధ్య సమతుల్యతను కాపాడటమే ఈ పునర్విభజన అసలు లక్ష్యం కావాలని ప్రజలు కోరుకుంటున్నారు.