పార్వతీశం గారి వయస్సు ఇప్పుడు తొంభై ఐదు సంవత్సరాలు.

హైదరాబాద్ కి దగ్గరలో ఒక ప్రశాంతమైన రిటైరీస్‌ హోమ్‌లో ఆయన జీవితం సాగుతోంది. ఒకప్పుడు డిగ్రీ కాలేజీకి ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన ఆయనకు మంచి పెన్షన్‌ వస్తుంది. ఆర్థికంగా ఆయనకు ఏ లోటూ లేదు. కానీ జీవితంలో డబ్బుతో కొనలేనిది ఒకటి ఉంది. 
_అదే మనిషి తోడు._

భార్య కొంతకాలం క్రితమే కాలం చేసింది. కూతురు, కొడుకు ఇద్దరూ విదేశాల్లో స్థిరపడ్డారు. వాళ్ల జీవితాలు, ఉద్యోగాలు, కుటుంబాలు… అన్నీ అక్కడే. 

ఫోన్‌లో మాట్లాడుతుంటారు. అప్పుడప్పుడూ.. వీడియో కాల్‌ చేస్తారు. అవసరమైనప్పుడు డబ్బు పంపిస్తారు.

కానీ… 
"నాన్నా" అని ఆప్యాయంగా పిలిచి తన చెయ్యి పట్టుకొని నడిపించే మనిషి మాత్రం ఆయన పక్కన లేడు.

అందుకే, ఒంటరిగా ఇంట్లో ఉండటం కంటే తనలాంటి వారితో కలిసి ఉండటం మంచిదని భావించి అతను 
ఆ రిటైరీస్‌ హోమ్‌లో చేరారు.

అక్కడున్న వారిలో చాలామంది కూడా ఆయనలాగే జీవితంలో ఎన్నో వసంతాలు చూసినవారే.

ఒకాయన బ్యాంకు మేనేజర్‌.
ఇంకొకరు ప్రభుత్వ ఉద్యోగి. 
మరొకరు ఉపాధ్యాయుడు.
వేరొకరు వ్యాపారి..

ఇలా ఒక్కొక్కరు ఒక్కో దాంట్లో పనిచేసిన అనుభవం ఉన్నవారే.
వాళ్లందరి కథలు వేరు… కానీ చివరికి అందరి సమస్య ఒక్కటే... *ఒంటరితనం.*

ఆ రోజు సీనియర్‌ సిటిజన్స్‌ డే.

సాయంత్రం రిటైరీస్‌ హోమ్‌ ఆవరణలో ఒక చిన్న సభ ఏర్పాటు చేశారు. వయోవృద్ధులంతా ఒకచోట చేరారు. నిర్వాహకులు పార్వతీశం గారిని ముఖ్య అతిథిగా ఆహ్వానించారు.

“సార్‌, మీరు మాట్లాడాలి. 
మీ అనుభవం మాకు ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది,” అన్నారు.

పార్వతీశం గారు చిరునవ్వు నవ్వారు.

కాలేజీలో వందలాది మంది విద్యార్థుల ముందు ఎన్నోసార్లు మాట్లాడిన అనుభవం ఆయనకు ఉంది. మైక్‌ పట్టుకోవడం ఆయనకు కొత్తేమీ కాదు.

కానీ ఆ రోజు… 
మైక్‌ చేతిలోకి తీసుకున్నప్పుడు ఆయనకు ఏదో తెలియని భావోద్వేగం కలిగింది.

ఎదురుగా కూర్చున్న ప్రతి ముఖంలోనూ తన జీవితంలోని ఏదో ఒక భాగం కనిపించింది.

ఒక్కసారి సభను నిశ్శబ్దంగా చూశారు.

“అందరికీ సీనియర్‌ సిటిజన్స్‌ డే శుభాకాంక్షలు…”
అని మొదలుపెట్టారు.

కొద్దిసేపు ఆగి…
“నేను ఈరోజు మీకు ఉపన్యాసం ఇవ్వడానికి రాలేదు. ఎందుకంటే ఉపన్యాసాలు నేను జీవితమంతా ఇచ్చాను. ఈరోజు మాత్రం నా జీవితంలో నేర్చుకున్న కొన్ని నిజాలు మీతో పంచుకోవాలని వచ్చాను.” అన్నారు.

*సభ నిశ్శబ్దమైంది.*

_మన వయసు పెరిగినప్పుడు మొదట మనం కోల్పోయేది డబ్బు కాదు… మనపై మనకున్న నమ్మకం._

‘ఇక నేను ఎవరికీ అవసరం లేను’ అనే ఆలోచన నెమ్మదిగా మనలోకి వస్తుంది.

పిల్లలు దూరంగా ఉంటే…
మనసు బాధపడుతుంది.
భార్య లేదా భర్త లేకపోతే…
ఇల్లు ఖాళీగా అనిపిస్తుంది.
స్నేహితులు ఒక్కొక్కరుగా వెళ్లిపోతుంటే…
మన జ్ఞాపకాలే మనతో మాట్లాడటం మొదలుపెడతాయి.

అప్పుడు మనం ఒక తప్పు చేస్తాం.
మన జీవితానికి విలువ లేదని అనుకుంటాం.
అది మాత్రం నిజం కాదు.”

పార్వతీశం గారి గొంతులో స్వల్పంగా వణుకు వచ్చింది.

“నా భార్య నన్ను విడిచి వెళ్లిపోయింది. నా పిల్లలు వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్నారు. ఈరోజు నేను ఇక్కడ ఉన్నాను.

కానీ అందుకని నా జీవితం ముగిసిపోయిందా?
కాదు.

నా జీవితంలో ఒక అధ్యాయం ముగిసింది అంతే.”

అని చెప్పి కాసేపు ఆగారు.

“మనలో చాలామంది గతాన్ని పట్టుకుని కూర్చుంటాం.
‘అప్పుడు ఇలా ఉండేది…’
‘మా పిల్లలు అప్పుడు ఇలా ఉండేవారు…’
‘మా ఇంట్లో అప్పట్లో ఎంత సందడిగా ఉండేది…’
అంటూ నిన్నటిని గుర్తు చేసుకుంటూ ఈరోజును కోల్పోతాం.

_గతం మన జ్ఞాపకం…_ *అదే జీవితం కాదు.*

జ్ఞాపకాలను ప్రేమించాలి.
కానీ వాటిలోనే జీవించకూడదు.”

ఆ మాటలను విన్న 
ఎదురుగా కూర్చున్న ఓ వృద్ధురాలు తన కళ్లను తుడుచుకుంది.

పార్వతీశం గారు కొనసాగించారు.

“మనకు డబ్బు తక్కువైతే పిల్లలను అడగడంలో తప్పు లేదు.
 
మనకు సహాయం అవసరమైతే అడగడంలో అవమానం లేదు.

ఎందుకంటే మనం అంతా  ఒకటిగా కలిసి జీవించాం.

ఇప్పుడు వాళ్లు మన కోసం కొంత చేయడం వాళ్ల బాధ్యత కాదు… మన జీవిత ప్రయాణంలో సహజమైన భాగం.

కానీ ఒక విషయం మాత్రం గుర్తుంచుకోండి.
సహాయం అడగవచ్చు…
ఆత్మగౌరవాన్ని మాత్రం వదులుకోవద్దు.

ఎవరైనా మనల్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే బాధపడవచ్చు.
కానీ మనల్ని మనమే నిర్లక్ష్యం చేసుకోవద్దు.”

ఆ మాటలకు సభలో చప్పట్లు వినిపించాయి.

పార్వతీశం గారు చిరునవ్వు నవ్వారు.

“మన వయసు 70 కావచ్చు… 80 కావచ్చు.

వయసు మన శరీరానికి వస్తుంది.
మనసుకు వయసు పెట్టుకోవడం మాత్రం మన చేతుల్లోనే ఉంది.

మన కాళ్లు నెమ్మదిగా నడవొచ్చు.
కానీ మన ఆలోచనలు ఎందుకు నెమ్మదించాలి?

మన జుట్టు తెల్లబడొచ్చు.
కానీ మన కలలు ఎందుకు తెల్లబడాలి?

మన పిల్లలు మనతో లేకపోవచ్చు.
కానీ మన జీవితంలో మనం మనకు తోడుగా ఉండలేమా?”
అని ప్రశ్నించారు.

ఆ ప్రశ్నకు సభలో ఎవరూ సమాధానం చెప్పలేదు.

ఎందుకంటే ప్రతి ఒక్కరూ తమలో తామే సమాధానం వెతుక్కుంటున్నారు.

పార్వతీశం గారు మైక్‌ను కొంచెం దగ్గరకు తీసుకున్నారు.

“ఈరోజు నేను మీ అందరికీ ఒక చిన్న విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను.

ఎవరైనా మన జీవితంలో నుంచి వెళ్లిపోయినప్పుడు… మనం కూడా వాళ్లతో పాటు వెళ్లిపోవద్దు.

భార్య వెళ్లిపోయిందా?
ఆమె జ్ఞాపకాలను గుండెల్లో పెట్టుకోండి. కానీ మిగిలిన జీవితాన్ని కూడా జీవించండి.

పిల్లలు దూరంగా ఉన్నారా?

వాళ్లను ప్రేమించండి. కానీ వాళ్లు ఎప్పుడు వస్తారో ఎదురు చూస్తూ ప్రతిరోజూ కిటికీ వైపు చూస్తూ ఉండకండి.

స్నేహితుడు చనిపోయాడా?
ఆయనతో గడిపిన రోజులను గుర్తు చేసుకుని నవ్వండి. 
కానీ మీ నవ్వును మాత్రం చంపుకోకండి.

మనకు గౌరవం ఇవ్వలేదా?
మన విలువను మనమే గుర్తించుకుందాం.

ఎవరూ మనల్ని పట్టించుకోవడం లేదా?
అయితే మనమే మనల్ని పట్టించుకుందాం.”

ఇంతవరకు ధైర్యంగా మాట్లాడిన పార్వతీశం గారి కళ్లలో ఒక్కసారిగా నీళ్లు తిరిగాయి.

“నిజం చెప్పాలంటే…”
అని కొద్దిసేపు ఆగారు.
“కొన్ని రాత్రులు నాకు కూడా చాలా ఒంటరిగా అనిపిస్తుంది.
నా భార్యను గుర్తు చేసుకుంటాను.
నా పిల్లలు చిన్నప్పుడు నా చుట్టూ తిరిగిన రోజులను గుర్తు చేసుకుంటాను.
అప్పుడు నా గది గోడలతో మాట్లాడిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.

కానీ ఒకరోజు నాకు అర్థమైంది.

_వాళ్లు నా జీవితంలో లేకపోవడం ఒక బాధ._

_*కానీ నా జీవితంలో నేను లేకపోవడం అంతకంటే పెద్ద విషాదం.*_

ఆ రోజు నుంచి నన్ను నేను మళ్లీ వెతుక్కోవడం మొదలుపెట్టాను.”

సభలో కొందరు తలలు వంచుకున్నారు.

“అందుకే…
*మీరు మీ జీవితాన్ని మళ్లీ ప్రేమించండి.*

ఉదయం లేచి సూర్యోదయాన్ని చూడండి.
తోటలోకి వెళ్లండి.
పాత పాటలు వినండి.
మీకు ఇష్టమైన పుస్తకం చదవండి.
ఎవరితోనైనా మాట్లాడండి.
నవ్వండి.

ఇంకా ముఖ్యంగా…
మీ గురించి మీరే చెడుగా మాట్లాడుకోవడం ఆపండి.

‘నేను పనికిరాను’ అనొద్దు.
‘నాకు ఇక అవసరం లేదు’ అనొద్దు.

ఎందుకంటే…
మీ జీవితంలో మీరు చేసిన ప్రేమకు, త్యాగానికి, అనుభవానికి ప్రత్యామ్నాయం లేదు.”

చివరగా పార్వతీశం గారు మైక్‌ను రెండు చేతులతో పట్టుకున్నారు.

“మన వయసు పెరిగింది.
కానీ మన విలువ తగ్గలేదు.
మన జుట్టు తెల్లబడింది.
కానీ మన అనుభవం తగ్గలేదు.
మన అడుగులు నెమ్మదించాయి.
కానీ మన ఆత్మలోని శక్తి ఇంకా అలాగే ఉంది.
మన జీవితంలో ఎన్నో అధ్యాయాలు ముగిశాయి.

కానీ…
*మన కథ ఇంకా ముగియలేదు.*

మన ముందు ఇంకా కొన్ని ఉదయాలు ఉన్నాయి.
ఇంకా కొన్ని చిరునవ్వులు ఉన్నాయి.
ఇంకా కొన్ని మంచి మాటలు ఉన్నాయి.
ఇంకా కొన్ని మనసులను తాకే అవకాశాలు ఉన్నాయి.

కాబట్టి…
మిగిలిన జీవితాన్ని ఎవరో వస్తారని ఎదురుచూస్తూ గడపకండి.
మన కోసం మనమే ఒక అందమైన జీవితాన్ని నిర్మించుకుందాం.
వృద్ధాప్యం జీవితానికి ముగింపు కాదు.
*ఇది మనల్ని మనం అర్థం చేసుకునే సమయం.*

ఇది ఇతరుల కోసం జీవించిన మనిషి…
తన కోసం కూడా కొంత జీవించడం నేర్చుకునే సమయం.

అందుకే ధైర్యంగా ఉండండి.

*మిమ్మల్ని మీరు ప్రేమించుకోండి.*

*మీ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడుకోండి.*

*ప్రతి ఉదయాన్ని ఒక కొత్త ఆశతో స్వాగతించండి.*

ఎందుకంటే…
వయసు 90, 95, 100 అయినా సరే...ఒక కొత్త ఉదయం కోసం ఎదురు చూడగలిగితే,

*జీవితం ఇంకా మనతోనే ఉంది.*

నా పేరు పార్వతీశం...
నా వయసు 95.

కానీ…

నేను ఇంకా బతికే ఉన్నాను.
నేను ఇంకా నవ్వగలను.
నేను ఇంకా ప్రేమించగలను.
నేను ఇంకా కలలు కనగలను.

అందుకే…

*"నా కథ ఇంకా ముగియలేదు.”*

అని చెప్పి పార్వతీశం గారు మైక్‌ను పక్కన పెట్టారు.

కొన్ని క్షణాల పాటు సభ మొత్తం నిశ్శబ్దంగా ఉంది.
ఆ తర్వాత ఒక్కసారిగా చప్పట్లు మార్మోగాయి.
ఆ చప్పట్లు ఒక వృద్ధుడి ఉపన్యాసానికి వచ్చినవి కావు.

తొంభై ఐదు సంవత్సరాల జీవితాన్ని ధైర్యంగా మోసుకొచ్చిన ఒక మనిషికి ఇచ్చిన గౌరవం.

పార్వతీశం గారు తన కళ్లను తుడుచుకుని చిరునవ్వు నవ్వారు.

ఆ సాయంత్రం…
ఆ రిటైరీస్‌ హోమ్‌లో ఉన్న వృద్ధులందరికీ ఒక విషయం అర్థమైంది.
జీవితం మన దగ్గర నుంచి ఎంతో తీసుకున్నా…
మనలో జీవించాలనే కోరిక ఉన్నంత వరకు జీవితం మనతోనే ఉంటుంది.
మన జీవితం ఇప్పటితో ముగిసిపోలేదు...
ప్రతి రోజు 
ఉదయిస్తూనే ఉంటుంది.