ప్రజాస్వామ్య దేశాలలో  ప్రభుత్వ విధానాలపై నిరసన తెలిపే హక్కు, ఆందోళన చేసే స్వేచ్ఛ పౌరులకు ఉన్న ప్రాథమిక హక్కు.  కానీ ఎప్పుడైతే ఆ ప్రజాస్వామ్య నిరసనలు శాంతియుత మార్గాన్ని వీడి హింసాత్మకంగా మారుతాయో..  ప్రజా ఆస్తులను, ప్రైవేటు ఆస్తులను ధ్వంసం చేసే స్థాయికి చేరుకుంటాయో, అప్పుడు ఆ విధ్వంసానికి అయ్యే ఆర్థిక మూల్యం ఎవరు చెల్లించాలనే ప్రశ్న ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇప్పుడు తీవ్ర చర్చనీయాంశంగా మారింది. ఈ  ప్రశ్నకు యూరప్   ఇప్పుడు ఒక నిర్దుష్టమైన, కఠినమైన సమాధానం దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.  సామాజిక అశాంతిని సృష్టించి, హింసకు పాల్పడి నష్టం కలిగించినవారే ఆ నష్టపరిహారాన్ని భరించాలనే నిబంధనలు తెరపైకి తీసుకు వస్తోంది.  ఇటీవలి కాలంలో ఇటలీ ప్రధాని జార్జియా మెలోని ప్రభుత్వం ఆందోళన, వ్యతిరేక చట్టాలను  కఠినతరం చేయగా, తాజాగా ఫ్రాన్స్ సెనేట్ కూడా  రాయిటర్స్ పే  పేరుతో ఒక నూతన బిల్లుకు అనుకూలంగా ఓటు వేయడం అంతర్జాతీయంగా   సంచలనం సృష్టించింది. భారత్‌లోని ఉత్తరప్రదేశ్‌లో అల్లర్ల సమయంలో ఆస్తి నష్టాన్ని ఆందోళనకారుల నుంచే వసూలు చేసే విధానం అమలవుతుండటంతో, యూరప్ తీసుకుంటున్న ఈ చర్యలను పరిశీలకులు యోగి మోడల్ గా అభివర్ణిస్తున్నారు.   అయితే, ఈ పోలిక వెనుక ఉన్న వాస్తవాలు ఏంటనేది లోతుగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

యూరప్ దేశాలలో ప్రజా ఆందోళనలు, నిరసన ప్రదర్శనల చరిత్ర చాలా సుదీర్ఘమైనది. గత శతాబ్దపు అరవైల నాటి విద్యార్థి ఉద్యమాల నుంచి కార్మిక సంఘాల సమ్మెలు, పర్యావరణ పరిరక్షక ధర్నాల వరకు ప్రతిదీ ప్రజాస్వామ్యంలో భాగస్వామ్యంగానే ఉన్నాయి. అయితే గడచిన రెండు దశాబ్దాల కాలంలో ఈ నిరసనల స్వరూపం, తీరుతెన్నులు పూర్తిగా మారిపోయాయి. ముఖ్యంగా ఫ్రాన్స్‌లో 2018, 2019 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో జరిగిన  ఎల్లో వెస్ట్  (gilets jaunes) ఉద్యమ సమయంలో పారిస్ వీధులు రక్తసిక్తమయ్యాయి. వందలాది దుకాణాలు దగ్ధమయ్యాయి, కోట్ల రూపాయల ప్రజా ఆస్తులు ధ్వంసమయ్యాయి. అలాగే ఇటలీలోనూ వివిధ నగరాల్లో తరచూ చెలరేగే హింసాత్మక నిరసనలు, ఫుట్‌బాల్ స్టేడియంల వెలుపల జరిగే ఘర్షణలు, వలస విధానాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగే అల్లర్లు అక్కడి ప్రభుత్వాలకు, పోలీసు యంత్రాంగానికి పెను సవాళ్లుగా పరిణమించాయి. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో ప్రజల  నిరసన తెలిపే హక్కు ను ఏ మేరకు రక్షించాలి? మరోవైపు సామాన్య ప్రజల ప్రాణాలకు, ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు ఆస్తులకు భద్రత కల్పించడం ఎంతవరకు ముఖ్యం? అనే కోణంలో యూరప్ దేశాల్లో గత పదేళ్లుగా   సైద్ధాంతిక, విధానపరమైన చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే ఇటలీ, ఫ్రాన్స్ వంటి దేశాల్లోని ప్రభుత్వాలు ఓటర్ల భద్రతను తమ ప్రధాన అజెండాగా మలుచుకుంటూ వరుసగా కఠిన చట్టాలను రూపొందిస్తున్నాయి.

ఈ పరిణామాల క్రమాన్ని పరిశీలిస్తే, ఇటలీలో మెలోని ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన కొత్త నిబంధనలు   కఠినంగా ఉన్నాయి. హింసాత్మక ఆందోళనల్లో భాగస్వాములయ్యే వారికి సుమారు 20 వేల యూరోల వ  భారీ జరిమానాతో పాటు ఐదేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష విధించే వీలు కల్పించారు. ఐదుగురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది వ్యక్తులు గుంపుగా చేరి పోలీసులపైకి రాళ్లు, కర్రలు, టపాసులు విసరడం ద్వారా ప్రజా భద్రతకు   ముప్పు తెస్తే అది నేరం.  ముఖాలను కప్పుకుని తిరగడం, ఇతరులకు గాయాలు చేయడం, సమూహంగా ఏర్పడి ఆస్తులను ధ్వంసం చేయడం వంటి చర్యలు శిక్షను మరింత పెంచుతాయి. ఒకవేళ ఈ అల్లర్లలో మైనర్లు పాల్గొని నష్టం కలిగిస్తే, వారి తల్లిదండ్రులే పూర్తి ఆర్థిక బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది. 

ప్రభుత్వ ఆస్తులు ధ్వంసమైనప్పుడు అక్కడి అధికార యంత్రాంగం నేరుగా పరిహారాన్ని క్లెయిమ్ చేయవచ్చని.  ప్రైవేటు ఆస్తుల యజమానులు కూడా చట్టపరమైన మార్గంలో తమ నష్టాన్ని రాబట్టుకోవచ్చని నిబంధనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. శాంతిభద్రతలకు విఘాతం కలిగించే ప్రమాదకరమైన ఆందోళనలను నియంత్రించడానికి  నివారణా నిర్బంధం  చేసే అధికారుల అధికారాలను  ఇటలీ ప్రభుత్వం పెంచింది. ఉదాహరణకు.. మిలన్ నగరంలో అత్యంత సున్నితమైన ప్రాంతాల రక్షణ కోసం 2026 చివరి వరకు దాదాపు 500 మంది సైనిక సిబ్బందిని మోహరించినట్లు ప్రకటించారంటే అక్కడ పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా ఉందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ఇటలీ బాటలోనే తాజాగా ఫ్రాన్స్ కూడా ఇదే పంథాను అనుసరిస్తూ మరో ముందడుగు వేసింది. అల్లర్లు,  ప్రజా అశాంతి సమయంలో జరిగిన నష్టానికి బాధ్యులైన వారి నుంచి గరిష్టంగా 10 వేల యూరోల వరకూ  పరిహారాన్ని రాబట్టే లక్ష్యంతో రూపొందించిన ప్రతిష్టాత్మక "రాయిటర్స్ బిల్లుకు ఫ్రెంచ్ సెనేట్ గురువారం  (అక్టోబర్ 28)  ఆమోదించింది. ఈ అంశంపై జరిగిన ఓటింగ్‌లో  229, 105 ఓట్ల మెజారిటీతో  రాయిటర్స్ పే చట్టానికి ఆమోదం లభించింది. అయితే ఈ ప్రతిపాదన పూర్తిస్థాయి చట్ట రూపం దాల్చాలంటే  జాతీయ అసెంబ్లీ ఆమోదం పొందాల్సి ఉంది. ఈ బిల్లులోని ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటంటే, ఎవరైనా సరే హింస లేదా ఆస్తి ధ్వంసం జరుగుతున్న ఒక గుంపులో సభ్యులుగా ఉన్నారని తెలిసి కూడా అందులో చేరితే..  వారు స్వయంగా ఎలాంటి నష్టం కలిగించకపోయినా సరే ఆ సమూహం చేసిన నష్టానికి ఉమ్మడి బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది. నిరసనల సమయంలో దోపిడీలు, విధ్వంసం కారణంగా నష్టపోయిన చిన్న వ్యాపారులు, దుకాణదారులు తమ ఆర్థిక నష్టాన్ని తిరిగి పొందేలా ఈ బిల్లు వెసులుబాటు కల్పిస్తోంది. ఈ నష్టపరిహారాన్ని ఆందోళనకారుల నుంచి రాబట్టే క్రమంలో వారి కొన్ని సంక్షేమ ప్రయోజనాలను, గృహ సహాయాన్ని సైతం జప్తు చేసే కఠిన అధికారాలను ప్రభుత్వం చేతికి ఇవ్వాలనే ప్రతిపాదన ఈ బిల్లులో ఉంది. మైనర్లు పాల్పడే అల్లర్ల వల్ల జరిగే నష్టాలకు వారి కుటుంబాలపై ఆర్థిక భారం పడేలా నిబంధనలు పొందుపరిచారు.

ఈ మొత్తం పరిణామాలపై రాజకీయ, సామాజిక,  మీడియా వర్గాల్లో పెద్ద ఎత్తున విశ్లేషణలు వెలువడుతున్నాయి. సోషల్ మీడియా వేదికగా ఫ్రాన్స్ తీసుకువస్తున్న ఈ చట్టం ఉత్తర ప్రదేశ్ సీఎం యోగి మోడల్  స్ఫూర్తితో వచ్చిందా అనే కోణంలో చర్చోపచర్చలు జరుగుతున్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో అల్లర్లు జరిగినప్పుడు, ప్రభుత్వ లేదా ప్రజా ఆస్తులను ధ్వంసం చేసిన వారి ఆస్తులను జప్తు చేయడం, నష్టపరిహారం వసూలు చేయడం వంటి విధానాలు అక్కడ కొద్ది సంవత్సరాలుగా అమలవుతున్నాయి. ఆ పద్ధతితో ఫ్రాన్స్ బిల్లుకు కొంతవరకు పోలికలు ఉన్నప్పటికీ, యూరప్ దేశాలు ఈ నిర్ణయం తీసుకోవడానికి ఎవరినో ఆదర్శంగా తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదని, అక్కడి స్థానిక పరిస్థితులే వాటిని ఈ కఠిన నిర్ణయాలకు పురిగకొల్పాయని పరిశీలకులు విశ్లేషిస్తున్నారు.  దీనిని యూపీ మోడల్  దిగుమతిగా చెప్పడం సరికాదంటున్నారు.  యూరప్ తన సొంత అంతర్గత భద్రతా సమస్యలకు తనే సొంతంగా పరిష్కారాలను వెతుక్కునే ప్రయత్నమని పరిశీలకులు విశ్లేషిస్తున్నారు. యూపీకి సంబంధించిన ఒక విధానాన్ని యూరప్‌కు ఆపాదించడం కేవలం   రాజకీయ వ్యాఖ్యానంగానే  చూడాల్సి ఉంటుందంటున్నారు. 

రాజకీయ కోణంలో చూస్తే, ఇటలీ,  ఫ్రాన్స్ దేశాలలో  ఈ పరిణామాలు మితవాద రాజకీయాల బలోపేతానికి, ప్రజా భద్రతా నినాదాలకు అద్దం పడుతున్నాయి. ఇటలీలో మెలోని ప్రభుత్వానికి శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ అనేది అత్యంత ప్రధానమైన ఎన్నికల ఎజెండాగా ఉంది. అలాగే ఫ్రాన్స్‌లో కూడా తరచూ పునరావృతమవుతున్న హింసాత్మక నిరసనల వల్ల విసిగిపోయిన సాధారణ జనం, పారిశ్రామికవర్గాల నుంచి కఠిన చట్టాల అమలుకు మద్దతు లభిస్తోంది.  మరోవైపు, ఈ తరహా చట్టాలు పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులపై, ముఖ్యంగా నిరసన తెలిపే ప్రజాస్వామిక స్వేచ్ఛపై ప్రత్యక్ష దాడిగా మారుతాయని వామపక్ష రాజకీయ పార్టీలు, వివిధ కార్మిక సంఘాలు  ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఒక దేశంలో ప్రభుత్వం తన పౌరులను అణచివేయడానికి ఈ నిబంధనలను ఒక ఆయుధంగా వాడుకునే ప్రమాదం ఉందని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు.

సామాజిక కోణంలో పరిశీలిస్తే, ఈ బిల్లులలో పొందుపరిచిన  ఉమ్మడి బాధ్యత  అనే అంశం  వివాదాస్పదంగా, సున్నితంగా మారింది. ఒక పెద్ద జనసమూహంలో కేవలం భాగస్వామిగా ఉన్నారనే కారణంతో మాత్రమే ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తిని నేరస్థుడిగా లేదా ఆర్థిక నష్టానికి బాధ్యుడిగా చేయడం ఎక్కడి వరకు సమంజసమనే ప్రశ్న ఎదురవుతోంది. ఆ గుంపులో ఎంతోమంది శాంతియుతంగా నిరసన తెలపడానికి వచ్చి ఉండవచ్చునని, కానీ వేరే ఎవరో చేసిన హింసాత్మక చర్యకు అక్కడ ఉన్న అందరూ మూల్యం చెల్లించుకోవాల్సి వస్తే అది పౌరుల వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను దెబ్బతీస్తుందని మానవ హక్కుల సంఘాలు, ప్రముఖ న్యాయవాదులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. శాంతియుత నిరసనల హక్కు ఈ నిబంధనల కారణంగా  బలహీనపడి, భవిష్యత్‌లో ప్రజలు గొంతు విప్పడానికి కూడా భయపడే వాతావరణం ఏర్పడుతుందని వారు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.  నష్టపరిహారం రాబట్టే పేరుతో పేదల సంక్షేమ ప్రయోజనాలను జప్తు చేయడం అనేది సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాలపై   ఆర్థిక భారాన్ని మోపుతుందనే వాదన కూడా గట్టిగా వినిపిస్తోంది.

మీడియా రంగం ఈ వార్తలను ప్రసారం చేస్తున్న తీరు కూడా రెండు భిన్నమైన ధ్రువాల్లో కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు ప్రధాన స్రవంతి మీడియా సంస్థలు  అల్లర్లకు చరమగీతం, వ్యాపారులకు రక్షణ, ప్రజా ఆస్తుల పరిరక్షణ అనే   హెడ్‌లైట్లతో ప్రభుత్వ చర్యలను సమర్థిస్తూ కథనాలు ప్రసారం చేస్తుంటే.. మరోవైపు  నిరసన హక్కుపై ఉక్కుపాదం, పోలీసు రాజ్య" అనే కోణంలో విమర్శనాత్మక కథనాలు వెలువడుతున్నాయి. యూరప్‌లో జరుగుతున్న ఈ పరిణామాలను భారతీయ మీడియా  యోగి మోడల్ ప్రపంచానికి ఆదర్శం  అనే కోణంలో చూపించడానికి ప్రయత్నించడం కేవలం ఒక సంచలనాత్మక ప్రచారంగానే మిగులుతుంది తప్ప వాస్తవ వార్త అనిపించుకోదు. ముఖ్యంగా ఫ్రాన్స్‌లో ప్రవేశపెట్టిన ఈ బిల్లు ఇంకా పూర్తిస్థాయి చట్టంగా మారలేదని, జాతీయ అసెంబ్లీలో దీనికి తుది ఆమోదం లభించాల్సి ఉందనే అత్యంత కీలకమైన వాస్తవాన్ని చాలాసార్లు మీడియా విస్మరిస్తోంది.  

ఈ సరికొత్త చట్టపరమైన నిబంధనలు అమలులోకి వస్తే సమాజంపై   రెండు విభిన్న స్థాయిలలో   ప్రభావాలను చూపించనున్నాయి. మొదటిది ఆచరణాత్మకమైన ప్రభావం. నిరసనల పేరుతో దుకాణాలు, వాణిజ్య సముదాయాలు, ప్రైవేటు ఆస్తులను ధ్వంసం చేసేవారికి తాము చేసే తప్పుకు భారీ మూల్యం చెల్లించుకోవాల్సి వస్తుందనే భయం కలుగుతుంది. దీనివల్ల హింసాత్మక ఘటనలు తగ్గే అవకాశం ఉందని ప్రభుత్వాలు భావిస్తున్నాయి. రెండోది సూత్రప్రాయమైన, నైతికమైన ప్రభావం. నిరసన అనేది ఎప్పుడూ కూడా ఒక సామూహిక చర్యగా సాగుతుంది. ఒక గుంపులో ఎవరో ఒకరు ఉద్రిక్తంగా ప్రవర్తించి రాయి విసిరితే, అక్కడే ఉన్న మిగతా పది మంది ఎలాంటి హింసకు పాల్పడకపోయినా వారందరిపై బాధ్యత మోపితే, అది పౌరులలో భయాందోళనలను సృష్టిస్తుంది. నిరసన తెలిపే ప్రాథమిక హక్కును పరోక్షంగా కుంచించుకుపోయేలా చేస్తుంది. ఈ రెండు విరుద్ధమైన ధోరణుల మధ్య సరైన సమతుల్యతను ఏ విధంగా సాధించాలన్నదే ప్రస్తుతం యూరప్ దేశాల ముందున్న   సవాలు.

భారతదేశంలో కూడా ఈ తరహా చర్చలకు సుదీర్ఘమైన నేపథ్యం ఉంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ప్రభుత్వ, ప్రజా ఆస్తులకు నష్టం వాటిల్లినప్పుడు ఆందోళనకారుల నుంచి నష్టపరిహారం వసూలు చేసేందుకు కఠినమైన చర్యలు తీసుకున్నప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా పెద్ద ఎత్తున చర్చ జరిగింది. కొందరు ఆ చర్యలను సమాజంలో శాంతిభద్రతలను, క్రమశిక్షణను పునరుద్ధరించే అత్యవసర మార్గంగా అభివర్ణిస్తూ సమర్ధించగా,  మరికొందరు వాటిని  రాజకీయ కక్ష సాధింపు చర్యలు, ప్రతిపక్షాలను అణచివేసే ఆయుధాలుగా విమర్శిస్తూ వ్యతిరేకించారు. ఇప్పుడు సరిగ్గా అదే రకమైన ఆలోచనలు, విధానాలు యూరప్ దేశాలలోనూ చట్టరూపం దాలుస్తుండటంతో, అటువైపు జరిగే పరిణామాలు దేశ రాజకీయ చర్చల్లోనూ ప్రస్తావనకు వస్తున్నాయి. ఏ దేశంలోనైనా పౌరులకు హక్కులు ఎంత ముఖ్యమో, సమాజం పట్ల వారికి ఉండే బాధ్యతలు కూడా అంతే ముఖ్యమన్న సత్యాన్ని ఈ పరిణామాలు గుర్తు చేస్తున్నాయి. కేవలం బాధ్యతలను మాత్రమే ముందుకు తీసుకువచ్చి, పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులను వెనక్కి నెట్టివేస్తే, అప్పుడు ప్రజాస్వామ్యం కేవలం పేరుకు మాత్రమే పరిమితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

సంగ్రహంగా చెప్పాలంటే, ఇటలీ ప్రభుత్వం అత్యంత కఠినమైన నిబంధనలతో ముందుకెళ్తుండగా, ఫ్రాన్స్ సెనేట్  రాయిటర్స్  పేబిల్లుకు ఆమోదం తెలపడం ద్వారా యూరప్‌లో నిరసనల నిర్వహణపై మారుతున్న కఠిన వైఖరి   వ్యక్తమవుతోంది. ఫ్రాన్స్ బిల్లు ఇంకా చట్టంగా మారడానికి జాతీయ అసెంబ్లీ ఆమోదం అనే   దశను దాటవలసి ఉంది. ఇది యోగి మోడల్ స్ఫూర్తితో వచ్చిందా లేదా అనేది ఒక ఆసక్తికరమైన రాజకీయ చర్చ మాత్రమే కానీ, దానికి ఎలాంటి అధికారిక ఆధారాలు లేవు. అంతిమంగా ప్రతి దేశం తన దేశంలోని ప్రత్యేక పరిస్థితులు, శాంతిభద్రతల సవాళ్లను బట్టే సొంత పరిష్కారాలను వెతుక్కుంటుంది. భవిష్యత్తులో ఈ చట్టాలు ఏ విధంగా అమలవుతాయి, పౌరుల హక్కులపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయి అనేది వేచి చూడాలి.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా  https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Yogi Model Laws Italy,  France, Rioters  pay, French Senate, Protest Related Laws, Compensation  Riots  Europe, Telugu One]