ఉత్తర ప్రదేశ్ రాజకీయం దశాబ్దాలుగా కులాలు, మతాలు, ప్రాంతీయ గుర్తింపులు,  సంక్షేమ పథకాల చుట్టూ తిరుగుతూ వస్తోంది. కాలక్రమేణా మారుతున్న ఎన్నికల కూటములు రాష్ట్రంలో సరికొత్త రాజకీయ సమీకరణాలకు తెరలేపుతున్నాయి. ముఖ్యంగా సమాజ్‌వాదీ పార్టీ (ఎస్పీ) తన సంప్రదాయ రాజకీయ విధానాలను మార్చుకుంటూ ముందుకు సాగుతుంటే.. మరోవైపు భారతీయ జనతా పార్టీ  అనుసరిస్తున్న వ్యూహాలు యూపీ రాజకీయ ముఖచిత్రాన్ని పూర్తిగా మార్చివేశాయి. ఒకప్పుడు బలమైన శక్తిగా ఉన్న ముస్లిం, యాదవ్ (ఎంవై) ఫార్ములా నుండి నేడు పిఛ్డా-దళిత్-అల్పసంఖ్యక్ (పీడీఏ) ఫ్రేమ్‌వర్క్‌కు మారిన వైనంపై సర్వత్రా చర్చ జరుగుతోంది.   ఉత్తర ప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో ఎంవై కూటమి ఏర్పాటు వెనుక బలమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. 1990ల ప్రారంభంలో రామ జన్మభూమి ఉద్యమం ఉధృతంగా సాగుతున్న సమయంలో ములాయం సింగ్ యాదవ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు. ఆ కాలంలో అయోధ్యలో జరిగిన పరిణామాలు, పోలీసు చర్యలు రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో తీవ్ర ప్రకంపనలు సృష్టించాయి. 

ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో ముస్లిం ఓటర్లలో ములాయం సింగ్ యాదవ్ పట్ల నమ్మకం బలపడింది.  అదే సమయంలో ప్రత్యర్థులు ఆయనపై విమర్శలు గుప్పించడానికి అవకాశం లభించిందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఆ తర్వాత 1992లో సమాజ్‌వాదీ పార్టీ ఆవిర్భావం, బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత అనంతరం మైనారిటీ ఓట్లు కాంగ్రెస్ నుండి ఎస్పీ వైపు మళ్లడం జరిగిపోయాయి. యాదవుల సంఖ్యా బలం, సంస్థాగత పట్టుకు తోడు ముస్లింల ఓట్ల ఏకీకరణ తోడవడంతో ఈ ఎంవై కూటమి దశాబ్దాల పాటు ఎస్పీకి తిరుగులేని రాజకీయ పునాదిగా నిలిచింది.   అయితే కాలక్రమేణా ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల (ఓబీసీ) వర్గాల మధ్య జరిగిన పరిణామాలు రాజకీయ సమీకరణాలను ప్రభావితం చేశాయి. ఓబీసీ కోటా ఫలాలను కేవలం కొన్ని వర్గాలే ఎక్కువగా అందుకుంటున్నాయనే చర్చ తెరపైకి వచ్చింది. కుర్మీలు, మౌర్యులు, కుష్వాహాలు, రాజ్‌భర్‌లు, నిషాద్‌లు, లోధ్‌లు వంటి యాదవేతర ఓబీసీ వర్గాలు,  దళితుల్లోని కొన్ని వర్గాలను ఏకం చేయడంలో బీజేపీ వ్యూహాత్మకంగా ముందుకు సాగింది. ఈ సామాజిక సమీకరణల మార్పు క్రమంగా ఎస్పీ ప్రాభవాన్ని దెబ్బతీసేందుకు దోహదపడింది. అఖిలేష్ యాదవ్ నాయకత్వంలో 2012లో ఎస్పీ ఘన విజయం సాధించి యువ ముఖ్యమంత్రిగా  ఆయన బాధ్యతలు చేపట్టినప్పటికీ,  పాలనా పరంగా,  నియామకాల విషయంలో వ్యక్తమైన విమర్శలు పార్టీని ఇరుకున పెట్టాయి. 

పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ నియామకాలు, కొన్ని ప్రాంతాలకే పరిమితమైన సంక్షేమ కేటాయింపులు, శాంతిభద్రతల సమస్యలు అప్పట్లో పార్టీ ప్రతిష్టను  దెబ్బతీశాయని చెప్పవచ్చు.   మరోవైపు 2017లో యోగి ఆదిత్యనాథ్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత రాష్ట్రంలో రాజకీయ,  పాలనా శైలిలో స్పష్టమైన మార్పులు వచ్చాయి. శాంతిభద్రతలే ప్రాధాన్యంగా సాగిన ప్రభుత్వ పాలనలో నేర నియంత్రణ కోసం కఠిన చర్యలు చేపట్టారు. అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం పెద్ద ఎత్తున ఎన్‌కౌంటర్లు జరగడం, మోస్ట్ వాంటెడ్ నేరస్థులు మరియు బలవంతులపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవడం వంటివి ప్రజల్లో చర్చనీయాంశంగా మారాయి. వీటితో పాటు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అమలు చేసిన సంక్షేమ పథకాలు కుల, మతాలకు అతీతంగా అర్హులందరికీ అందడంతో అట్టడుగు వర్గాల్లో బీజేపీ పట్ల నమ్మకం బలపడిందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. 

2017 మరియు 2019 ఎన్నికల్లో బీజేపీ సాధించిన అఖండ విజయాలు ఈ సామాజిక విస్తరణకు నిదర్శనంగా నిలిచాయి.   ఎన్నికల వరుస పరాజయాల నుంచి పాఠాలు నేర్చుకున్న అఖిలేష్ యాదవ్, తన రాజకీయ వ్యూహానికి పదునుపెట్టారు. ఇందులో భాగంగానే కేవలం ముస్లిం, యాదవ్ సమీకరణానికే పరిమితం కాకుండా,  పీడీఏ (పిఛ్డా, దళిత్, అల్పసంఖ్యాక్) నినాదాన్ని తెరపైకి తెచ్చారు. వెనుకబడిన తరగతులు, దళితులు,  మైనారిటీలందరినీ కలుపుకునిపోయేలా కొత్త కూటమికి రూపకల్పన చేశారు. 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో ఈ వ్యూహం ఆశించిన ఫలితాలను అందించింది. ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో ఎస్పీ అనూహ్యంగా మెరుగైన స్థానాలను కైవసం చేసుకుని సంచలనం సృష్టించింది. ముఖ్యంగా అయోధ్య ఉన్న ఫైజాబాద్ నియోజకవర్గంలో విజయం సాధించడం రాజకీయంగా,  ప్రతీకాత్మకంగా పార్టీకి పెద్ద బలాన్ని చేకూర్చింది.   అయితే పీడీఏ వ్యూహం ఎంతవరకు సమ్మిళితమైనది అనే దానిపై ఇంకా భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. పార్టీలో కీలక పదవులు,  అభ్యర్థుల ఎంపిక విషయంలో ఇప్పటికీ కుటుంబ ప్రాధాన్యత లేదా పరిమిత వర్గాల ఆధిపత్యం కొనసాగుతోందన్న విమర్శలు ఉన్నాయి.  చిన్న ఓబీసీ వర్గాలు,  అణగారిన వర్గాల ఆకాంక్షలను ఈ కొత్త కూటమి పూర్తిగా నెర వేర్చగలదా అనేది భవిష్యత్తు రాజకీయ పరిణామాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉప ఎన్నికల ఫలితాలు ఎప్పటికప్పుడు మారుతున్నప్పటికీ, యూపీ గడ్డపై ఏ ఒక్క పార్టీకి కూడా శాశ్వత ఓటు బ్యాంకు హామీ లేదని తాజా పరిణామాలు నిరూపిస్తున్నాయి.   

ఉత్తర ప్రదేశ్ రాజకీయ రంగం ప్రస్తుతం అత్యంత పోటీతత్వంతో కూడిన పునరేకీకరణ దశలో ఉంది. ఒకవైపు బలమైన హిందుత్వ సిద్ధాంతం, శాంతిభద్రతల పాలన, సంక్షేమ పథకాల లబ్ధిని నమ్ముకుని బీజేపీ ముందుకు సాగుతుండగా, మరోవైపు సామాజిక న్యాయం, కులాల కలయిక, పీడీఏ నినాదంతో ఎస్పీ తన ప్రభావాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి తీవ్రంగా శోధిస్తోంది. రాబోయే కాలంలో జరిగే ఎన్నికలు ఈ రెండు ప్రధాన పార్టీల వ్యూహాలకు అసలైన పరీక్షగా నిలవనున్నాయి. ప్రజలు మార్పును కోరుకుంటున్నారా లేక స్థిరమైన పాలన వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారా అనేది కాలమే నిర్ణయించాలి.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Uttar Pradesh Politics, Samajwadi Partys PDA, Yogi Adityanath Administration, UP Election Alliances, Muslim-Yadav Equation]