గుండ్రాంపల్లి రజాకార్ల దాడుల నుంచి పారిపోయి..  అడవుల్లో దాగి, వేర్లు తిని బతికిన ఒక గ్రామ  కథను చెబుతుంది.  మరో జలియన్వాలాబాగ్ అనే పోలికతో వచ్చిన ఆ కథనం వెనుక ఒక స్థూపం ఉంది, ఒక బావి ఉంది, ఒక మసీదు గోడలపై ఇప్పటికీ నిలిచిన తుపాకి మచ్చలు ఉన్నాయి.  కానీ ఈ దేశపు అధికారిక చరిత్ర పుస్తకాల్లో ఒక్క పేజీ కూడా లేదు. నేడు (శుక్రవారం)  సెప్టెంబర్ 17..  తెలంగాణ విమోచన/విలీన దినోత్సవాల వార్షికోత్సవం.   హైదరాబాద్ లో పేర్లపై యుద్ధాలు జరుగుతున్న రోజు.  ఈ సందర్భంలో గుండ్రాంపల్లి చరిత్రను స్వయంగా ముందుంచడం ప్రతి తెలుగు పాఠకుడి హక్కు. ఎందుకంటే..  రాజకీయ సమతుల్యత  చరిత్ర రాయలేం. ఇక్కడ నిజాన్ని నిజంగానే  తెలుసుకుందాం. 

చారిత్రక నేపథ్యం: రైతులలో పెరిగిన కోపం

1947 ఆగస్టు 15న దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది.  కానీ హైదరాబాద్ సంస్థానం మాత్రం నిజాం నిరంకుశ పాలనలోనే కొనసాగింది. భూస్వామ్య పెత్తందార్ల వెట్టి చాకిరీలు, దొరల గడీల దోపిడీ, రజాకార్ల దాడులు..  ఈ ముప్పేట పీడలతో తెలంగాణ పల్లెలు ఆగ్రహంతో రగిలాయి. 1946 జూలై 4న విసునూర్ దేశ్ ముఖ్ అనుచరులు కదివేండి గ్రామంలో ఆంధ్రమహాసభ కార్యకర్త దొడ్డి కొమరయ్యను కాల్చి చంపడంతో తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం మొదలైంది. అది కేవలం ఒక గ్రామ ఘటన కాదు..  ప్రజాగ్రహజ్వాలలు రగిలి రగిలి వెలిసిన ఉద్యమం.  నాలుగేళ్లలో నల్గొండ, వరంగల్, ఖమ్మం జిల్లాల్లో సుమారు 4 వేల గ్రామాల్లో  గ్రామరాజ్యాలు నెలకొల్పింది. మరోవైపు ఖాసీం రజ్వీ ఏర్పాటు చేసిన రజాకార్ సాయుధ దళం 1948 జనవరి నాటికి 30 వేల నుంచి ఆగస్టు నాటికి లక్ష మందికి పెరిగింది.  హత్యలు, దోపిడీలు, అత్యాచారాలతో గ్రామాలను కాల్చివేసింది. ఈ నేపథ్యంలోనే చిట్యాల మండలం గుండ్రాంపల్లి గ్రామం తన నెత్తిమీద రజాకార్ క్యాంపును మోసుకుంది.  నిజాం సైన్యంలో పనిచేసి, తర్వాత రజాకార్లతో చేతులు కలిపిన మక్బూల్ అనే కమాండర్ గ్రామంలో ఆధిపత్యం చెలాయించాడు. అతడి దురాగతాలకు విసిగిపోయిన గ్రామస్థులు కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆధ్వర్యంలో ఆత్మరక్షణ దళాలు  ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.  ఏపూరు, రెడ్డిబావి, సైదాబాద్, గుండ్లబావి, పంతంగి, పలివెల, వెలిమినేడు తదితర చుట్టుపక్కల గ్రామాల యువకులతో కూడిన ఈ దళాలు మక్బూల్పై పలుమార్లు దాడులు చేశాయి.

సంఘటనల కాలక్రమం.. ఒక బావి చుట్టూ జరిగినవి

1948 జూన్ 19న పలివెలకు చెందిన కమాండర్ కొండవీటి గురున్నాథరెడ్డి తదితరులు మక్బూల్ ఇంటిపై దాడి చేశారు.  మక్బూల్ గాయపడి తప్పించుకున్నాడు.  అతడి భార్య మృతి చెందింది. దీంతో విపరీతంగా రగిలిన మక్బూల్ తన ప్రతీకారాన్ని గ్రామం మొత్తంపై తీర్చుకున్నాడు. 1948 జూలైలో రజాకార్లు గుండ్రాంపల్లిపై సాగించిన దాడి సంస్థానంలోని అత్యంత రక్తపు దాడుల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.  డెక్కన్ క్రానికల్ నివేదిక ప్రకారం సుమారు రెండు వందల మంది గ్రామస్థులను హతమార్చి, మృతదేహాలను మసీదు సమీపంలోని తెరచిన బావిలో పడేశారు. దీనికి ముందు కాస్త తేడా సంఖ్యలతో వచ్చిన ఇతర నివేదికలు కూడా ఉన్నాయి.  ఒకేరోజు 20 మంది మరణం, పోరాట కాలం మొత్తంలో గుండ్రాంపల్లి, పరిసర గ్రామాల్లో 120కు పైగా హత్యలు అని హెచ్చరించిన స్థానిక సీపీఐ నాయకుడి మాటలను ది హిందూ ప్రచురించింది. 

అయితే సంఖ్యల వివాదం గురించి తర్వాత మాట్లాడుకుందాం..  ఎందుకంటే ఆ వివాదమే ఈ కథలో అత్యంత ముఖ్యమైన సత్యాన్ని చెబుతుంది. ఆ దాడి జరిగిన కొద్దికాలానికే పరిసర గ్రామాల కమ్యూనిస్టు దళాలు  ఎదురుదాడికి దిగాయి.  రజాకార్లు దాగిన మసీదుపై దాడి చేసి 14 మందిని హతమార్చాయి.  ఆ మసీదు గోడలపై తుపాకి మచ్చలు నేటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఆనాటి   దృశ్యాలకు సజీవ సాక్షులున్నారు.  దాడి జరిగినప్పుడు వయసు ఎనిమిదేళ్లే అయిన సయ్యద్ రెడ్డి బూసిరెడ్డి తన కళ్లతో చూసిన కాల్పులు, బావిలోకి పడేసిన శవాల గురించి చెప్పాడు. తర్వాతి వారాల్లో ఈ ప్రాంతంలో దాదాపుగా ఊచకోత కొనసాగింది. ఆగస్టు 25న కూటిగల్లో 23 మంది సాయుధ రైతాంగ పోరాట సభ్యులను కాల్చి చంపారు.  పరిసరాల్లో రేణికుంటలో 26 మంది, పాతర్లపహాడ్లో 17 మంది, కాట్కొండలో 13 మంది అమరులయ్యారు. మరో వైపు జాతీయ జెండా ఎగురవేసినందుకు వల్లాల గ్రామంలో 10 మంది పాఠశాల పిల్లలను రజాకార్లు కాల్చి చంపారు.  పసివయసు ధైర్యానికి అది తుది ముద్ర. చివరకు 1948 సెప్టెంబర్ 13న భారత సైన్యం హైదరాబాద్ సంస్థానంలోకి ప్రవేశించి, 17న రజాకర్ పాలన ముగిసింది. కానీ గుండ్రాంపల్లి కథ అక్కడ ఆగిపోలేదు.  రజాకార్లు వెనక్కి తరిమిన తర్వాత కూడా ప్రజలు స్వాధీనపరచుకున్న భూములను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి దొరలు, యూనియన్ సైన్యం వేటాడిన కాలం 1951 అక్టోబర్ 21న పోరాట ఉపసంహరణ వరకూ సాగింది. 

న్యాయపరమైన అంశాలు: ఎక్కడున్నాయి ఈ కేసు రికార్డులు?

ఇక్కడే ఈ వ్యాసం గుండ్రాజ్యంగా ఒక నిజాన్ని చెప్పాలి..  గుండ్రాంపల్లి ఊచకోతపై ఎప్పుడూ ఎఫ్ఐఆర్ లేదు, కేసు లేదు, న్యాయపరిశోధన లేదు, నష్టపరిహారం లేదు. స్వతంత్ర భారత  న్యాయవ్యవస్థ రికార్డుల్లో మక్బూల్ పేరు నేరస్థుడిగా ఎక్కడా లేదు.  వందల మంది మృతుల పేర్లు ఎటువంటి అధికారిక జాబితాలోనూ లేవు. వందలాది మంది మరణించినట్టు గ్రామస్థులు, చరిత్రకారులు చెప్పినా..  స్మారక స్థూపపు శిలాఫలకంపై గుర్తించి రాసిన పేర్లు 26 మాత్రమే. మిగతా అందరూ..  పేర్లు లేని, లెక్కలు లేని, రికార్డుల్లో లేని అమరులు. స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశంలో సామూహిక హత్యలపై ప్రభుత్వాలు నియమించిన కమిషన్లలో ఈ ప్రాంత బాధితులకు చోటు లేదు. అదే సమయంలో పోరాట ఫలితంగా జరిగిన భూ పంపిణీ..  సుమారు 10 లక్షల ఎకరాలు ప్రజల పంచుకోవడం..  తర్వాతి కాలంలో చట్టబద్ధమైన భూ సంస్కరణలకు పునాది వేసింది.  వెట్టి చాకిరీ రద్దు, కూలీల పెంపు వంటి గ్రామరాజ్య చట్టాలు ప్రజల సొంత చట్టంగా నిలిచాయి. అంటే..  హత్యలకు న్యాయం జరగలేదు, కానీ పోరాట ద్వారా సాధించినవి  శాశ్వతమయ్యాయి. స్మారక స్థూప చరిత్రే ఈ వైరుధ్యానికి నిదర్శనం.  1994లో ఆ బావి మీదే కమ్యూనిస్టులు 11 అడుగుల స్థూపం నిర్మించారు.  అది ఒక ట్రక్ ఢీకొని పడిపోయింది.  ట్రక్ యజమాని 18 అడుగుల స్థూపం నిర్మించాడు.  2010లో జాతీయ రహదారి విస్తరణ పేరుతో అధికారులు ఆ స్ఫూపాన్ని  తొలగించారు.  అప్పుడు 80 వేల రూపాయలు మంజూరు చేశారు. చివరికి గ్రామస్థులు, సీపీఐ నాయకత్వంలో నిధులు సమీకరించి 40 అడుగుల స్మారక స్థూపాన్ని నిర్మించారు. రాష్ట్రం ఇచ్చింది ఎనభై వేల రూపాయలు. చరిత్ర తిరిగి రాయడానికి ప్రజలే అప్పులు చేశారు.

రాజకీయ, సామాజిక, మీడియా కోణాలు

గుండ్రాంపల్లి చరిత్రను ఏ రాజకీయ పార్టీ ఎలా వాడుకుంటుందో చూస్తే ఈ కథ మరింత స్పష్టమవుతుంది. కమ్యూనిస్టులకు గుండ్రాంపల్లి వారసత్వ సంపద..  స్థూప నిర్మాణం, వార్షిక సంస్మరణలు, అమరుల పేర్ల పరిశోధన అన్నీ వారి నాయకత్వంలోనే జరుగుతున్నాయి. బీజేపీ దీన్ని విమోచన  వార్తాగాథలో భాగంగా వాడుకుంటుంది. కాంగ్రెస్ విలీన వాదనతో, బీఆర్ఎస్ సమైక్యత వాదనతో నిలబడతాయి.  ఒకే సంఘటన మీద మూడు పేర్లు, మూడు రాజకీయ ప్రయోజనాలు. సామాజికంగా ఈ పోరాటం మొత్తం కుల వ్యవస్థపై దెబ్బ..  దొరల వెట్టి బందీలో నలిగిపోతున్న దళితులు, మాదిగలు, రైతాంగ కూలీలే బాధితులు, పోరాటయోధులూ కూడా. గుండ్రాంపల్లి స్థూపం వద్దకు ఏటా సెప్టెంబర్ 17న వేలాది మంది వచ్చి నివాళులర్పించడం ఆ సామాజిక జ్ఞాపకానికి నిదర్శనం. మీడియా కోణం మాత్రం నిరాశ కలిగించేది. తెలుగు పత్రికలు  ప్రజాపక్షం వంటివి..  ఈ చరిత్రను ప్రధానంగా సెప్టెంబర్ నెలల్లోనే గుర్తుచేస్తాయి.  జాతీయ ఆంగ్ల మీడియాలో ఇవి ఎప్పుడో ఒకసారి వచ్చే కథనాలుగా మిగిలిపోయాయి. ఈ గుర్తులేని తనం గురించి కొందరు రచయితలు  మత ప్రాతిపదిక రాజకీయాల దెబ్బతో ఈ ఘటనలు వెలుగులోకి రాలేదని పేర్కొన్నారు.  మరికొందరు వర్గ పోరాట చరిత్రకు రాష్ట్రం ఇచ్చే గుర్తింపే తక్కువని వాదిస్తారు. రెండూ వినడానికి వీలుగా ఉండాలి..  కానీ నిజం ఒక్కటే.  బాధితులకు సంబంధించి స్థిరమైన అధికారిక లెక్క ఇవ్వడానికి ఏ ప్రభుత్వమూ ముందుకు రాలేదు.

ఈ నరమేధం తెలంగాణ సాయుధ పోరాటానికి ఇంధనం పోసింది.  గుండ్రాంపల్లి, వల్లాల వంటి ఊచకోతల తర్వాత రైతులు, కూలీలు, విద్యార్థులు, సామాన్య ప్రజలు వేల సంఖ్యలో దళాల్లో చేరారు.  ఒక్క నల్గొండ జిల్లా నుంచి మాత్రమే రెండు వేలకు పైగా మంది అమరులయ్యారు. మరో నిజం..  సంఖ్యల గొడవ. 20 మంది అంటున్నారు, 120 మందిఅంటున్నారు, 200 మంది అంటున్నారు. 350 మంది అని ని ఒకరు  వికీపీడియా ఎడిట్ చేశారు.  ఈ సంఖ్యల మధ్య తేడా ఎందుకంటే ఎవరూ లెక్కలేదు.. అని సిగ్గులేకుండా అంగీకరించాలి. ఊచకోత జరిగిందనే విషయం అనేక స్వతంత్ర వనరులతో నిర్వివాదం.  అది ఎంత మందిని మింగిందో అనే ప్రశ్నకు ఈ దేశం ఇచ్చిన సమాధానం   నిశ్శబ్దం. ప్రజా చర్చలో ఇప్పుడు ముందున్న ప్రశ్నలు స్పష్టం.. గుండ్రాంపల్లి అమరులకు రాష్ట్ర స్థాయి అధికారిక గుర్తింపు ఎప్పుడు? బాధిత కుటుంబాలకు ఏ చట్టపరమైన లేదా ఆర్థిక న్యాయం? 26 మంది పేర్లు మినహా మిగతా అమరుల పేర్ల పట్టిక ఎవరు పూర్తి చేస్తారు? వార్షికోత్సవాల నినాదాలు, పేర్ల వివాదాలు రోజులకు పరిమితమవుతాయి.  కానీ చిట్యాల మండలంలో హైదరాబాద్, విజయవాడ జాతీయ రహదారి పక్కన నిలబడ్డ ఆ 40 అడుగుల స్థూపం మాత్రం ఏడాదంతా నిశ్చలంగా ఓ ప్రశ్నను నిలుపుతూనే ఉంటుంది.  మేము ఎవరినో మరచిపోయామని. పేరు ఏది పెట్టినా..  విమోచన, విలీనం, సమైక్యత  చరిత్ర రాతి పగిలిన దుఃఖాన్ని పేర్లతో ముసిగేయకూడదు. ఆ బావి మీద నిర్మించిన స్థూపం ఒక గ్రామ  జ్ఞాపకం మాత్రమే కాదు..  రికార్డు చేయని రాష్ట్రాలపై పెట్టిన శాశ్వత అభియోగం. అది స్పేడ్ను స్పేడ్ అని పిలవడం అంటే.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[The History of Gundrampalli, Atrocities, Razakars,  Telangana Armed Struggle,  Gundrampalli well massacre,   Nizams autocratic rule]