ముఖ్యాంశాలు 
• ఒక పౌరుడు అనుచరుడిగా మారిన క్షణం నుంచే ప్రజాస్వామ్యం క్షీణించడం మొదలవుతుంది. ఓటు హక్కు ఒక ఆయుధం. దాన్ని భక్తితో సమర్పించుకోవడం ఆత్మహత్య వంటిది.
• చదువు డిగ్రీలను ఇస్తుంది, వివేకాన్ని ఇవ్వదు. ఎంతోమంది విద్యావంతులు, విజయవంతమైన వృత్తిపరులు కూడా రాజకీయ నాయకుల పట్ల ఉన్మాద భక్తితో ప్రవర్తిస్తుంటారు.
• చాలామంది రాజకీయ నాయకులకు రాజకీయం ప్రజాసేవ కాదు,  అధికారాన్ని సంపాదించడం, నిలబెట్టుకోవడం, విస్తరించడం మాత్రమే. మిగతావన్నీ ద్వితీయం.
• చీల్చబడిన ప్రజలను పరిపాలించడం సులభం. ప్రశ్నలు వేసే ఐక్య ప్రజలను పరిపాలించడం అసాధ్యం. అందుకే శత్రువులను సృష్టించడం, ఆగ్రహాన్ని తయారుచేయడం రాజకీయ నైపుణ్యంగా మారింది.
• ప్రాంతీయ పార్టీలు ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ సాధనాలు కావు.  అవి కుటుంబ వ్యాపార సంస్థలుగా మారి, జాతీయ ఐక్యతకు, సమగ్రతకు నిజమైన ముప్పుగా నిలుస్తున్నాయి.
• రాజకీయ నాయకుడు ఎవరు గెలిచినా అధికారంలోనే ఉంటాడు.  ఓడిపోయేది సామాన్యుడే. చెల్లించేది కూడా సామాన్యుడే.
• ఉచిత పథకాలు తాత్కాలిక ఉపశమనం కావచ్చు.  కానీ అవి స్వావలంబనకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేవు. ఏ దేశమూ పంపిణీ చేసుకుంటూ సంపన్నం కాలేదు.

ప్రజాస్వామ్యంలో అతిపెద్ద విషాదం అవినీతి కాదు, అసమర్థత కాదు, పార్టీల మధ్య పోటీ కూడా కాదు. సామాన్య ప్రజలు తమ స్వతంత్ర ఆలోచనను చేజార్చుకుని, రాజకీయ నాయకులను రాజులుగా, దైవదూతలుగా, దేవుళ్లుగా పూజించడం ప్రారంభించినప్పుడే నిజమైన విషాదం మొదలవుతుంది. పౌరుడు గుడ్డి అనుచరుడిగా మారిన క్షణం నుంచీ ప్రజాస్వామ్యం బలహీనపడటం మొదలవుతుంది. ఇది ఒక అభిప్రాయం కాదు. చరిత్ర మనకు మళ్లీ మళ్లీ చూపిన పాఠం.

చారిత్రక నేపథ్యం

స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు మన దేశం ఎదుర్కొన్న అతిపెద్ద ప్రశ్న రాజకీయం కాదు.  ఒకరినొకరు గుర్తించుకోని వందలాది సమాజాలను ఒకే రాజ్యాంగ ఛత్రం కింద ఎలా ఉంచాలన్నది. 1950 జనవరి 26న అమల్లోకి వచ్చిన భారత రాజ్యాంగం పౌరుడిని రాజు కాదు, ప్రజాస్వామ్యానికి కాపలాదారుగా  ఊహించింది. ప్రాథమిక విధులను కూడా రాజ్యాంగం జోడించింది. రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించడం, హింసను, భయాన్ని తిరస్కరించడం, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంచుకోవడం, సంస్థలను కాపాడుకోవడం.
కానీ ఆచరణలో ఏం జరిగింది? ఏం జరుగుతోంది. పౌరుడు కాపలాదారు స్థానంలో భక్తుడు నిలబడ్డాడు. 1953లో ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పటి నుంచి, 1956 రాష్ట్రాల పునర్విభజన చట్టం ద్వారా భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడినప్పటి నుంచి, ప్రజాస్వామ్యం క్రమంగా  ఎవరికి ఎంత  అన్న పంపిణీ వ్యవస్థగా..  ఆ తర్వాత  మా నాయకుడు, మా కులం, మా ప్రాంతం  అన్న భావోద్వేగ మార్కెట్గా మారిపోయింది. భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం తీసుకున్న చర్య,  కానీ రాజకీయ నాయకులు దాన్ని  మనం, వాళ్లు అన్న విభజన రాజకీయానికి మలుపుగా మార్చుకున్నారు.
నిజం ఏమిటంటే, అధికారాన్ని ఎప్పుడూ ఒకే కేంద్రంలో ఉంచాలని రాజ్యాంగం అనలేదు. అధికారాన్ని పంచాలని చెప్పింది. కానీ అధికార వికేంద్రీకరణ పేరుతో జరిగినదల్లా అధికారాన్ని మరింత చిన్న స్థాయిలో, మరింత కుటుంబబద్ధంగా, మరింత నియంత్రణాత్మకంగా కేంద్రీకరించడమే. ఇదే మనం ఇప్పుడు ఎదుర్కొంటున్న మూల సమస్య.

సంఘటనల కాలక్రమం
•    1950 జనవరి 26: భారత రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చింది; పౌరుడు ప్రజాస్వామ్యానికి కాపలాదారు అన్న భావన రాజ్యాంగబద్ధమైంది.
•    1953 అక్టోబర్ 1: భాషా ప్రయుక్త మొదటి రాష్ట్రంగా ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది.
•    1956 నవంబర్ 1: రాష్ట్రాల పునర్విభజన చట్టం ద్వారా భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల పునర్నిర్మాణం.
•    1960 మే 1: బొంబాయి రాష్ట్రం విభజించబడి మహారాష్ట్ర, గుజరాత్ ఏర్పడ్డాయి.
•    1966 నవంబర్ 1: పంజాబ్ పునర్విభజన; హర్యానా ఏర్పాటు.
•    1983 జూన్ 9: కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలపై సర్కారియా కమిషన్ నియమించబడింది; 1988 నివేదికలో 247 సిఫారసులు.
•    1985 ఆగస్టు 15: అస్సాం ఒప్పందం.
•    1989–1999: కూటమి రాజకీయాల యుగం.  ప్రాంతీయ పార్టీలు కేంద్ర ప్రభుత్వాలను నిర్ణయించే  కింగ్ మేకర్ స్థాయికి ఎదిగాయి.
•    1990 మే 28: సర్కారియా సిఫారసు మేరకు అంతర్ రాష్ట్ర మండలి (Inter-State Council) ఏర్పాటు.
•    2000 నవంబర్: ఛత్తీస్గఢ్ (నవంబర్ 1), ఉత్తరాఖండ్ (నవంబర్ 9), జార్ఖండ్ (నవంబర్ 15) ఏర్పాటు.
•    2007 ఏప్రిల్ 27: రెండో కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల కమిషన్ (పుంఛి కమిషన్) నియామకం; 2010 మార్చి 31న 273 సిఫారసులతో నివేదిక.
•    2014 జూన్ 2: తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు.
•    2014: దాదాపు మూడు దశాబ్దాల తర్వాత లోక్ భలో ఒకే పార్టీకి స్పష్టమైన మెజారిటీ.
ఈ కాలక్రమం చూస్తే ఒక విషయం స్పష్టమవుతుంది. మనం ఎప్పుడూ సరిహద్దులను మార్చుకుంటూనే ఉన్నాము.  కానీ పాలన నాణ్యతను మార్చుకోలేదు. రాష్ట్రాల సంఖ్య పెరిగింది; ప్రశ్న వేసే పౌరుల సంఖ్య పెరగలేదు.

రాజకీయ కోణం: ప్రాంతీయ పార్టీలు జాతీయ ఐక్యతకు ముప్పు

ఇక్కడ నిజాన్ని నిజంగానే చెప్పాలి..  రాజకీయ సమతుల్యత పేరుతో వాస్తవాలను నీరుగార్చే సంప్రదాయం మనకు అలవాటైపోయింది. కానీ ప్రాంతీయ పార్టీలు అంటే ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ అన్నది ఒక భ్రమ మాత్రమే. చాలా వరకు అవి కుటుంబ వ్యాపార సంస్థలుగా మారాయి. నాయకత్వం సంపాదించేది కాదు, వారసత్వంగా వచ్చేది. అధికారం ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి ప్రైవేటు ఆస్తిలా బదిలీ అవుతుంది. పదవులు కుటుంబ ఆస్తులవుతాయి, ప్రజా సంస్థలు పోషకత్వ (patronage) సాధనాలవుతాయి, విధేయులు బహుమతులు పొందుతారు, మెరిట్ వెనుకకు పోతుంది.
అటువంటి సంస్థలకు కుటుంబ పట్టు నిలబెట్టుకోవడం ప్రజల జీవితాలను మార్చడం కంటే ముఖ్యం. రాష్ట్ర వనరులు రాజకీయ మనుగడ సాధనాలవుతాయి. ప్రజా ధనం రాజకీయ కరెన్సీగా మారుతుంది. పరిపాలనకు, వ్యక్తిగత సామ్రాజ్యానికి మధ్య ఉన్న గీత చెరిగిపోతుంది.
ఇది కేవలం అవినీతి ప్రశ్న కాదు.. ఐక్యత ప్రశ్న. ప్రాంతీయ గుర్తింపును రాజకీయ మూలధనంగా మార్చుకునే పార్టీలు, ప్రతి సమస్యను మా ప్రాంతం వర్సెస్  వాళ్ల ప్రాంతం గా మార్చి, జాతీయ సమస్యలను, ఉపాధి, విద్య, ఆరోగ్యం, మౌలిక సదుపాయాలు, శాంతిభద్రతలు  చర్చ నుంచి తప్పించేస్తాయి. దేశ ఐక్యత, సమగ్రత అనేవి రాజ్యాంగ పరంగా కేంద్ర ప్రభుత్వ బాధ్యత.  కానీ ప్రాంతీయ రాజకీయం ఆ బాధ్యతను ప్రతి ఎన్నికలో బేరం కట్టే అంశంగా మార్చేస్తుంది. ఇది ప్రజాస్వామ్య విజయం కాదు.  ప్రజాస్వామ్య వైఫల్యం.
ప్రాంతీయ గుర్తింపు, భాష, సంస్కృతి పట్ల గౌరవం ఉండాలి..   కానీ ఆ గౌరవాన్ని అధికార మోహానికి, కుటుంబ వారసత్వానికి, విభజన రాజకీయానికి ముడిపెట్టడం ఎవరికీ మంచిది కాదు. గుర్తింపు రాజకీయం ముగింపు కావాలి. సాధనం కాకూడదు.

సామాజిక కోణం: చదువు ఉన్నా వివేకం లేదు

ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఎంతో చదువుకున్న వారు, విజయవంతమైన నిపుణులు, సాధారణంగా తార్కికంగా ఆలోచించే వ్యక్తులు కూడా రాజకీయ నాయకుల పట్ల, పార్టీల పట్ల భావోద్వేగంగా బంధితులవుతారు. వారిని మత శ్రద్ధతో సమర్థిస్తారు, వారి వైఫల్యాలను సమర్థిస్తారు, తప్పులను   సమర్థిస్తారు.  ప్రశ్నించిన వారిపై దాడి చేస్తారు. చదువు డిగ్రీలను ఇస్తుంది.  వివేకాన్ని, స్వతంత్ర ఆలోచనను, ప్రచారం   నుంచి విముక్తిని హామీ ఇవ్వదు.
ఇది ప్రమాదకరం ఎందుకంటే, ఒకసారి వ్యక్తి తన రాజకీయ గుర్తింపును తన స్వీయ గౌరవంగా మార్చుకున్నాడంటే, ఆ గుర్తింపుపై వచ్చిన విమర్శను తనపై వచ్చిన దాడిగా భావిస్తాడు. అప్పుడు వాదన ముగుస్తుంది, భక్తి మొదలవుతుంది.
మరింత కలవరపెట్టే విషయం ఏమిటంటే, ప్రజలు తమ స్నేహాలను నాశనం చేయడానికి, కుటుంబాలను చీల్చడానికి, ద్వేషాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి సిద్ధపడతారు. తమ ఉనికిని కూడా గుర్తించని నాయకుల కోసం. ఎన్నికల్లో ఎవరు గెలిచినా నాయకుడు అధికారంలోనే ఉంటాడు.  ఓడిపోయేది, నష్టపోయేది సామాన్యుడే.

మీడియా కోణం: చర్చ నుంచి సంచలనానికి

ప్రజాస్వామ్యానికి నాలుగో స్తంభం మీడియా అని చెబుతాము. కానీ నిజం ఏమిటంటే, ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా ఎక్కువ భాగం టీఆర్పీ వ్యాపారంగా మారింది.  సోషల్ మీడియా ఎక్కువ భాగం నియంత్రిత ప్రచార యంత్రంగా మారింది. చర్చలు నిర్మాణాత్మకంగా ఉండాల్సిన స్థానంలో, ఛానెల్లు  ఎవరు గెలిచారు  అని నిర్ణయిస్తాయి. ఏ విధానం పనిచేసింది  అని ప్రశ్నించవు. ఫలితం..  ప్రజలు సమాచారాన్ని పొందుతున్నారు, జ్ఞానాన్ని పొందడం లేదు. వాస్తవాలను సమర్థించడానికి బదులు భావోద్వేగాలను ధృవీకరించే కంటెంట్ ఎక్కువగా తయారవుతోంది. నిజాయితీగా ప్రశ్నించే పాత్రికేయుడు  పక్షపాతి"గా ముద్ర వేయబడతాడు  ప్రశ్నించని పాత్రికేయుడు  దేశభక్తుడు  అవుతాడు. ఇది మీడియా స్వేచ్ఛ కాదు.  మీడియా స్వేచ్ఛను వాడుకుని చేసే మోసం.

ప్రభావాలు: ఏమి కోల్పోతున్నాము?

మొదటిది, సంస్థల బలహీనత. ప్రజలు నాయకుడిని నమ్మి సంస్థను నమ్మకపోతే, ప్రజాస్వామ్యం వ్యక్తుల మీద ఆధారపడిపోతుంది. పార్లమెంట్, న్యాయవ్యవస్థ, మీడియా, ఎన్నికల యంత్రాంగం..  ఇవి బలహీనపడితే, ఎవరు అధికారంలోకి వచ్చినా ప్రజలు రక్షణ లేకుండా మిగిలిపోతారు.
రెండోది, ఆర్థిక ప్రభావం. ఆధారిత రాజకీయం.  ఎక్కువమంది రాజకీయ నాయకులకు ఆకర్షణీయం, ఎందుకంటే ఉచితాలపై ఆధారపడిన పౌరులను సమీకరించడం సులభం. నాణ్యమైన విద్య, ఉద్యోగ అవకాశాలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యంతో సశక్తులైన పౌరులను సమీకరించడం కష్టం. ఉచితాలు తాత్కాలిక ఉపశమనం ఇవ్వవచ్చు.  కొన్ని సందర్భాల్లో అవసరం కూడా కావచ్చు. కానీ అవి దీర్ఘకాలిక సశక్తీకరణకు ప్రత్యామ్నాయం కాకూడదు. ఏ దేశమూ పంపిణీ చేసుకుంటూ సంపన్నం కాలేదు. స్థిరమైన ప్రగతి ఉత్పాదకత, ఆవిష్కరణ, సంస్థాగత వ్యాపారం, విద్య, కష్టపడి పనిచేయడం, అవకాశం..  వీటి నుంచే వస్తుంది.
మూడోది, సామాజిక ప్రభావం. ద్వేషం రాజకీయ సాధనంగా మారిన సమాజంలో సామాజిక విశ్వాసం  క్షీణిస్తుంది. విశ్వాసం క్షీణించిన సమాజంలో వ్యాపారం, పెట్టుబడి, ఆవిష్కరణ, సహకారం  అన్నీ నెమ్మదిస్తాయి. ఆర్థిక వృద్ధి సైతం దెబ్బతింటుంది.
నాలుగోది, నైతిక ప్రభావం..  ఒక తరం పిల్లలు ప్రశ్నించడం అనేది దేశ ద్రోహం అని నేర్చుకుంటే, మరుసటి తరం "ప్రశ్నించడం అనేది అనవసరం" అని నేర్చుకుంటుంది. అదే నిజమైన ప్రమాదం.

ప్రజా చర్చ..  ప్రతి ఎన్నికలో మనం అడగాల్సిన ప్రశ్నలు
• ఈ ప్రభుత్వం విద్యను మెరుగుపరిచిందా?
• యువతకు అవకాశాలు సృష్టించిందా?
• సంస్థలను బలపరిచిందా?
• ప్రజా భద్రతను మెరుగుపరిచిందా?
• వ్యాపార సంస్థాగత వాతావరణాన్ని, ఔత్సాహికులను ప్రోత్సహించిందా?
• అవినీతిని తగ్గించిందా?
• సంపదను కొద్దిమందికే పరిమితం చేయకుండా విస్తరించిందా?
• ప్రజలను ఏకం చేసిందా, లేక చీల్చిందా?
సమాధానం  లేదు అయితే, ఎన్ని నినాదాలు, ఎంత ప్రతీకవాదం, ఎన్ని భావోద్వేగ ప్రసంగాలు, ఎంత రాజకీయ నాటకం చేసినా మన మద్దతు రాకూడదు.

ముగింపు..  పౌరుడి విధి భక్తి కాదు, కాపలాదారు బాధ్యత. 

ప్రజాస్వామ్యం నిలబడేది రాజకీయ నాయకుల వల్ల కాదు.  తమ తీర్పును, తమ మనస్సాక్షిని, తమ ఆలోచనా స్వేచ్ఛను ఎప్పుడూ అప్పగించని అప్రమత్త పౌరుల వల్లనే. రాజకీయ పార్టీలు వస్తాయి, పోతాయి. నాయకులు లేస్తారు, పడతారు. ప్రభుత్వాలు మారతాయి. కానీ దేశం మిగిలి ఉంటుంది.
నిజమైన దేశభక్తి అంటే నాయకుడి పట్ల విధేయత కాదు.  దేశం పట్ల, దాని ప్రజల పట్ల, దాని సంస్థల పట్ల, దాని భవిష్యత్తు పట్ల బాధ్యత. ప్రతీ నాయకుడిని ప్రశ్నించండి. ప్రతీ పార్టీనీ సవాలు చేయండి. అందరి నుంచి జవాబుదారీతనం కోరండి. ఏ రాజకీయ నాయకుడినీ గుడ్డిగా నమ్మకండి. వ్యక్తులను కాదు, విధానాలను బలపరచండి. నాయకులను గౌరవించండి, కానీ  పూజించకండి.

పౌరుడి విధి అధికారానికి భక్తుడిగా ఉండటం కాదు.  ప్రజాస్వామ్యానికి కాపలాదారుగా ఉండటం. ప్రజలు రాజకీయ అనుచరులుగా ప్రవర్తించడం మాని, బాధ్యతాయుత పౌరులుగా ప్రవర్తించడం ప్రారంభించిన రోజే.. రాజకీయ నాయకులు దేశానికి సేవ చేయక తప్పని పరిస్థితి వస్తుంది.  దేశం తమకు సేవ చేయాలని ఆశించడం మానేస్తారు.
మేల్కొనండి. స్వతంత్రంగా ఆలోచించండి. మీ ప్రజలను, మీ రాజకీయ నాయకులను, మీ పార్టీలను  అందరినీ ప్రశ్నించండి. మీ స్వంత తీర్పును, మీ మనస్సాక్షిని, మీ ఆలోచనా స్వేచ్ఛను ఎవరికీ అప్పగించకండి. అదే నిజమైన పౌరసత్వం. అదే బలమైన, సంపన్నమైన, స్థిరమైన, ఐక్య భారతదేశానికి ఏకైక మార్గం.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా  https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Political Cultism in India, Responsible Citizenship, Democratic Values, Regional Politics India, Indian Constitution Guardian, Telugu One]