భారతదేశం ఖగోళ శాస్త్రంలో ప్రపంచ వేదికపై తిరిగి నిలబడటానికి కారణమైన శాస్త్రవేత్త ఒకరుంటే, ఆయన పేరే వైణు బాప్పు.  భారతీయ ఖగోళ శాస్త్ర చరిత్రలో వైణు బాప్పు పేరు ఒక మైలురాయిలాంటిది. వేదకాలం నుంచీ ఉన్న భారతీయ ఖగోళ సంప్రదాయాన్ని ఆధునిక శాస్త్రీయ ప్రమాణాలతో.. మళ్లీ ప్రపంచ వేదికపై నిలబెట్టిన వ్యక్తి ఆయన. స్వాతంత్రం త‌ర్వాత‌ శాస్త్ర రంగంలో భారతదేశం ఎదుర్కొన్న వనరుల కొరత, సాంకేతిక వెనుకబాటు, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు లోపం వంటి సమస్యలను అధిగమించి, భారత ఖగోళ పరిశోధనను ప్రపంచ స్థాయికి తీసుకెళ్లిన దూరదృష్టిగ‌ల‌ నాయకుడు ఆయన.

భారత ఖగోళ శాస్త్రం.. వేదాల నుంచి వలస పాలన వరకు- వేదకాలంలో ఖగోళ శాస్త్రం అత్యున్నత స్థాయిలో ఉండేది. ఆర్యభట్ట‌, వరాహమిహిర, భాస్కరాచార్య వంటి మహర్షులు ప్రపంచానికి మార్గదర్శకులు. కానీ వలస పాలనలో శాస్త్ర పరిశోధనలకు ప్రాధాన్యం తగ్గింది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కేవలం మద్రాస్ అబ్జర్వేటరీ, నిజాం అబ్జర్వేటరీ వంటి కొన్ని కేంద్రాలు మాత్రమే పనిచేశాయి. స్వాతంత్రం తర్వాత, భారతదేశం శాస్త్ర రంగంలో పునర్నిర్మాణ దశలోకి ప్రవేశించింది. ఈ నేపథ్యంలో వైణు బాప్పు ప్రవేశం భారత ఖగోళ శాస్త్రానికి ఒక పునర్జన్మ.

వైణు బాప్పు- 1927 ఆగస్టు 10న మద్రాస్‌లో జన్మించారు. తండ్రి మానంబల్లి రామన్ బాప్పు కూడా ఖగోళ శాస్త్రవేత్తే. 1940–1950 మ‌ధ్య కాలంలో  ఆయ‌న‌ విద్యాభ్యాసం సాగ‌గా.. ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీ, మద్రాస్ లో – ఫిజిక్స్ చేశారు. హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఖగోళ శాస్త్రంలో ఉన్నత విద్య అభ్య‌సించారు.

హార్వర్డ్‌లో పనిచేసే సమయంలో హ్యాడేస్ క్ల‌స్ట‌ర్ పై చేసిన పరిశోధన ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించింది. 
1953–1958లో ఆయ‌న‌కు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు ల‌భించింది. అమెరికాలో పరిశోధన కొనసాగిస్తూ అనేక శాస్త్రీయ పత్రాలు ప్రచురించారు.

బ‌ప్పూ- బోక్ న్యూక్రిక్ కామెట్- C/1949 N1 సహా అనేక పరిశోధనలకు ఆయన పేరు జతైంది. 1958లో భారత్‌కు తిరుగు ప్రయాణం అయ్యారాయ‌న‌. స్వాతంత్రం తర్వాత, భారత శాస్త్ర నిర్మాణానికి సేవ చేయాలనే సంకల్పంతో తిరిగి వచ్చారు.

మద్రాస్ అబ్జర్వేటరీ పునరుద్ధరణలోనూ కీలక పాత్ర పోషించారు బప్పూ. 1960–1970ల‌లో సంస్థాగత నిర్మాణంపై దృష్టి సారించారు.  క‌వ‌లూర్ అబ్జ‌ర్వేట‌రీని స్థాపించారు. ఇండియ‌న్ ఇస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రో ఫిజిక్స్- IIA  రూపకల్పన చేశారు.

2.3 మీటర్ల వైణు బ‌ప్పూ టెలిస్కోప్-VBT నిర్మాణానికి పునాది వేశారు. 1982 ఆగస్టు 19న ఆయన మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం VBT పూర్తి చేసి ఆయన పేరుతో నామకరణం చేశారు.

భారత ఖగోళ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన విప్లవాత్మక మార్పులు ఎలాంటివి? అని చూస్తే.. 1949లో కనుగొన్న ఈ ధూమకేతువు ఆయన అంతర్జాతీయ ఖ్యాతికి నాంది ప‌లికింది. భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు ప్రపంచ ఖగోళ పరిశోధనలో ఉన్నత స్థాయికి చేరగలరని నిరూపించారు.

ఇక నక్షత్రాల ప్రకాశం, వారి స్పెక్ట్రల్ లైన్ల వెడల్పు మధ్య సంబంధాన్ని వివరించిన ఈ సిద్ధాంతం ఖగోళ శాస్త్రంలో ఒక ప్రామాణికంగా మారింది. నక్షత్రాల దూరం, వయస్సు, ప్రకాశం అంచనా వేయడంలో ఇది కీలకంగా ప‌ని చేసింది.

భారత ఖగోళ పరిశోధన మౌలిక వసతుల నిర్మాణం, కవలూరు అబ్జర్వేటరీ స్థాపన విష‌యం ప‌రిశీలిస్తే.. 2.3 మీటర్ల VBT నిర్మాణం – ఆ కాలంలో ఆసియాలో అతిపెద్ద టెలిస్కోప్. భారత ఖగోళ శాస్త్రాన్ని స్వయం సమృద్ధిగా మార్చిన దూరదృష్టిగా నిలిచింది.

ఆయన శిష్యులు తరువాత భారత ఖగోళ శాస్త్రాన్ని ప్రపంచ స్థాయికి తీసుకెళ్లారు. శాస్త్ర పరిశోధనలో స్వతంత్ర ఆలోచన, పరిశీలనా పద్ధతులు, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు ఆయన బోధనలో ప్రధానాంశాలు ఎలాంటివో ప‌రిశీలిస్తే..

వైణు బాప్పు పనిచేసిన కాలంలో శాస్త్ర పరిశోధనలకు సంబంధించిన న్యాయపరమైన అంశాలు ప్రధానంగా.. భారత ప్రభుత్వ శాస్త్ర–సాంకేతిక విధానాలు. 1958, 1971 పరిశోధనా సంస్థల స్వయం ప్రతిపత్తి. అంతర్జాతీయ శాస్త్ర సహకార ఒప్పందాలు. అబ్జర్వేటరీల నిర్మాణానికి భూసేకరణ, పర్యావరణ అనుమతులు. వైణు బాప్పు ఈ న్యాయపరమైన వ్యవస్థలను సమర్థంగా ఉపయోగించి భారత ఖగోళ శాస్త్రానికి శాశ్వత మౌలిక వసతులు నిర్మించారు.

స్వాతంత్రం తర్వాత భారతదేశం శాస్త్ర రంగంలో.. స్వయం సమృద్ధి సాధించాలనే లక్ష్యాన్ని వైణు బాప్పు బలంగా ముందుకు నెట్టారు. పండిట్ నెహ్రూ నుంచి ఇందిరా గాంధీ వరకు అనేక నాయకులు ఆయన దూరదృష్టిని మద్దతు ఇచ్చారు. శాస్త్రాన్ని జాతీయ అభివృద్ధి సాధనంగా చూడాలనే భావనకు ఆయన కృషి బలాన్నిచ్చింది. 

భారతీయ యువతలో ఖగోళ శాస్త్రంపై ఆసక్తి పెంచిన తొలి శాస్త్రవేత్తల్లో ఆయన ఒకరు.
గ్రామీణ ప్రాంతంలో కవలూరు అబ్జర్వేటరీ స్థాపన ద్వారా శాస్త్రం నగరాలకే పరిమితం కాదని నిరూపించారు.

ఆ కాలంలో భారతీయ మీడియా శాస్త్ర వార్తలకు పెద్ద ప్రాధాన్యం ఇవ్వకపోయినా, వైణు బాప్పు కృషి అంతర్జాతీయ పత్రికల్లో విస్తృతంగా ప్రచురితమైంది. ఆయన మరణానంతరం భారత మీడియా ఆయనను భారత ఖగోళ శాస్త్ర పితామహుడుగా అభివర్ణించింది.

IIA, కవలూరు అబ్జర్వేటరీ, VBT – ఇవన్నీ ఆయన వారసత్వం. ఈ సంస్థలు నేడు ప్రపంచ స్థాయి పరిశోధన కేంద్రాలుగా నిలిచాయి. 

బ‌ప్పు- విల్స‌న్ రిలేష‌న్ కూడా నేడు కూడా ఖగోళ శాస్త్రంలో ప్రామాణికంగా మారింది. భారతదేశం అంతరిక్ష పరిశోధనలో ఎదగడానికి ఆయన పునాది వేసిన మౌలిక వసతులు కీలకం.

శాస్త్రవేత్తలు, విద్యార్థులు, పరిశోధకులు ఆయనను భారత శాస్త్ర పునరుజ్జీవనానికి ప్రతీకగా చూస్తున్నారు.
ఆయన దూరదృష్టి లేకపోతే, భారత ఖగోళ శాస్త్రం ఈ స్థాయికి చేరేదా అన్న ప్రశ్న నేడు కూడా చర్చనీయాంశమే.

వేణు బాప్పు కేవలం ఒక శాస్త్రవేత్త కాదు. ఆయన ఒక వ్యవస్థను నిర్మించిన దూరదృష్టిగ‌ల‌ నాయకుడు. 
భారత ఖగోళ శాస్త్రాన్ని ప్రపంచ వేదికపై నిలబెట్టిన పునాది, ఆయన వేసిందే. ఆయన కృషి భారత శాస్త్ర చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.