ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఆర్థిక వ్యవస్థలను, రాజకీయ సమీకరణాలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసే అంశాలలో ఇంధన ధరలు ఎప్పుడూ ముందు వరుసలోనే ఉంటాయి. ఢిల్లీలో   లీటర్ పెట్రోల్ రిటైల్ విక్రయ ధర సుమారుగా నూట రెండు రూపాయలకు పైగా  కొనసాగుతుండగా.. ఇదే ఇంధనం జర్మనీ వంటి దేశాలలో రూపాయిల మారకంలో రెట్టింపు కంటే అధికంగా పలుకుతోంది. అయితే ఏ దేశంలో ధర ఎంత అనేదాని కంటే ముఖ్యం, ఆ ఒక్క లీటర్ ధర వెనుక ఎంత ముడి చమురు ఖర్చు ఉంది, ఎంత మేర పన్నులు వసూలు చేస్తున్నారు, మార్కెట్ మార్జిన్ ఎంత అనే అంశాలను విశ్లేషించడం.. ఈ ధరల విభజన సరళి ఒక దేశ ఆర్థిక విధానాలను, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పన్నుల వైఖరిని స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.  

గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా అంతర్జాతీయ చమురు వాణిజ్యం పూర్తిగా అమెరికన్ డాలర్ల ఆధారంగానే నడుస్తోంది. ఎగుమతి,  దిగుమతి దేశాల మధ్య జరిగే ప్రతి లావాదేవీ వెనుక డాలర్ ప్రాధాన్యత ఉంది. భారత్ తన పెట్రోలియం అవసరాల కోసం అత్యధికంగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడటంతో, రూపాయికి,  డాలర్‌కు మధ్య ఉండే మారకపు విలువ ఇంధన ధరలపై ప్రత్యక్ష ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. ప్రస్తుత ఆర్థిక పరిస్థితుల్లో రూపాయి మారకం విలువ క్షీణించడం,  బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు బ్యారెల్‌కు నిర్ణీత స్థాయిలో నిలకడగా ఉండటం వంటి పరిణామాలు ప్రతి లీటరుపై యాభై ఐదు రూపాయలకు పైగా కేవలం ముడి చమురు కోసమే వ్యయం అయ్యేలా చేస్తున్నాయి. దీనివల్ల రిఫైనరీ దశకు చేరకముందే సగానికి పైగా మొత్తం విదేశీ మారకం రూపంలో వెళ్లిపోతుండగా, మిగిలిన సగం భాగం పూర్తిగా దేశీయ పన్ను విధానాల పరిధిలో ఉంటోంది.   భారతదేశంలో ఇంధన ధరల నియంత్రణ విధానాలు చారిత్రాత్మకంగా అనేక మార్పులకు లోనయ్యాయి. గత దశాబ్ద కాలంలో పెట్రోల్,  డీజిల్ ధరల నియంత్రణను తొలగించి, ఆ తర్వాత దైనందిన సవరణ పద్ధతిని అమల్లోకి తెచ్చారు. అయితే ప్రభుత్వాల రాబడిని నిలకడగా ఉంచుకోవడానికి కేంద్ర ఎక్సైజ్ డ్యూటీ ఒక ప్రధాన సాధనంగా మారింది. గతంలో ఎక్సైజ్ సుంకం అత్యధిక స్థాయికి చేరడం, ఆ తర్వాత వివిధ కాలాల్లో హెచ్చుతగ్గులకు గురికావడం వంటి పరిణామాలు జరిగాయి. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు ధరలు పడిపోయిన సమయాల్లో ప్రభుత్వాలు ఎక్సైజ్ సుంకాన్ని పెంచి ఆదాయాన్ని సమకూర్చుకోవడం, ధరలు భరించలేనంతగా ఎగబాకినప్పుడు రాజకీయ ఒత్తిళ్ల కారణంగా పన్నులను తగ్గించడం వంటి చర్యలు నిరంతరం జరుగుతూ వచ్చాయి.   

అంతర్జాతీయంగా వివిధ దేశాల ఇంధన ధరలను సరిపోల్చేటప్పుడు కొన్ని ప్రాథమిక గణాంకాలను పరిశీలించడం  ముఖ్యం. అమెరికా, ఇండియా, బ్రిటన్, జర్మనీ దేశాల మధ్య ధరలను అంచనా వేసే సందర్భంలో గ్యాలన్,  లీటర్ల మధ్య తేడాలను గుర్తించకపోతే విశ్లేషణలు తప్పుదోవ పట్టే ప్రమాదముంది. ఉదాహరణకు జర్మనీలో లీటర్ పెట్రోల్ పై   నలభై శాతానికి పైగా వివిధ రకాల పన్నులు వసూలు అవుతుండగా, బ్రిటన్ లో కూడా ఇంధన డ్యూటీ,  వ్యాట్ కలిపి పన్నుల వాటా దాదాపు సగానికి చేరుకుంటుంది. దీనికి విరుద్ధంగా అమెరికాలో ఫెడరల్ పన్ను చాలా తక్కువగా ఉండటం గమనార్హం. ఈ లెక్కలన్నింటిని బట్టి ప్రపంచంలో అత్యధిక పెట్రోల్ పన్ను ఇండియాలోనే  ఉందనే ప్రచారంలో వాస్తవం లేదని, యూరప్ దేశాలలో పన్నుల మోత మనకంటే అధికంగా ఉందని స్పష్టమవుతోంది.   అయినప్పటికీ, పన్ను శాతాల పరంగా చూస్తే తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, సాధారణ ప్రజల తలసరి ఆదాయాలతో పోల్చి చూసినప్పుడు ఆ భారం ఇండియాలో వినియోగదారుడిపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతుంది. 

బ్రిటన్ లేదా ఇతర అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే మన దేశంలోని మధ్యతరగతి ప్రజల సంపాదన చాలా తక్కువగా ఉండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం. చైనా వంటి వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు కూడా ఇంధన పన్నుల శాతాన్ని పరిమిత స్థాయిలోనే ఉంచుకుంటున్నాయి. ధరల పరంగా భారత్ మధ్యస్థంగా ఉన్నప్పటికీ, కొనుగోలు శక్తి పరంగా మాత్రం ఇంధన భారం ఇండియా మీద భారంగా మారుతోంది.   భారత రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం ఇంధన ధరలపై పన్నులు విధించే అధికారం కేంద్ర,  రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య విభజించబడి ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎక్సైజ్ సుంకం విధిస్తుండగా, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు వ్యాట్ లేదా అమ్మకపు పన్నును వసూలు చేస్తున్నాయి. దేశంలో జీఎస్టీ విధానం అమల్లోకి వచ్చినప్పటికీ, పెట్రోల్,  డీజిల్‌  మాత్రం ఇప్పటివరకు దాని పరిధిలోకి తీసుకురాకుండా మినహాయించారు. దీనివల్ల కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు రెండు అస్తుల రూపంలో పన్నుల రాబడి నిరంతరం కొనసాగుతోంది. అంతేకాకుండా, ఎక్సైజ్ సుంకంపై విధించే సెస్సులు రాష్ట్రాలతో పంచుకునే కేంద్ర ఆదాయ వనరుల జాబితాలోకి రాకుండా పూర్తిగా కేంద్రం వద్దే నిలిచిపోతాయి. 

వ్యాట్ విధింపు కూడా సంచిత విలువపై ఆధారపడి ఉండటం వల్ల పన్నుపై పన్ను పడే అవకాశం ఏర్పడుతోంది.   పెట్రోల్ ధరల అంశం ఎప్పుడూ కూడా కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య రాజకీయ చర్చలకు దారితీస్తుంటుంది. కేంద్రం ఎక్సైజ్ సుంకం తగ్గించినప్పుడు రాష్ట్రాలు కూడా వ్యాట్ తగ్గించాలని కోరడం, రాష్ట్రాలు స్పందించకపోతే రాజకీయ విమర్శలు తలెత్తడం సర్వసాధారణమైంది. ఎన్నికల సమయాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని కొన్ని సందర్భాల్లో పన్నులను తగ్గించినప్పటికీ, అంతర్జాతీయంగా తలెత్తే భౌగోళిక రాజకీయ సంక్షోభాల కారణంగా ముడి చమురు సేకరణ ఖర్చులు పెరిగినప్పుడు ఆ భారాన్ని సర్దుబాటు చేయడానికి ఈ తగ్గింపులు ఉపయోగపడుతున్నాయి. 

దీనివల్ల రిటైల్ మార్కెట్లో వినియోగదారుడికి ధర తగ్గకపోయినా, చమురు కంపెనీల నష్టాలను పూడ్చడానికి ఈ పన్ను సడలింపులు దోహదపడుతున్నాయి.   సామాజిక మాధ్యమాలలో విదేశీ ధరలతో పోల్చేటప్పుడు వచ్చే అపోహల కారణంగా నిజానిజాలు వక్రీకరించబడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు ఢిల్లీలో ఒక రకంగా ఉంటే హైదరాబాద్, కోల్‌కతా, ముంబై వంటి నగరాల్లో రవాణా ఛార్జీలు,  స్థానిక వ్యాట్ రేట్ల ఆధారంగా ధరల్లో వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో అధిక వ్యాట్ తో పాటు అదనపు రోడ్డు అభివృద్ధి సెస్సులు ఉండటం వల్ల తెలుగు రాష్ట్రాల వినియోగదారులపై పన్నుల భారం జాతీయ సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉంటోంది. ఈ ధరల పెరుగుదల కేవలం వాహనదారులకే పరిమితం కాకుండా రవాణా ఖర్చుల ద్వారా నిత్యావసర వస్తువుల ధరలపై కూడా పరోక్ష ప్రభావం చూపుతోంది.  

 ప్రభుత్వాలకు ఇంధన రంగం అతిపెద్ద ఆదాయ వనరుగా మారింది. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఎక్సైజ్ రూపంలో లక్షల కోట్ల రూపాయల ఆదాయం సమకూరుతుండగా, రాష్ట్రాలకు కూడా వ్యాట్ రూపంలో ప్రధాన ఆదాయం లభిస్తోంది. భవిష్యత్తులో ఈ రంగంలో మరింత స్థిరమైన విధానాలు రావాలని, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ ఒడిదుడుకుల నుంచి దేశీయ వినియోగదారులను రక్షించడానికి దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు అవసరమని ఆర్థిక నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఏదేమైనప్పటికీ, చమురు బావి వద్ద మొదలయ్యే డాలర్ల ప్రయాణం దేశీయ పన్నుల గుమ్మాన్ని దాటి సామాన్యుడి బడ్జెట్‌ను శాసించే శక్తిగా మారుతోంది.   ముడి చమురు ధరలు తగ్గినంత మాత్రాన దేశంలో పెట్రోల్ ధరలు పూర్తిగా తగ్గిపోతాయనేది ఒక అపోహ మాత్రమే. ప్రాసెస్ చేయబడిన,  పన్నులు జోడించబడిన ఇంధన ధరల మీద అంతర్జాతీయ ముడి చమురు కంటే దేశీయ పన్ను నిర్మాణమే ఎక్కువ ప్రభావం చూపుతుంది. భారత్‌లో పన్నుల శాతం అత్యధికం కాకపోయినా, తలసరి ఆదాయాలతో బేరీజు వేసుకున్నప్పుడు ఈ భారం సామాన్యులపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, డాలర్ ఆధిపత్యం ఎంత మారినా, చివరికి పౌరుడి ఆర్థిక పరిస్థితిని నిర్ణయించేది మాత్రం ప్రతి లీటరుపై విధించే పన్నుల విధానమే.   పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను భవిష్యత్తులో జీఎస్టీ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చే అంశంపై రాష్ట్రాల మధ్య ఏకాభిప్రాయం కుదిరే అవకాశాలు అంతంత మాత్రంగానే కనిపిస్తున్నాయి. 

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Petrol prices, crude oil, excise duty, VAT, petrodollar, Telugu One]