భయం లేని జాతీయవాది, వ్యూహకర్త మరియు విప్లవకారుడు, సుభాష్ చంద్ర బోస్..  స్వేచ్ఛ అనేది భిక్షగా కోరవలసినది కాదని, దృఢమైన పోరాటం ద్వారా సాధించవలసినదని నమ్మారు.  నాకు రక్తాన్ని ఇవ్వండి, నేను మీకు స్వేచ్ఛను ఇస్తాను అన్న ఆయన పిలుపు ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అత్యంత శక్తిమంతమైన నినాదాలలో ఒకటిగా నిలిచిపోయింది. అయినప్పటికీ, ఈ పురాణ పురుషుని వెనుక సిద్ధాంతపరమైన సంఘర్షణలు, వివాదాస్పద కూటములు, ఛేదించాల్సిన రహస్యాలు,  రాజకీయ దుర్వినియోగం వంటి కథనాలు ఉన్నాయి, ఇవి నిష్పక్షపాతమైన పరిశీలనను కోరుతున్నాయి.

చారిత్రక నేపథ్యం

1897 జనవరి 23న కటక్ లో  జన్మించారు సుభాష్ చంద్ర బోస్..  కటక్ అప్పట్లో బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా ఉండేది. ఆయన ప్రముఖ న్యాయవాది జానకినాథ్ బోస్ ,  ప్రభావతి దేవి దంపతుల తొమ్మిదో సంతానం. చిన్న వయస్సు నుండే ఆయన అసాధారణ మేధస్సు  ప్రదర్శించారు.   స్వామి వివేకానంద, శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస బోధనల ద్వారా  నైతిక విలువలు అలవర్చుకున్నారు. స్కాటిష్ చర్చి కాలేజీ నుంచి  కలకత్తాలో తన తత్వశాస్త్ర డిగ్రీని పూర్తి చేసిన తర్వాత..  బోస్ ప్రతిష్టాత్మకమైన ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ (ఐసీఎస్) పరీక్షకు ప్రిపేర్ అయ్యేందుకు కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లారు. 1920లో ఆయన నాలుగవ ర్యాంకును సాధించారు. నిస్సందేహంగా ఇది  అద్భుత  విజయం. అయితే..  వలస పాలనలోని అకృత్యాలను, ముఖ్యంగా 1919 నాటి జలియన్ వాలా బాగ్ మారణకాండను చూసి తీవ్రంగా కలత చెందిన ఆయన..  1921లో ఐసీఎస్ కు రాజీనామా చేశారు. ఆ సందర్భంగా బోస్..  ఒక భారతీయుడు బ్రిటిష్ క్రౌన్,  భారత్ మాత అనే ఇద్దరు యజమానులకు ఒకేసారి సేవ చేయలేడని విస్పష్టంగా ప్రకటించారు. 

ధిక్కారంతో కూడిన ఈ చర్య.. సగం కొలతలను అంగీకరించడానికి నిరాకరించడం, అధికారం ముందు తలవంచకపోవడం,  స్వేచ్ఛను భిక్షగా కోరడం కంటే దానిని దక్కించుకోవడమే సరైనదని నమ్మడం వంటి జీవితానికి పునాది వేసింది.

సంఘటనల కాలక్రమం

భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, బోస్ దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ మార్గదర్శకత్వంలో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ లో చేరారు. ఆయన ఎదుగుదల చాలా చాలా వేగంగా సాగింది. ఆల్ ఇండియా యూత్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా, బెంగాల్ ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ కార్యదర్శిగా,  1930లో కలకత్తా మేయర్ గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. కాంగ్రెస్ అధికారికంగా పూర్తి స్వరాజ్యాన్ని లక్ష్యంగా స్వీకరించడానికి చాలా కాలం ముందే.. బోస్ దానిని డిమాండ్ చేశారు. ఆయన స్వేచ్ఛా భారత్  కోసం ఆధునిక, సోషలిస్ట్, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను ఊహించారు.  1938 హరిపుర సమావేశంలో కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నప్పుడు, నేషనల్ ప్లానింగ్ కమిటీని స్థాపించారు. 1939లో..  త్రిపుర  సమావేశంలో బోస్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, మహాత్మా గాంధీ మద్దతు ఉన్న అభ్యర్థి పట్టాభి సీతారామయ్యను ఓడించారు. కానీ ఈ విజయం పైరిక్ (Pyrrhic) గా మారింది. 

సిద్ధాంతపరమైన విభేదాలు సరిదిద్దలేనివి

గాంధీ అహింసాయుత సత్యాగ్రహాన్ని సమర్థించగా..  బోస్ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాన్ని బ్రిటిష్ వారిపై సైనిక దాడి చేయడానికి ఒక చారిత్రాత్మక అవకాశంగా భావించారు. బోస్ వాదనకు కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ మద్దతులభించకపోవడంతో, బోస్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామా చేసి, ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్  స్థాపించారు. బోస్, గాంధీ విభేదాలు కేవలం వ్యక్తిత్వ ఘర్షణ మాత్రమే కాదు. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం నైతిక ప్రేరణ ద్వారా సాధించవచ్చా లేదా సాయుధ విప్లవం అవసరమా అనే అంశంపై  విభేదం. చరిత్ర ఈ ఇద్దరు వ్యక్తులనూ ప్రస్తుతించింది.  కానీ ఏ విధానం బెటర్, ఎఫెక్టివ్ రిజల్డ్ ఇచ్చిందన్న ప్రశ్నకు ఇప్పటికీ జవాబు లభించలేదు. ఆ  ప్రశ్న ఇప్పటికీ తీవ్రంగా చర్చనీయాంశంగా ఉంది.

1940లో  బ్రిటిష్ వారు బోస్ ను కలకత్తాలో గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు. జనవరి 1941లో.. ఆయన చరిత్రలోనే అత్యంత సాహసోపేతమైన రెస్క్యూ అంటే తప్పించుకునే ప్రయత్నాలలో ఒకటి చేశారు.  పఠాన్ పేరుతో ముహమ్మద్ జియావుద్దీన్ గా మారువేషంలో..  ఆయన పెషావర్, కాబూల్, మాస్కో ద్వారా ప్రయాణించి బెర్లిన్ చేరుకున్నారు. జర్మనీలో, ఆయన ఫ్రీ ఇండియా సెంటర్,  ఆజాద్ హింద్ రేడియో  స్థాపించారు, భారత యుద్ధ ఖైదీలతో ఫ్రీ ఇండియా లీజియన్  ఏర్పాటు చేశారు. జయ్ హింద్ అనే నినాదాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. ఆగ్నేయాసియా మరింత వ్యూహాత్మక వేదికను అందిస్తుందని గుర్తించి, బోస్ ప్రమాదకరమైన తొంభై రోజుల జలాంతర్గామి ప్రయాణాన్ని చేశారు.  మొదట జర్మన్ U బోట్ లో, తరువాత జపనీస్ జలాంతర్గామిలో ప్రయాణించి 1943లో ఆసియా చేరుకున్నారు.

ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్,  భారతదేశ యాత్ర

1943 జూలై లో, బోస్ సింగపూర్ చేరుకుని, ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ (ఐ.ఎన్.ఏ) నాయకత్వాన్ని చేపట్టారు. దీనిని మొదట కెప్టెన్ మోహన్ సింగ్,  రాష్ బిహారీ బోస్ స్థాపించారు. నేతాజీ నాయకత్వంలో, ఐ.ఎన్.ఏ ఒక శక్తివంతమైన దళంగా రూపాంతరం చెందింది. అక్టోబర్ 21, 1943న, ఆయన సింగపూర్ లో తాత్కాలిక స్వతంత్ర భారత ప్రభుత్వం (అర్జీ హుకుమత్-ఎ-ఆజాద్ హింద్)ను ప్రకటించారు. కెప్టెన్ లక్ష్మీ సెహగల్ నాయకత్వంలో రాణి లక్ష్మీబాయి రెజిమెంట్ ను స్థాపించారు.  ఇది ఆధునిక సైనిక చరిత్రలో మహిళల పోరాట విభాగాలలో మొట్ట మొదటిది.

ఐ.ఎన్.ఏ, జపనీస్ దళాలతో కలిసి, బర్మా గుండా ప్రయాణించి 1944 ప్రారంభంలో భారత సరిహద్దును చేరుకుంది. మణిపూర్ లోని మోయిరాంగ్లో, భారత గడ్డపై త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేశారు. ఈ పోరాటం చివరికి విఫలమైంది.  రుతుపవన వర్షాలు, సరఫరాల కొరత,  1945లో జపాన్ లొంగుబాటు ప్రభావం చూపాయి. కానీ ఐ.ఎన్.ఏ బ్రిటిష్ సైనిక అజేయత అనే అపోహను బద్దలు కొట్టింది. ఆ తర్వాత ఆగస్టు 18, 1945 వచ్చింది.  ఇది ఆధునిక భారత చరిత్రలో అత్యంత వివాదాస్పదమైన రోజుగా మారింది.

చట్టపరమైన అంశాలు.. మూడు కమిషన్లు

జపాన్ లొంగుబాటు తర్వాత, బోస్ పోరాటాన్ని కొనసాగించడానికి మంచూరియా ద్వారా సోవియట్ యూనియన్  చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించారని సమాచారం. అధికారిక జపనీస్ రికార్డుల ప్రకారం, బోస్ ను తీసుకెళ్తున్న మిత్సుబిషి కేఐ 21 బాంబర్ ఆగస్టు 18, 1945న తైహోకు విమానాశ్రయం (ప్రస్తుత తైపీ, తైవాన్) నుండి బయలుదేరింది. టేకాఫ్ అయిన కొద్దిసేపటికే కూలిపోయింది. బోస్ కు తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయ్యాయి.  అధికారిక సమాచారం ప్రకారం, ఆ సాయంత్రం నన్మోన్ మిలిటరీ హాస్పిటల్లో ఆయన మరణించారు. ఆయన మృతదేహాన్ని దహనం చేశారని, బూడిదను టోక్యోలోని రెన్కోజి ఆలయానికి తరలించారు.

ప్రాథమిక సమస్య: ఏ భారత అధికారీ కూడా ప్రమాద స్థలాన్ని లేదా మృతదేహాన్ని స్వయంగా తనిఖీ చేయలేదు. మరణ ధృవీకరణ పత్రం జారీ చేయబడలేదు. ఫోటో ఆధారాలు భారతదేశంతో పంచుకోలేదు. రెన్కోజి ఆలయంలోని బూడిదపై   DNA పరీక్ష చేయలేదు.

ఈ శూన్యం కారణంగా మూడు అధికారిక విచారణలు జరిగాయి.  ప్రతిదీ వేర్వేరు ముగింపులకు చేరుకున్నాయి. షా నవాజ్ కమిటీ (1956), షా నవాజ్ ఖాన్ నాయకత్వంలో..    భారతదేశం, జపాన్, థాయిలాండ్,  వియత్నాం అంతటా పర్యటించి అరవై ఏడుగురు సాక్షులను ప్రశ్నించింది. మెజారిటీ సభ్యులు బోస్ విమాన ప్రమాదంలో మరణించారని నిర్ధారించారు. సురేష్ చంద్ర బోస్, నేతాజీ అన్నయ్య,  మూడవ సభ్యుడు, జవహర్లాల్ నెహ్రూ కమిటీని ఆ ముగింపు వైపు నడిపించారని ఆరోపిస్తూ విభేదించారు.

ఖోస్లా కమిషన్ (1970 నుండి 1974 వరకు)..  రిటైర్డ్ జస్టిస్ జీడీ  ఖోస్లా ఆధ్వర్యంలోని ఏక సభ్య విచారణ, షా నవాజ్ కమిటీతో ఏకీభవించింది, ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతాలను ఊహాజనితమైనవిగా తోసిపుచ్చింది. ఆ తర్వాత ముఖర్జీ కమిషన్ (1999 నుండి 2005 వరకు).. వాజ్ పేయి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.   రిటైర్డ్ సుప్రీంకోర్టు జస్టిస్ఎమ్ కే ముఖర్జీ నాయకత్వంలోని ఈ కమిటీ. . అంతర్జాతీయ ఆర్కైవ్ లను పరిశీలించి, పలు దేశాలను సందర్శించిన తర్వాత, బోస్ మరణించారని, కానీ  విమానం కూలి కాదనీ, రెన్కోజి ఆలయంలోని బూడిద ఆయనవి కాదనీ కమిషన్ పేర్కొంది. UPA ప్రభుత్వం 2006లో ఈ ఫలితాలను తిరస్కరించింది.

విమర్శకులు ఈ తిరస్కరణ రాజకీయ ప్రేరేపితమని అభివర్ణించారు.  ప్రభుత్వం కమిషన్ ముగింపులను అంగీకరించడానికి తగినంత ఆధారాలు లేవని పేర్కొంది. 2016లో వెల్లడైన జపనీస్ ప్రభుత్వ నివేదిక..  బోస్ విమాన ప్రమాదంలోనే మరణించారని నిర్ధారించింది.  కానీ ఇది కూడా చర్చకు ఒక ముగింపు ఇవ్వలేకపోయింది.

రాజకీయ, సామాజిక,  మీడియా కోణాలు

నేతాజీ వారసత్వానికి సంబంధించిన రాజకీయాలు, స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, అన్ని పక్షాల ద్వారా జరిగిన స్వార్థపూరిత ఆక్రమణల కథ. కాంగ్రెస్ పార్టీ, తన సొంత శ్రేణులలోనే బోస్ ను అణచివేసినప్పటికీ, ఆ తర్వాత ఆయన వారసత్వాన్ని సొంతం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. బోస్ సిద్ధాంతాలతో ఎటువంటి సహజ సంబంధం లేని బిజెపి, నెహ్రూ, గాంధీ వంశాన్ని బలహీనపరచడానికి ఆయన స్మృతిని ఒక ఆయుధంగా వాడుకుంది. పశ్చిమ బెంగాల్లోని ప్రాంతీయ పార్టీలు ఎన్నికల ప్రయోజనాల దృష్ట్యా ఆయన వారసత్వాన్ని ప్రత్యామ్నాయంగా సమర్థించాయి,  సవాలు చేశాయి. 2016లో, ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ బోస్ 119వ జన్మదిన వేడుకల సందర్భంగా ఆయనకు సంబంధించిన వంద రహస్య ఫైళ్లను వెల్లడించారు. పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు కొన్ని నెలల ముందు ఆయన తీసుకున్న నిర్ణయం  రాజకీయంగా వ్యూహాత్మకమైనది. ఆ ఫైళ్ల ద్వారా బోస్ ప్రమాదంలో ప్రాణాలతో బయటపడ్డారనే ఎటువంటి సంచలనాత్మక విషయాలు వెల్లడి కాలేదు.

ఇక ఈ విషయంలో మీడియా పాత్ర చాలా సమస్యాత్మకమైనది. బోస్ ఉత్తరప్రదేశ్లోని ఫైజాబాద్లో  గుమ్నామీ బాబా అనే ఒక సన్యాసిగా 1985 వరకు జీవించారనేది,  ఆయన సోవియట్ గులాగ్లో ఖైదు చేయబడ్డారని పలు  సంచలనాత్మక సిద్ధాంతాలు, ధృవీకరించదగిన ఆధారాలు లేకపోయినప్పటికీ ప్రచారం మీడియా విస్తృతంగా ప్రచారం చేసింది.   ముఖర్జీ కమిషన్ ప్రత్యేకంగా గుమ్నామీ బాబా సిద్ధాంతాన్ని తోసిపుచ్చింది, అయినప్పటికీ సోషల్ మీడియా,  సంచలనాత్మక ప్రోగ్రామింగ్ ద్వారా ఇది ప్రజల ఊహల్లో కొనసాగుతోంది.

బోస్ కుమార్తె, జర్మనీలో పదవీ విరమణ చేసిన అకడమిక్ అయిన అనితా బోస్ ఫాఫ్, తన తండ్రి తైపీ ప్రమాదంలో మరణించారని   నమ్ముతున్నారు. ఆమె రెన్కోజి ఆలయ బూడిదపై డీఎన్ఏ పరీక్ష చేయాలని  డిమాండ్ చేశారు.  కానీ ఆ డిమాండ్ నెరవేరలేదు. ఇండియాలో  వరుసగా వచ్చిన  ప్రభుత్వాలు ఈ ఖచ్చితమైన శాస్త్రీయ ధృవీకరణ కోసం ఒత్తిడి చేయకపోవడం వారి చిత్తశుద్ధి లేమికి నిలువెత్తు నిదర్శనం.

నేరుగా ఎవరూ ప్రస్తావించని ఒక అసౌకర్యకరమైన ప్రశ్న కూడా ఉంది.. నాజీ జర్మనీ,  ఇంపీరియల్ జపాన్ తో బోస్ కుదుర్చుకున్న పొత్తు. ఇది సైద్ధాంతిక నమ్మకం కంటే వ్యూహాత్మక అవసరం వల్ల ఏర్పడిన పొత్తు.  బ్రిటన్ శత్రువులే భారతదేశానికి సహజ మిత్రులని బోస్ నమ్మారు. అయితే, హోలోకాస్ట్, ఆసియాలో జరిగిన యుద్ధ నేరాలకు బాధ్యులైన పాలనలతో భాగస్వామ్యం వహించడం వల్ల కలిగే నైతిక ప్రభావాలను విస్మరించలేము. ఆయన తన సిద్ధాంతాన్ని  సమ్యవాదం అని పిలిచారు. ఇది కమ్యూనిజం,  ఫాసిజం మధ్య ఒక సంశ్లేషణగా వర్ణించబడింది.  ఇది తాత్వికంగా ఇబ్బందికరమైనది. బోస్ ఒక ఆచరణవాది అని, ఆయన అక్షరాజ్య శక్తులను ఒక సాధనంగా ఉపయోగించుకున్నారని లేదా ఆయనకు నిజమైన నిరంకుశత్వ సానుభూతులు ఉన్నాయని చరిత్రకారులు ఇప్పటికీ చర్చిస్తున్నారు.

ఆయన  పద్ధతులలోని అస్పష్టతలు ఏవైనప్పటికీ, బోస్   ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ ఐఎన్ఏ) భారతదేశ స్వాతంత్ర్యంపై చూపిన ప్రభావం వివాదాస్పదం కాదు. 1945 నుండి 1946 వరకు ఎర్రకోటలో జరిగిన ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ విచారణలు.  షా నవాజ్ ఖాన్, గుర్బక్ష్ సింగ్ ధిల్లాన్,   ప్రేమ్ కుమార్ సహగల్ అనే ముగ్గురు అధికారులపై రాజుకు వ్యతిరేకంగా యుద్ధం చేసినందుకు కోర్ట్ మార్షల్ నిర్వహించడం. మతపరమైన, ప్రాంతీయ,  రాజకీయ సరిహద్దులను అధిగమించి దేశవ్యాప్త సంఘీభావాన్ని ప్రేరేపించాయి. ఈ విచారణలు ఫిబ్రవరి 1946లో రాయల్ ఇండియన్ నేవీ తిరుగుబాటుకు దారితీశాయి, అప్పుడు భారతీయ నావికాదళ సిబ్బంది బొంబాయి, కరాచీ,  ఇతర ఓడరేవులలో తిరుగుబాటు చేశారు.

ఇది ఈ కలయిక..  ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ విచారణలు, నౌకాదళ తిరుగుబాటు,   దాని ఫలితంగా భారతీయ సాయుధ దళాల విధేయతను ఇకపై నమ్మలేమనే గ్రహింపు.  బ్రిటిష్ వారి సమయం ముగిసిందని వారిని ఒప్పించింది. భారతదేశం నుండి బ్రిటిష్ వారు వెళ్ళిపోవాలనే నిర్ణయం కేవలం ఒక ఉద్యమం వల్ల మాత్రమే వేగవంతం కాలేదు, కానీ అనేక ఉద్యమాల నుండి వచ్చిన   ఒత్తిడి వల్ల జరిగింది.  ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ సహకారం వాటిలో అత్యంత నిర్ణయాత్మకమైనది.

బోస్ వారసత్వం కొనసాగుతోంది.  జై హింద్ ఇప్పుడు భారత సాయుధ దళాల అధికారిక అభివాదం. ఆయన పుట్టినరోజు జనవరి 23 పరాక్రమ దివస్ (ధైర్య దినం) గా జరుపుకుంటున్నాం. అయినప్పటికీ, ఆయనకు భారతదేశం చెల్లించగలిగే గొప్ప నివాళి.. ఆయన మరణం గురించి నిజం. అది ఇంకా అంతుచిక్కకుండానే ఉంది.

1945 ఆగస్టులో  18 గడిచిపోయిన  ఏడు దశాబ్దాల తర్వాత కూడా..  నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ భారతదేశపు అత్యంత ఆకర్షణీయమైన అసంపూర్ణ కథగా మిగిలిపోయారు.  ఒక నాయకుడి జీవితం ధిక్కారపు ఉరుములా ఉండి, ఆయన మరణం ఏ కమిషన్ ద్వారా, ఏ ప్రభుత్వం ద్వారా లేదా ఏ ఫైల్ వెల్లడి ద్వారా పూర్తిగా తొలగించబడని పొగమంచులో చుట్టబడి ఉంది.

నిజాయితీ గల నిజం..  అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలు..  జపనీస్ రికార్డులు, ప్రమాదం నుండి ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు, కల్నల్ హబీబ్ ఉర్ రెహ్మాన్  సహా, బోస్ కు చికిత్స చేసిన డాక్టర్ తనేయోషి యోషిమి సాక్ష్యం,  2016 జపనీస్ వర్గీకృత నివేదిక,  బోస్ 1945 ఆగస్టు 18న తైహోకులో జరిగిన విమాన ప్రమాదంలో మరణించారనే ముగింపుకు  మద్దతు ఇస్తున్నాయి. చరిత్రకారులు, ఆయన స్వంత మనవడు,  జీవిత చరిత్రకారుడు సుగతా బోస్తో సహా ఈ కథనాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు. ఆ తేదీ తర్వాత బోస్ ప్రాణాలతో బయటపడ్డారని చెప్పడానికి ఎటువంటి  ఆధారాలు ఎప్పుడూ వెలుగులోకి రాలేదు.
అయినప్పటికీ, రహస్యం కొనసాగుతోంది.. ఆధారాలు సరిపోవు కాబట్టి కాదు, భారతదేశం నేతాజీని వదులుకోవడానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా లేదు కాబట్టి. ఆయన మరణాన్ని అంగీకరించడం అంటే ఒక అసంపూర్ణ కల యొక్క అంతిమతను అంగీకరించడమే కాబట్టి, కింగ్ ఆర్థర్ వలె, నేతాజీ జాతీయ ఊహలలో ఎప్పుడైనా తిరిగి రావచ్చు అనే నాయకుడిగా మిగిలిపోయారు. 

ముందుకు సాగే మార్గం స్పష్టంగా ఉంది: రెన్కోజి ఆలయ బూడిదపైడీఎన్ఏ పరీక్ష నిర్వహించండి, విదేశీ ఆర్కైవ్లలో మిగిలి ఉన్న వర్గీకృత ఫైళ్లను విడుదల చేయండి,ఆధారాలు మాట్లాడనివ్వండి. అది జరిగే వరకు..  ఈ చర్చ వాస్తవాల కంటే రాజకీయాలు, భావోద్వేగాలు,  వీరులు నిజంగా ఎప్పటికీ మరణించరు అని నమ్మాలనే మానవ అవసరంతో కొనసాగుతుంది.

ఆగస్టు 18 నేతాజీ వర్ధంతి సందర్భంగా..

 - సీతారాం కంఠంనేని

Netaji Subhash Chandra Bose, Azad Hind Fauj, Taihoku air crash, Parakram Diwas, Mukherjee Commission, Freedom struggle

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.