భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో అనేక మైలురాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని చారిత్రక ఘట్టాలు మాత్రం ఇప్పటికీ తగినంత గుర్తింపునకు నోచుకోలేదు. అటువంటి   ప్రాముఖ్యమైన ఘట్టాలలో సింగపూర్‌లో నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ ప్రకటించిన  ఆర్జీ హుకూమత్ ఎ ఆజాద్ హింద్  (తాత్కాలిక ఆజాద్ హింద్ ప్రభుత్వం) ఏర్పాటు ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం. స్వదేశంలో కాకుండా విదేశీ గడ్డపై స్వంత సైన్యం, సొంత జెండా,  మంత్రివర్గంతో ప్రకటించిన ఈ తాత్కాలిక ప్రభుత్వం భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట రూపురేకలనే మార్చివేసింది. ఈ చారిత్రక సంఘటనకు సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు, ఆనాటి పరిస్థితులు,  పరిణామాల గురించి ఇప్పుడు సమగ్రంగా పరిశీలిద్దాం.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో, 1942 ఫిబ్రవరి 15న సింగపూర్ జపాన్ వశమైన తర్వాత, బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీకి చెందిన వేలాది మంది భారత సైనికులు యుద్ధ ఖైదీలుగా మిగిలిపోయారు. ఆ సమయంలో వారిలో నుంచి మోహన్ సింగ్ మొదటి ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీని (ఐఎన్‌ఏ) ఏర్పాటు చేశారు. ఆ తర్వాత 1943 జూలైలో సింగపూర్‌లో రాష్ బిహారీ బోస్ ఐఎన్‌ఏ నాయకత్వాన్ని సుభాష్ చంద్రబోస్‌కు అప్పగించారు. అదే ఏడాది జూలై 2న సింగపూర్‌కు చేరుకున్న సుభాష్ చంద్రబోస్, ఐఎన్‌ఏను మరింత బలోపేతం చేసి ఆజాద్ హింద్ సైన్యంగా మార్చారు.  1943 అక్టోబర్ 21వ తేదీన సింగపూర్‌లోని ప్రసిద్ధ క్యాథే సినిమా హాల్‌లో నేతాజీ స్వయంగా రాసిన స్వాతంత్ర్య ప్రకటనను చదివి వినిపించారు. ఈ వేదికపైనే ఆయన  ఆర్జీ హుకూమత్ ఎ ఆజాద్ హింద్' ప్రభుత్వాన్ని లాంఛనంగా ప్రకటించి, దాని రాష్ట్రపతిగా, ప్రధానమంత్రిగా, అలాగే యుద్ధ,  విదేశాంగ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

ఈ తాత్కాలిక ప్రభుత్వంలో కేవలం సైనిక వ్యవహారాలే కాకుండా సమర్థవంతమైన మంత్రుల బృందం కూడా ఉంది. రాణి ఝాన్సీ రెజిమెంట్‌కు నాయకత్వం వహించిన కెప్టెన్ లక్ష్మీ స్వామినాథన్, ఎస్.ఏ. అయ్యర్, లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ఏ.సి. ఛటర్జీ, ఎస్.ఎమ్. సహాయ్ వంటి ప్రముఖులు ఈ మంత్రివర్గంలో కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. ఈ ప్రభుత్వ ఆశయ వాక్యంగా  ఇత్తెఫాక్, ఇత్మాద్ ఔర్ కుర్బానీ (ఐక్యత, విశ్వాసం, త్యాగం) అనే నినాదాన్ని ఎంచుకున్నారు. ఈ ప్రకటన వెలువడిన వెంటనే, 1943 అక్టోబర్ 23న జపాన్ ఈ ప్రభుత్వాన్ని అధికారికంగా గుర్తించింది. ఆ తర్వాత జర్మనీ, ఇటలీ వంటి దేశాలు కూడా  ఈ ప్రభుత్వాన్ని అంగీకరిస్తూ తమ మద్దతు  ప్రకటించాయి. అత్యున్నత స్థాయిలో ఐఎన్‌ఏ సైనిక బలం సుమారు 40 వేల నుండి 50 వేల వరకూ ఉండేది. దీనికింద రెండు ప్రధాన డివిజన్లు యుద్ధ రంగంలో   పాల్గొన్నాయి. 1944 ఏప్రిల్‌లో మణిపూర్‌లోని మొయిరాంగ్‌లో ఐఎన్‌ఏ సైనికులు గడ్డపై అడుగుపెట్టి త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేశారు. ఆ తర్వాత ఇంఫాల్ కోహిమా పోరాటంలో ఎదురుదెబ్బ తగలడంతో సుదీర్ఘ తిరోగమనం ప్రారంభమైంది. ఈ తిరోగమన సమయంలో సుమారు 16 వేల  మంది ఐఎన్‌ఏ సైనికులు ఖైదీలుగా పట్టుబడ్డారు.

ఈ చారిత్రక పరిణామాల వెనుక అనేక రాజకీయ, సామాజిక,  మీడియా కోణాలు దాగి ఉన్నాయి. యుద్ధ సమయంలో ఐఎన్‌ఏ కార్యకలాపాలకు సంబంధించి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తీవ్ర  ఆంక్షలు విధించింది, వార్తలను పూర్తిగా నిషేధించింది. దీనివల్ల 1945 నవంబర్‌లో ఢిల్లీలోని ఎర్రకోటలో షా నవాజ్ ఖాన్, ప్రేమ్ సహగల్, గురుబక్ష్ సింగ్ ధిల్లాన్ అనే ముగ్గురు ఐఎన్‌ఏ అధికారులపై విచారణ ప్రారంభమయ్యే వరకు, ఐఎన్‌ఏ పూర్తి ధైర్యసాహసాల కథ సాధారణ ప్రజలకు పెద్దగా తెలియరాలేదు. ఎర్రకోట విచారణలు ప్రారంభమైన తర్వాతే దేశవ్యాప్తంగా అపూర్వమైన నిరసన వెల్లువ ప్రారంభమైంది. ప్రారంభంలో 1943లో ఆజాద్ హింద్ ప్రభుత్వాన్ని గుర్తించడానికి కాంగ్రెస్ నాయకత్వం నిరాకరించినప్పటికీ..  ఎర్రకోట విచారణలు మొదలుకాగానే జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, భూలాభాయ్ దేశాయ్, ఆసఫ్ అలీ, కె.ఎన్. కాట్జు వంటి దిగ్గజాలు నిందితుల తరఫున వాదించడానికి ముందుకు వచ్చారు. ఈ పరిణామం మత సరిహద్దులను చెరిపివేసి హిందూ, ముస్లిం, సిక్కులను ఏక తాటిపైకి తెచ్చింది. రాణి ఝాన్సీ రెజిమెంట్ ద్వారా మహిళలకు సైనిక పోరాటంలో సమాన అవకాశాలు కల్పించి సామాజిక చైతన్యానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది.

అయితే, బ్రిటిష్ వారు భారత్‌ను విడిచిపెట్టడానికి గల కారణాలపై చరిత్రకారుల మధ్య భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కేవలం ఒక్క ఐఎన్‌ఏ పోరాటం వల్లే బ్రిటిష్ వారు వైదొలగలేదని, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత బ్రిటన్ ఆర్థికంగా తీవ్రంగా దెబ్బతినడం, భారత సైన్యంపై నమ్మకం సడలిపోవడం, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం, ఐఎన్‌ఏ విచారణలు, నావికా తిరుగుబాటు, అంతర్జాతీయ ఒత్తిడి వంటి అనేక అంశాల కలయిక వల్లనే స్వాతంత్ర్యం సాధ్యమైందని ప్రధాన చరిత్రకారులు వివరిస్తున్నారు. 1945లో నాటి సైన్యాధ్యక్షుడు క్లాడ్ ఆచిన్‌లెక్ సమర్పించిన రహస్య నివేదికలో, ఐఎన్‌ఏ అధికారులకు కఠిన శిక్షలు అమలు చేస్తే దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర అరాచకం చెలరేగుతుందని, సైన్యంలో తిరుగుబాటు వచ్చే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరించారు.

ఇది ఆనాడు ఐఎన్‌ఏ ప్రభావం ఎంత తీవ్రంగా ఉందో స్పష్టం చేస్తుంది. అలాగే, తరచుగా వినిపించే 36వేల  యుద్ధ మరణాల సంఖ్య నిజానికి ఐఎన్‌ఏకు చెందినది కాదు. అది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో పోరాడిన బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీకి చెందినది. ఐఎన్‌ఏ స్వయంగా చిన్న సైనిక బలగమైనప్పటికీ, దాని త్యాగాలు అమూల్యమైనవి. అలాగే  కధమ్ కధమ్ బఢాయే జా అనే అమర కవాతు గీతాన్ని వన్షీధర్ శుక్లా రచించగా, కెప్టెన్ రామ్ సింగ్ ఠాకూర్ సంగీతం అందించారు. బ్రిటిష్ కాలంలో దీనిని నిషేధించినప్పటికీ, ప్రస్తుతం ఇది భారత సైన్యం యొక్క అధికారిక రెజిమెంటల్ క్విక్ మార్చ్‌గా కొనసాగుతోంది.

భవిష్యత్తులో దేశ చారిత్రక స్మృతిని పదిలపరచడంలో ఈ ఘట్టాల పాత్ర చాలా కీలకం కానుంది. రాబోయే తరాలకు స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోని అసలు వాస్తవాలను, సైనికులు చిందించిన చెమట, రక్తాల విలువను తెలియజేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. పాఠశాల పాఠ్యాంశాల్లో,  జాతీయ వేడుకల్లో నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్, ఐఎన్‌ఏ పోరాట పటిమకు మరింత సముచితమైన స్థానం లభించాలని చరిత్ర పరిశోధకులు కోరుకుంటున్నారు. దేశ స్వాతంత్ర్యానికి ప్రాణాలర్పించిన యోధులను స్మరించుకోవడం ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత. భవిష్యత్తులో సమాజం చారిత్రక నిజాలను మరింత లోతుగా అధ్యయనం చేసి, దేశ ఐక్యతను కాపాడుకోవడానికి ఇటువంటి స్ఫూర్తిదాయక గాథలు నిరంతరం మార్గదర్శకం అవుతాయని భావించవచ్చు.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Netaji Subhas Chandra Bose Azad Hind Diwas,  Arzi Hukumat e Azad Hind, Indian National Army, Cathay Cinema Hall, Singapore, elugu One]