ఆధునిక భారత  చరిత్రలో మహాత్మా గాంధీ పాత్రపై ఎల్లప్పుడూ విస్తృతమైన చర్చలు, భిన్నాభిప్రాయాలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. ఆయనను కొందరు అత్యున్నత నాయకుడిగా కొనియాడుతుంటే, మరికొందరు ఆయన అనుసరించిన విధానాలపై   విమర్శలు గుప్పిస్తున్నారు. గాంధీజీపై ప్రధానంగా మూడు కోణాల్లో విమర్శలు వినిపిస్తుంటాయి. మొదటిది..  అహింసా సిద్ధాంతం దేశాన్ని బలహీనపరిచిందనీ, ఇది బ్రిటిష్ వారికి పరోక్షంగా సహకరించేలా మారిందనీ   జాతీయవాద వర్గాలు వాదిస్తుంటాయి. దీనికి నాథూరామ్ గాడ్సే కోర్టులో వెల్లడించిన వాదనలే మూలమని భావిస్తారు.

రెండవది..  కుల వ్యవస్థ, అంటరానితనం,  ప్రత్యేక ఎన్నికల ప్రాతినిధ్యం విషయంలో డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ లేవనెత్తిన బలమైన అభ్యంతరాలు. మూడవది..  ఆయన వ్యక్తిగత జీవితానికి సంబంధించిన బ్రహ్మచర్య ప్రయోగాలు,   ఆచారాలపై నడిచే చర్చలు. ఈ విమర్శల్లో ఏది చారిత్రక సత్యం, ఏది కేవలం అపోహ అనేది లోతుగా పరిశీలించాల్సిన అంశం.   బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో గాంధీ అనుసరించిన విధానాలపై అనేక వాదనలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. 

మన్యంలో గిరిజనులపై బ్రిటిష్ పాలకులు దాడులు చేసి దోపిడీ చేస్తుంటే, గాంధీ ఆ అమానుష చర్యలను తీవ్ర పదజాలంతో ఖండించలేదనే అభిప్రాయం ఉంది. అదే సమయంలో అల్లూరి సీతారామరాజు వంటి విప్లవకారుల ప్రతిఘటన పంధాను ఆయన వ్యతిరేకించారని విమర్శకులు పేర్కొంటుంటారు. అలాగే ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్, రాణా ప్రతాప్, గురు గోవింద్ సింగ్ వంటి చారిత్రక యోధులను తప్పుదోవ పట్టిన దేశభక్తులుగా ఆయన వర్ణించారనే వాదన కూడా ఉంది. జలియన్‌వాలా బాగ్ ఉదంతంలో జనరల్ డయ్యర్‌ను క్షమించడం సాధ్యపడినప్పటికీ, దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం ప్రాణాలర్పించిన విప్లవ వీరుల విషయంలో ఆయన ఉదాసీనంగా ఉన్నారనే ఆరోపణలు వస్తుంటాయి. 

అయితే, జలియన్‌వాలా బాగ్ ఘటన జరిగిన వెంటనే గాంధీ దానిని తీవ్రంగా ఖండించారని, హంటర్ కమిటీని బహిష్కరించి కాంగ్రెస్ తరపున ప్రత్యేక విచారణ కమిటీని ఏర్పాటు చేశారని చారిత్రక పత్రాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.   భగత్ సింగ్, రాజ్‌గురు, సుఖ్‌దేవ్‌లకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మరణశిక్ష విధించినప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తమయ్యాయి. ప్రజలందరూ గాంధీ జోక్యం చేసుకుని ఆ శిక్షను రద్దు చేయిస్తారని గట్టిగా ఆశించారు. పత్రాల ప్రకారం గాంధీ వైస్రాయ్ ఇర్విన్‌ను పలుమార్లు కలిసి విజ్ఞప్తి చేసినప్పటికీ, ఆ శిక్ష తగ్గింపును ఒప్పందంలో ప్రధాన షరతుగా మార్చలేకపోయారనే విమర్శ ఉంది. ఎ.జి. నూరానీ, యశ్‌పాల్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ప్రయత్నాన్ని సగం మనసుతో చేసినదిగా అభివర్ణించారు. ఇక, స్వామి శ్రద్ధానంద హత్య ఉదంతంలో అబ్దుల్ రషీద్‌ను సోదరుడిగా సంబోధించడం, హిందూ సమాజం కోపోద్రిక్తం కాకూడదని చెప్పడం వంటి పరిణామాలు నాటి రాజకీయ పరిస్థితుల్లో సంచలనం సృష్టించాయి. 

రషీద్ చర్యను ఆయన నమ్మిన మత సిద్ధాంతం ప్రకారం తప్పు కాదని వ్యాఖ్యానించారనే ప్రచారం ఉంది. గౌహతి కాంగ్రెస్ సమావేశంలో గాంధీ స్వయంగా స్పందిస్తూ, ఈ హత్యకు రషీద్ ఒక్కడే బాధ్యుడు కాదని, పరస్పర ద్వేషాన్ని పెంచిన వారందరూ బాధ్యులేనని పేర్కొన్నారు.   గాంధీజీ తన వ్యక్తిగత జీవితంలో చేపట్టిన బ్రహ్మచర్య ప్రయోగాలు కూడా పెద్ద ఎత్తున చర్చకు దారితీశాయి. తన 36వ ఏటనే బ్రహ్మచర్య దీక్షను స్వీకరించిన ఆయన, ముసలి వయసులో తన మనసు నిగ్రహాన్ని పరీక్షించుకునేందుకు కొన్ని కఠినమైన ప్రయోగాలు చేశారని ఆయన ఆత్మకథ,  సహచరుల రచనల ద్వారా తెలుస్తోంది. రాత్రి సమయాల్లో యువతులతో కలిసి పడుకోవడం వంటి అంశాలపై అప్పట్లోనూ, ఇప్పటికీ విమర్శలు వ్యక్తమవుతూనే ఉన్నాయి.

 అలాగే, మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో బ్రిటిష్ సైన్యంలో ఇండియన్స్  పాల్గొనేలా గాంధీ ప్రచారం చేశారనేది చారిత్రక సత్యం. దక్షిణాఫ్రికాలో బోయర్ యుద్ధం, జులు తిరుగుబాటు సమయంలో అంబులెన్స్ దళాలను నిర్వహించిన ఆయన, ఈ వైరుధ్యాన్ని స్వయంగా అంగీకరిస్తూ తన రచనల్లో ప్రస్తావించారు.   మరోవైపు, సామాజిక సంస్కరణలు,  రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం విషయంలో డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్‌తో గాంధీకి తీవ్రమైన సైద్ధాంతిక భేదాభిప్రాయాలు ఉండేవి. 1932లో అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక ఎన్నికల ప్రాతినిధ్యం కల్పించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ గాంధీ ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు. దీని ఫలితంగా పుణె ఒప్పందం కుదిరింది. 

రాజకీయ అధికారం లేకుండా సామాజిక సంస్కరణ సాధ్యం కాదని అంబేద్కర్ వాదించగా, ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు హిందూ సమాజాన్ని చీలుస్తాయని గాంధీ భావించారు. అంబేద్కర్ దీనిని అణగారిన వర్గాలపై జరిగిన యుద్ధంగా అభివర్ణించారు. ఇది భారత రాజ్యాంగ నిర్మాణ నేపథ్యంలో అత్యంత కీలకమైన చర్చగా నిలిచింది.   చరిత్రను పరిశీలిస్తే కొన్ని వాదనలకు ఆధారాలు లభించనప్పటికీ, మరికొన్ని చారిత్రక సత్యాల ఆధారంగా నిరూపితమయ్యాయి. అల్లూరి సీతారామరాజు ప్రతిఘటనను గాంధీ ప్రత్యేకంగా ఖండించారనేదానికి స్పష్టమైన స్వతంత్ర ఆధారాలు లేవు. అలాగే 1946 నావికా దళ తిరుగుబాటు కారణంగానే బ్రిటిష్ వారు దేశం విడిచి వెళ్లారనేది ఒక అతి సరళీకృత భావనగా చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. 

గాంధీని విమర్శించడం తప్పు కాదని, అయితే ఆ విమర్శలు అంబేద్కర్ చేసినట్లు లేదా చారిత్రక పత్రాల ఆధారంగా ఉండాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. మహాత్మా గాంధీ అనుసరించిన మార్గాలు, ఆయన చేసిన ప్రయోగాలు భవిష్యత్తు తరాలకు ఒక చారిత్రక పాఠంగా నిలుస్తాయి.   భారతదేశ స్వతంత్ర సంగ్రామంలో మహాత్మా గాంధీ పాత్రను కేవలం ప్రశంసలతో సరిపెట్టలేమని, అలాగని పూర్తిగా తీసిపారేయలేమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఆయన సిద్ధాంతాలు దేశాన్ని ఐక్యత వైపు నడిపించినప్పటికీ, కొన్ని సందర్భాల్లో అవి విప్లవ మార్గాలను అణచివేశాయనే అభిప్రాయం బలంగా ఉంది. భవిష్యత్తులోనూ భారతీయ రాజకీయ, సామాజిక రంగాలపై గాంధేయ వాదం యొక్క ప్రభావం కొనసాగుతుందని చెప్పవచ్చు. దేశ ప్రజలు ఈ చారిత్రక ఘటనలను నిష్పక్షపాతంగా బేరీజు వేసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.  

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Modern Indian History, Freedom Struggle, Criticism of Gandhi, Execution of Bhagat Singh, Ambedkar and the Poona Pact, Telugu One]