భారత క్రికెట్ సుదీర్ఘ ప్రయాణంలో కొన్ని పేర్లు కేవలం గణాంకాలు, రికార్డులకు మాత్రమే పరిమితం కావు. అవి వ్యవస్థను, క్రీడా ఆలోచనా విధానాన్ని పూర్తిగా మార్చేసిన మహోన్నత శక్తులుగా చరిత్ర పుటల్లో నిలిచిపోతాయి. అలాంటి అరుదైన, నిర్భయమైన మైదాన దిగ్గజమే లాలా అమర్‌నాథ్. సరిగ్గా 115 ఏళ్ల క్రితం, అంటే 1911 సెప్టెంబర్ 11న లాహోర్‌లోని ఒక సాధారణ కుటుంబంలో జన్మించిన అమర్‌నాథ్, భారతదేశం తరఫున అంతర్జాతీయ టెస్ట్ క్రికెట్‌లో తొలి సెంచరీ సాధించిన మొదటి బ్యాటర్‌గా రికార్డులకెక్కారు. దేశం ఇంకా స్వాతంత్ర్యం వైపు నడుస్తున్న రోజుల్లోనే, మైదానంలో పక్కా ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ విదేశీ దిగ్గజాలకు వణుకు పుట్టించిన ఐకాన్ ఆయన. కేవలం 24 టెస్టులు మాత్రమే ఆడినప్పటికీ, భారత క్రికెట్ చరిత్రపై ఆయన వేసిన ముద్ర చెరిగిపోనిది, చిరస్మరణీయమైనది.

లాలా అమర్‌నాథ్ క్రికెట్ ప్రయాణం 1933-34 కాలంలో సదరన్ పంజాబ్ జట్టు తరఫున ఎమ్‌సీసీపై 109 పరుగులు చేయడంతో సంచలనంగా మొదలైంది. ఆ వెంటనే బొంబాయిలోని చారిత్రాత్మక జిమ్‌ఖానా మైదానంలో ఇంగ్లాండ్‌తో జరిగిన భారత తొలి స్వదేశీ టెస్టులో అమర్‌నాథ్ కేవలం 117 నిమిషాల్లోనే అద్భుతమైన సెంచరీ సాధించి, 117 పరుగులు చేశారు. ఆ మ్యాచ్‌లో భారత్ ఓడిపోయినప్పటికీ, ఆయన చూపించిన అటాకింగ్ బ్యాటింగ్ శైలి, నిర్భయమైన వైఖరి రాత్రికి రాత్రే ఆయన్ను దేశవ్యాప్తంగా హీరోగా మార్చేశాయి. అయితే, ఆయన క్రికెట్ ప్రయాణం అంత సులభంగా సాగలేదు. 1936 ఇంగ్లాండ్ పర్యటనలో బ్యాటింగ్ ఆర్డర్ విషయంలో నాటి కెప్టెన్ విజయనగరం మహారాజ్‌కుమార్ (విజ్జీ)తో తీవ్ర వివాదం రావడం, అమర్‌నాథ్‌ను టూర్ మధ్యలోనే స్వదేశానికి తిప్పి పంపడం పెద్ద వివాదంగా మారింది. ఈ ఊహించని వివాదం వల్ల ఆయన దాదాపు 12 ఏళ్ల పాటు టెస్ట్ క్రికెట్‌కు దూరం కావాల్సి వచ్చింది.

అయినప్పటికీ లాలా అమర్‌నాథ్ ధైర్యాన్ని ఏదీ తగ్గించలేకపోయింది. డొమెస్టిక్ క్రికెట్‌లో తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగిస్తూ, 1938-39 రంజీ ట్రోఫీలో 'ది రెస్ట్' జట్టుపై హిందూస్ తరఫున 241 పరుగుల భారీ ఇన్నింగ్స్ ఆడి తన సత్తాను పునరుద్ఘాటించారు. ఆ తర్వాత 1946 ఇంగ్లాండ్ టూర్‌లో లార్డ్స్ మైదానంలో బౌలర్‌గా విజృంభించి లేన్ హటన్, డెనిస్ కాంప్టన్ వంటి ప్రపంచ దిగ్గజాల వికెట్లను పడగొట్టి తనలోని ఆల్‌రౌండ్ నైపుణ్యాన్ని ప్రపంచానికి చాటారు. కచ్చితమైన లైన్ అండ్ లెంగ్త్‌తో బంతిని లోపలికి స్వింగ్ చేసే ఆయన బౌలింగ్ నైపుణ్యం జట్టుకు కొండంత బలంగా మారేది.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, 1947లో విజయ్ మర్చంట్ తప్పుకోవడంతో ఆస్ట్రేలియా పర్యటనకు వెళ్లిన తొలి భారత జట్టుకు నాయకుడిగా అమర్‌నాథ్ బాధ్యతలు చేపట్టారు. సర్ డాన్ బ్రాడ్‌మాన్ నేతృత్వంలోని తిరుగులేని ఆసీస్‌పై భారత్ సిరీస్ ఓడిపోయినప్పటికీ, విక్టోరియా జట్టుపై అమర్‌నాథ్ బాదిన 228 పరుగుల ఇన్నింగ్స్‌ను ఆస్ట్రేలియా క్రీడా దిగ్గజం నీల్ హార్వే ఎంతో ప్రశంసించారు. ఆ తర్వాత 1952-53లో పాకిస్థాన్‌తో జరిగిన చారిత్రాత్మక తొలి అధికారిక టెస్ట్ సిరీస్‌లో భారత జట్టుకు నాయకత్వం వహించిన ఆయన, పాకిస్థాన్‌ను ఓడించి భారత్‌కు తొలి సిరీస్ విజయాన్ని అందించారు. నాటి క్రికెట్ బోర్డు అధికారులతో నేరుగా మాట్లాడే ఆయన స్వభావం వల్ల కెరీర్‌లో ఎన్నో అడ్డంకులు ఎదురైనప్పటికీ, లాలా ఎన్నడూ తగ్గలేదు.

ఆయన కెరీర్ గణాంకాలు పరిశీలిస్తే.. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో 24 టెస్టులాడి 878 పరుగులు (1 సెంచరీ, 4 హాఫ్ సెంచరీలు) చేయడంతో పాటు 45 వికెట్లు పడగొట్టారు. అదే ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్‌లో అయితే 186 మ్యాచ్‌ల్లో ఏకంగా 10,426 పరుగులు సాధించి, 463 వికెట్లు నేలకూల్చి గొప్ప ఆల్‌రౌండర్‌గా చరిత్ర సృష్టించారు. మైదానంలో ఆటగాడిగానే కాక, సీనియర్ సెలెక్టర్‌గా కూడా భారత క్రికెట్‌ను కీలక మలుపు తిప్పారు. 1959-60లో ఆస్ట్రేలియాపై కాన్పూర్ టెస్టులో ఆఫ్ స్పిన్నర్ జసు పటేల్‌ను ఎంపిక చేయడం ఆయన తీసుకున్న ధైర్యమైన నిర్ణయం కాగా, ఆ మ్యాచ్‌లో జసు పటేల్ అద్భుత బౌలింగ్‌తో భారత్‌కు చారిత్రక విజయాన్ని అందించారు. లాలా అమర్‌నాథ్ వారసత్వాన్ని ఆయన కుమారులు సురీందర్ అమర్‌నాథ్, మోహిందర్ అమర్‌నాథ్ అద్భుతంగా ముందడుగు వేయించారు. సురీందర్ తన అరంగేట్ర టెస్టులోనే సెంచరీ చేయగా, మోహిందర్ భారత్ తరఫున 69 టెస్టులు, 85 వన్డేలు ఆడి 1983 ప్రపంచకప్ విజయంలో ప్లేయర్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్‌గా నిలిచి చరిత్ర సృష్టించారు. మాజీ ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ఆయన్ను భారత క్రికెట్ "ఐకాన్"గా అభివర్ణించారు. బ్యాటర్, బౌలర్, కెప్టెన్, సెలెక్టర్, కోచ్ మరియు కామెంటేటర్‌గా భారత క్రికెట్‌కు ఆయన అందించిన బహుముఖ సేవలు ఎప్పటికీ తరగని స్ఫూర్తిగా నిలిచిపోతాయి.