పవిత్రమైన హిమాలయ పర్వతాల ఒడిలో ప్రశాంతతకు, భక్తికి నిలయంగా భాసించే కేదార్‌నాథ్ ధామం ఇప్పుడు ఒక తీవ్రమైన పర్యావరణ ముప్పును ఎదుర్కొంటోంది. బాబా కేదారేశ్వరుని దర్శనం కోసం ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివచ్చే ఈ పుణ్యక్షేత్రం, క్రమంగా చెత్త కుప్పగా మారుతోందనే ఆందోళనకరమైన నిజం సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) పిటిషన్ ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చింది. ఉత్తరప్రదేశ్, నోయిడాకు చెందిన పర్యావరణవేత్త, ఆర్టీఐ కార్యకర్త అమిత్ గుప్తా వేసిన ప్రశ్నకు స్థానిక నగర్ పంచాయతీ ఇచ్చిన సమాధానం తీవ్ర దిగ్భ్రాంతిని కలిగిస్తోంది. కేవలం ఐదు నెలల వ్యవధిలోనే కేదార్‌నాథ్‌లో పేరుకుపోయిన చెత్త పరిమాణం, గతంలో మునుపెన్నడూ లేని విధంగా రికార్డు స్థాయికి చేరింది.

2026 ఏప్రిల్ నుండి ఆగస్టు వరకు ఉన్న ఐదు నెలల వ్యవధిలోనే కేదార్‌నాథ్ దాదాపు 50.30 మెట్రిక్ టన్నుల చెత్తను ఉత్పత్తి చేసింది. ఇది గత ఏడాది సేకరించిన మొత్తం వ్యర్థాల కంటే రెండున్నర రెట్లకు పైగా ఎక్కువ కావడం గమనార్హం. గత మూడేళ్ల గణాంకాలను పరిశీలిస్తే ఈ పరిస్థితి తీవ్రత స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. 2023లో ఇక్కడ మొత్తం 32.58 మెట్రిక్ టన్నుల చెత్త సేకరించబడగా, 2024లో అది 26.10 మెట్రిక్ టన్నులుగా నమోదు కాగా, 2025 నాటికి 21.40 మెట్రిక్ టన్నులకు తగ్గింది. కానీ, 2026లో కేవలం ఐదు నెలల్లోనే ఈ సంఖ్య 50.30 మెట్రిక్ టన్నులకు పెరిగింది. ఇది 2023 కంటే 54 శాతం, 2024 కంటే 93 శాతం, మరియు 2025తో పోలిస్తే ఏకంగా 135 శాతం అధికం కావడం హిమాలయ పర్యావరణ సమతుల్యతను కలవరపెడుతోంది.

నెలవారీ లెక్కలను గమనిస్తే, యాత్ర ప్రారంభమైన ఏప్రిల్ నెలలో 1.7 మెట్రిక్ టన్నుల వ్యర్థాలు రాగా, మే నెలలో రద్దీ పెరగడంతో అది ఏకంగా 16.3 మెట్రిక్ టన్నులకు చేరింది. ఆ తర్వాత జూన్ నెలలో 11.5 మెట్రిక్ టన్నులు, జూలైలో 10.5 మెట్రిక్ టన్నులు, మరియు ఆగస్టులో 10.3 మెట్రిక్ టన్నుల చొప్పున వ్యర్థాలు పేరుకుపోయాయి. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల సమస్య కూడా ఇక్కడ అత్యంత భయానకంగా మారింది. ఇప్పటివరకు సేకరించిన వ్యర్థాలలో దాదాపు 20 మెట్రిక్ టన్నులు కేవలం ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలే కావడం విశేషం. ఇందులో నగర్ పంచాయతీ 18.5 మెట్రిక్ టన్నులు (దాదాపు 92.5 శాతం) శుద్ధి చేయగలిగినప్పటికీ, ఇంకా 1.5 మెట్రిక్ టన్నుల ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు పవిత్ర భూమిపై అలానే ఉండిపోయాయి.

కేదార్‌నాథ్‌లోని ల్యాండ్‌ఫిల్ సామర్థ్యం మొత్తం 30,000 చదరపు అడుగులు కాగా, అందులో ఇప్పటికే 2,000 చదరపు అడుగుల స్థలం నిండిపోగా, ప్రస్తుతం 28,000 చదరపు అడుగులు మాత్రమే మిగిలి ఉంది. గత ఐదేళ్లలో కేదార్‌నాథ్‌లో నాలుగు ల్యాండ్‌ఫిల్‌లను నిర్మించినట్లు అధికారిక గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ఈ ఏడాది ఇప్పటివరకు దాదాపు 15 లక్షల (1.5 మిలియన్) మంది భక్తులు కేదార్‌నాథ్ ధామాన్ని దర్శించుకున్నారు. సున్నితమైన హిమాలయ పర్యావరణ ప్రాంతంలో ల్యాండ్‌ఫిల్‌లపై మాత్రమే ఆధారపడటం వల్ల పర్యావరణానికి తీవ్ర ముప్పు వాటిల్లుతుందని పర్యావరణవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. మనమే పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రాలను ప్లాస్టిక్ నిలయాలుగా మారుస్తున్నామని, బాధ్యతాయుతమైన పర్యాటకం లేకపోతే హిమాలయాల ఉనికికే ముప్పు ఏర్పడుతుందని ఆర్టీఐ వివరాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

 

 

 

[Kedarnath, Kedarnath Dham, Himalayan Environment, Kedarnath Waste, Plastic Waste, RTI, Amit Gupta, Uttarakhand, Environmental Pollution, Char Dham Yatra]