నేటి డిజిటల్ యుగంలో ఉదయం నిద్రలేచిన క్షణం నుండి రాత్రి పడుకునే వరకు స్మార్ట్‌ఫోన్ చేతిలో లేకపోతే క్షణం గడవని పరిస్థితి నెలకొంది. అందులోనూ ఇన్స్టాగ్రామ్ రీల్స్, షార్ట్ వీడియోల మోజులో పడి గంటల తరబడి సమయాన్ని స్క్రీన్‌కే అంకితం చేస్తున్నవారి సంఖ్య రోజురోజుకూ విపరీతంగా పెరిగిపోతోంది. కేవలం ఒకే ఒక్క నిమిషం రీల్ చూద్దామని యాప్ ఓపెన్ చేసిన నెటిజన్లు, తమకు తెలియకుండానే గంటల తరబడి బొటనవేలితో రీల్స్ స్క్రోల్ చేస్తూ అంతులేని ఆన్‌లైన్ ప్రపంచంలో మునిగిపోతున్నారు. ఈ అలవాటునే వైద్య పరిభాషలో  డూమ్‌స్క్రోలింగ్ (Doomscrolling) అని పిలుస్తారు. అయితే, కేవలం కాలక్షేపం అనుకునే ఈ చిన్న అలవాటు మీ శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యాన్ని ఏ స్థాయిలో దెబ్బతీస్తోందో తెలిస్తే ఎవరైనా సరే తీవ్ర దిగ్భ్రాంతికి గురికావాల్సిందే.

ఇన్స్టాగ్రామ్ రీల్స్ వంటి స్వల్ప వ్యవధి వీడియోలను నిరంతరం చూడటం వల్ల మెదడులో  డోపమైన్  అనే హార్మోన్ వేగంగా విడుదలవుతుంది. ప్రతి కొత్త రీల్ వచ్చినప్పుడల్లా మెదడు ఒక క్షణికానందాన్ని, వినోదాన్ని పొందుతుంది. ఈ ప్రక్రియ పదే పదే జరగడం వల్ల మెదడు ఈ వేగవంతమైన డోపమైన్ విడుదలకు అలవాటుపడిపోయి క్రమంగా దానికి బానిసగా మారుతుంది. దీనివల్ల మనుషుల్లో ఏకాగ్రత మరియు శ్రద్ధ వహించే సమయం (Attention Span) దారుణంగా పడిపోతుంది. పుస్తకాలు చదవడం, కుటుంబ సభ్యులతో మాట్లాడటం లేదా సుదీర్ఘమైన పనిపై దృష్టి పెట్టడం వంటి సాధారణ విషయాలు మెదడుకు తీవ్రమైన విసుగును కలిగిస్తాయి. ఫలితంగా ఏ పనిపైనా సరిగ్గా దృష్టి సారించలేక జ్ఞాపకశక్తి మందగించే ప్రమాదం ఏర్పడుతుంది.

అంతేకాకుండా, గంటల తరబడి స్మార్ట్‌ఫోన్ స్క్రీన్ వైపే చూస్తూ ఉండటం వల్ల దాని నుంచి వెలువడే తీవ్రమైన బ్లూ లైట్ కంటి రెటీనాపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. దీనివల్ల కళ్ళు పొడిబారిపోవడం, మంటలు పుట్టడం, దృష్టి లోపాలు కలగడం వంటి డిజిటల్ ఐ స్ట్రెయిన్ సమస్యలు తలెత్తుతాయి. రాత్రి వేళల్లో బెడ్‌పై పడుకుని రీల్స్ స్క్రోల్ చేయడం వల్ల నిద్రను ప్రేరేపించే  మెలటోనిన్  హార్మోన్ ఉత్పత్తి పూర్తిగా తగ్గిపోతుంది. దీనివల్ల తీవ్రమైన నిద్రలేమి (Insomnia) ఆవహించి, ఉదయానికి శరీరం తీవ్ర అలసటకు గురవుతుంది. శారీరక శ్రమ లేకుండా గంటల తరబడి ఒకే చోట కూర్చుని లేదా పడుకుని ఫోన్ చూడటం వల్ల మెడ నొప్పులు, వీపు నొప్పులు రావడమే కాకుండా, శరీర జీవక్రియ మందగించి ఊబకాయం మరియు గుండె సంబంధిత సమస్యల బారిన పడే ప్రమాదం ఉంది.

ఈ డిజిటల్ అడిక్షన్ మానసిక ఆరోగ్యానికి కలిగిస్తున్న నష్టం మరింత తీవ్రమైనది. రీల్స్‌లో కనిపించే ఇతరుల గ్లామరస్ జీవితాలు, లగ్జరీ ప్రయాణాలు, అందమైన రూపాలను చూసి సామాన్యులు తమ నిజ జీవితంతో పోల్చుకోవడం ప్రారంభిస్తారు. ఈ అవాస్తవిక పోలికల వల్ల తమలో అభద్రతా భావం పెరిగిపోయి, తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన (Anxiety) మరియు డిప్రెషన్‌కు దారితీస్తోంది. కాబట్టి ఈ డిజిటల్ వల నుంచి బయటపడటానికి ప్రతిఒక్కరూ స్క్రీన్ టైమ్‌ను పరిమితం చేసుకోవడం అత్యంత అవసరం. రోజుకు ఎంత సమయం సోషల్ మీడియా వాడాలనే దానిపై కచ్చితమైన సమయ పరిమితిని ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. రాత్రి పడుకునే కనీసం ఒక గంట ముందు ఫోన్‌ను పక్కన పెట్టడం, డిజిటల్ డిటాక్స్ పాటించడం ద్వారా ఈ వ్యసనం నుండి బయటపడి మీ ఆరోగ్యాన్ని సురక్షితంగా కాపాడుకోవచ్చు.

 

 

[ Doomscrolling, Social Media Addiction, Instagram Reels, Smartphone Addiction, Screen Time, Attention Span, Digital Eye Strain, Sleep Problems, Mental Health, Digital Detox ]