ఇండియాలో కోట్లాది మంది  తమ రోజువారీ ప్రయాణాల కోసం, దూర ప్రాంత రాకపోకల కోసం రైళ్లను   రవాణా సాధనంగా ఎంచుకుంటారు. దేశంలోని ఏ ప్రాంతానికైనా సౌకర్యవంతంగా, తక్కువ ఖర్చుతో చేరడానికి ఎక్స్‌ప్రెస్,  సూపర్‌ఫాస్ట్ రైళ్లు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతాయి. అయితే  రైలులోని కోచ్‌ల అమరికను  పరిశీలిస్తే..  రైలులో  రిజర్వేషన్ లేని జనరల్ బోగీలు ఎప్పుడూ రైలుకు   ముందు భాగంలో,  చివరి భాగంలో మాత్రమే   ఉంటాయి. మధ్యతరగతి, నిరుపేద ప్రయాణికులు అత్యధికంగా ఆశ్రయించే ఈ జనరల్ కంపార్ట్ మెంట్లు రైలు  మధ్యలో కాకుండా చివరిలోనే ఎందుకు ఉంటాయి?  ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా? ఇవి అటూ ఇటూ అంటే రైలు ముందు భాగంలోనూ, చివరిలోనే ఉండటానికి   భద్రతా కారణాలు ఉన్నాయి.  

సాధారణంగా ఒక  ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలులో స్లీపర్ క్లాస్, ఏసీ కోచ్‌లతో పాటు ప్రయాణికుల రద్దీని బట్టి పలు రకాల బోగీలను జత చేస్తారు. వీటిలో రిజర్వేషన్ సదుపాయం లేని జనరల్ బోగీలను రైలు ప్రారంభమయ్యే ఇంజిన్ పక్కన, లేదా  చివరి కంపార్ట్‌మెంట్‌గా ఉంచడం సాంప్రదాయంగా వస్తోంది.   ప్రయాణికుల రద్దీని ఒకే చోట కేంద్రీకరించకుండా ప్లాట్‌ఫామ్ అంతటా విస్తరించేలా చేసేందుకే ఈ అమరిక. రిజర్వేషన్ అవసరం లేకుండా నేరుగా టికెట్లు కొనుగోలు చేసి ఎక్కే ఈ జనరల్ బోగీలలో ప్రయాణికుల తాకిడి అధికంగా ఉంటుంది. ఉదయం పూట ఆఫీసులకు వెళ్లేవారు, చిన్నపాటి వ్యాపారాలు చేసేవారు, రోజువారీ కూలీలు, తక్కువ దూరాలు ప్రయాణించే ప్రయాణికులు సాధారణంగా జనరల్ బోగీలనే ఆశ్రయిస్తారు. ఒకవేళ ఇటువంటి అత్యంత రద్దీ ఉండే బోగీలను రైలుకు   మధ్యభాగంలో  ఏర్పాటు చేస్తే, ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ఉన్న ప్రయాణికులందరూ ఒకే ప్రాంతంలో భారీగా గుమిగూడే ప్రమాదం ఏర్పడుతుంది.

ప్లాట్‌ఫామ్ మధ్య భాగంలో జనం విపరీతంగా గుమిగూడటం వల్ల   సమస్యలు తలెత్తుతాయి. మిగతా రిజర్వుడ్ కోచ్‌లలో ప్రయాణించే ఇతర ప్రయాణికులు రైలు ఎక్కడానికి లేదా దిగడానికి  అసౌకర్యం కలుగుతుంది. అంతేకాకుండా రద్దీ సమయంలో ప్లాట్‌ఫామ్‌పై తొక్కిసలాట జరిగే ఆస్కారం   ఉంటుంది. ఈ  పరిస్థితులను నివారించడానికి రైల్వే ఇంజనీరింగ్, నిర్వహణ నిపుణులు జనరల్ బోగీలను రైలు రెండు వ్యతిరేక దిశల చివర్లలో  ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనివల్ల స్టేషన్‌కు వచ్చిన ప్రయాణికులు ప్లాట్‌ఫామ్ పొడవునా రెండు వేర్వేరు వైపులకు సమానంగా విడిపోతారు. ఫలితంగా స్టేషన్లలో రైలు ఆగినప్పుడు రద్దీ ఒకే ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతం కాకుండా ఆటోమేటిగ్గా క్రమబద్ధీకరించబడుతుంది.

ఇది కేవలం ప్రయాణికుల రద్దీని నియంత్రించడమే కాకుండా భద్రతా పరమైన అత్యవసర పరిస్థితుల్లోనూ ఎంతో సహాయపడుతుంది. ఒకవేళ ప్రయాణ సమయంలో ఏదైనా సాంకేతిక లోపం తలెత్తితే లేదా అగ్నిప్రమాదం వంటి అనుకోని ఘటనలు సంభవించినప్పుడు అత్యధిక జనం ఉండే జనరల్ కోచ్‌లను ఖాళీ చేయించడం అధికారులకు సవాలుగా మారుతుంది. ఈ బోగీలు చివర్లలో ఉండటం వల్ల రెస్క్యూ సిబ్బంది, రైల్వే భద్రతా బలగాలు వేగంగా స్పందించి సహాయక చర్యలు చేపట్టడానికి మార్గం సులువవుతుంది. కోచ్‌లు మధ్యలో ఉంటే ఏర్పడే గందరగోళం మొత్తం రైలు అంతటా పాకి ప్రయాణికులు పానిక్ అయ్యే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. 

 రైలు మధ్యభాగంలో ఏసీ, స్లీపర్ క్లాస్ కోచ్‌లను అమర్చడం వల్ల రిజర్వేషన్ చేసుకున్న ప్రయాణికులకు ఎంతో సౌకర్యంగా ఉంటుంది. వృద్ధులు, చిన్నారులతో ప్రయాణించే కుటుంబాలు తమ రిజర్వ్‌డ్ బోగీలను సులభంగా గుర్తించి ఎక్కడానికి ప్లాట్‌ఫామ్ మధ్య ప్రాంతాలు అనుకూలంగా ఉంటాయి. జనరల్ కోచ్‌ల వద్ద ఉండే భారీ రద్దీకి, రిజర్వ్‌డ్ ప్రయాణికుల కదలికలకు మధ్య తగిన దూరం ఉండటం వల్ల బోర్డింగ్ సమయంలో ఎలాంటి గందరగోళం తలెత్తకుండా నివారించవచ్చు.

అయితే  ప్రతీ రైలులోనూ కోచ్‌ల కూర్పు ఒకేలా ఉండాలనే   నిబంధన ఏమీ లేదు. రైలు నడిచే మార్గం, ప్రయాణించే దూరం, రైలు రకం,  మెయింటెనెన్స్ అవసరాలను బట్టి రైల్వే శాఖ ఈ అమరికలో కొన్ని మార్పులు చేసే అధికారం కలిగి ఉంటుంది. అయినప్పటికీ భద్రతా ప్రమాణాలు, సమర్థవంతమైన రద్దీ నిర్వహణ దృష్ట్యా చాలా రైళ్లలో జనరల్ బోగీలను చివర్లలోనే ఉంచడానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.  

[Indian Railways, General Coaches Placement, Train Coach Arrangement, Unreserved Compartments, Indian Railways Rules Telugu]