గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇండియా రక్షణ రంగం అపూర్వమైన ప్రగతి  సాధించింది. దేశీయంగా రక్షణ పరికరాల ఉత్పత్తి గణనీయంగా పుంజుకోవడంతో పాటు, ఎగుమతులు కూడా సరికొత్త రికార్డులను సృష్టించాయి. ఒకప్పుడు విదేశీ దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడిన ఇండియా, ఇప్పుడు స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో రక్షణ రంగంలో స్వయంసమృద్ధి సాధించడమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ   సత్తా చాటుతోంది. రక్షణ రంగంలో సాధించిన ఇండియా సాధించిన ఈ అద్భుత  ప్రగతికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు డిజిటల్ మాధ్యమాలలో విశేషంగా చర్చనీయాంశంగా మారాయి.

ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరపు గణాంకాలను పరిశీలిస్తే.. దేశ వార్షిక రక్షణ ఉత్పత్తి  1.78 లక్షల కోట్ల రూపాయలకు చేరుకుంది. ఇది గత సంవత్సరంతో పోలిస్తే సుమారు 15.6 శాతం వృద్ధి. అదేవిధంగా..  రక్షణ రంగ ఎగుమతులు కూడా అసాధారణ వృద్ధిని సాధించి రూ.38 వేల 424 కోట్లకు ఎగబాకాయి. గత  ఏడాదితో పోలిస్తే ఎగుమతులలో ఏ 62.66 శాతం వృద్ధి నమోదైంది. ప్రస్తుతం ఇండియా  తాయారు చేస్తున్న రక్షణ పరికరాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 80కి పైగా దేశాలకు ఎగుమతి అవుతుండటం విశేషం. దశాబ్దాల క్రితం వరకు తమ అవసరాల కోసం 65 నుంచి 70 శాతం దిగుమతులపైనే ఆధారపడిన ఇండియా, నేడు తన అవసరాలలో దాదాపు 65 శాతాన్ని దేశీయంగానే తయారు చేసుకునే స్థాయికి ఎదిగింది. దేశ రాజధాని నూఢిల్లీలో జరిగిన ఉన్నత స్థాయి రక్షణ సదస్సులో నిపుణులు, రక్షణ రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ఈ పరిణామాలను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు.

ఈ చారిత్రక పరివర్తన వెనుక అనేక కీలక విధానాలు, ప్రభుత్వ చర్యలు ఉన్నాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తొలి దశాబ్దాలలో రక్షణ తయారీ రంగం కేవలం ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకే పరిమితమై, లైసెన్సుల విధానం,  అత్యవసర దిగుమతులకే పరిమితమయ్యేది. హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్, భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ వంటి సంస్థలు అప్పట్లో కీలక పాత్ర పోషించినప్పటికీ, వ్యవస్థ మొత్తంగా విదేశాలపై ఆధారపడే పరిస్థితి ఉండేది. అయితే గత కొద్ది సంవత్సరాలుగా  మేక్ ఇన్ ఇండియా' మరియు  ఆత్మనిర్భర్ భారత్ నినాదాలతో పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. రక్షణ బడ్జెట్ కేటాయింపులు గణనీయంగా పెరగడంతో పాటు, ప్రైవేట్ రంగం కూడా రక్షణ తయారీ రంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలతో పాటు ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు కూడా రికార్డు స్థాయిలో తయారీ  చేపడుతూ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు బలమైన చేయూతనిస్తున్నాయి.

ఈ ప్రయాణంలో అనేక మైలురాళ్ళు నమోదయ్యాయి. నూతన స్టార్టప్‌లను, సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలను  ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం  ఇన్నోవేషన్స్ ఫర్ డిఫెన్స్ ఎక్సలెన్స్ (ఐడీఈఎక్స్) పథకాన్ని తీసుకొచ్చింది. అలాగే రక్షణ ఉత్పత్తుల స్వదేశీకరణను సులభతరం చేయడానికి  శ్రీజన్ డిఫెన్స్ పోర్టల్ అందుబాటులోకి వచ్చింది. డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (డీఏపీ) నిబంధనలు,  పాజిటివ్ ఇండిజినైజేషన్ జాబితాల ద్వారా అనేక రకాల రక్షణ పరికరాల దిగుమతులపై దశలవారీగా నిషేధం విధించి, కేవలం దేశీయ మార్కెట్ కే ప్రాధాన్యత కల్పించింది. డీప్ టెక్ రంగంలో నూతన ఆవిష్కరణల కోసం ప్రత్యేక నిధులను కేటాయించడంతో పాటు, రికార్డు స్థాయిలో కొనుగోలు కాంట్రాక్టులపై సంతకాలు చేయడం జరిగింది. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన వివిధ సమావేశాలలో రికార్డు స్థాయిలో ప్రతిపాదనలకు ఆమోదం లభించింది.

చట్టపరమైన,  నియంత్రణ పరమైన అంశాలను పరిశీలిస్తే, ఈ వ్యవస్థ మూడు ప్రధాన స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంది. మొదటిది సమర్థవంతమైన సేకరణ విధానం కాగా, రెండవది పారిశ్రామిక లైసెన్సింగ్ ప్రక్రియను సులభతరం చేయడం,  విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (ఎఫ్డీఐ) ఆటోమేటిక్ మార్గంలో అనుమతించడం. మూడవది పాలనాపరమైన పారదర్శకతను పెంపొందించడం. గతంలో రక్షణ కొనుగోళ్ల విషయంలో కొన్ని వివాదాలు చుట్టుముట్టినప్పటికీ, నేడు డిజిటల్ విధానాల ద్వారా పారదర్శకతను పూర్తిస్థాయిలో అమలు చేస్తున్నారు. అయితే..  రక్షణ రంగంలో ఆమోదాలు లభించిన ప్రతిపాదనలకు, వాస్తవంగా సంతకాలు జరిగి తయారీ ప్రారంభం కావడానికి మధ్య కొంత సమయ వ్యవధి ఉంటుందని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. అదేవిధంగా ఎగుమతుల విషయంలో అంతర్జాతీయ నిబంధనలను కచ్చితంగా పాటించాల్సి ఉంటుంది.

రాజకీయ,  సామాజిక కోణంలో చూస్తే, ఈ రక్షణ రంగ అభివృద్ధి ప్రభుత్వ ఆత్మనిర్భర్ భారత్ విధానాలతో ముడిపడి ఉంది. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఏర్పాటవుతున్న డిఫెన్స్ ఇండస్ట్రియల్ కారిడార్లు స్థానిక పారిశ్రామిక రంగానికి, చిన్న పరిశ్రమలకు ఎంతో ప్రయోజనం చేకూరుస్తున్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్, తమిళనాడు తదితర రాష్ట్రాలతో పాటు దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు రక్షణ తయారీ కేంద్రాలుగా రూపాంతరం చెందుతున్నాయి. ఎగుమతుల పరంగా కూడా భారతదేశం అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో తనకంటూ ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంటున్నప్పటికీ, కొన్ని నిర్దిష్ట దేశాలపైనే ఎగుమతులు ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉన్నాయనే వాదన కూడా వినిపిస్తోంది. అలాగే కొన్ని అత్యాధునిక రక్షణ పరికరాల తయారీలో కీలకమైన విడిభాగాలను ఇంకా దిగుమతి చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంటోంది.

భవిష్యత్తులో ఈ రంగం మరింత విస్తరించేందుకు విస్తృతమైన అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. దేశీయంగా అత్యాధునిక యుద్ధ విమానాలు, తేలికపాటి యుద్ధ హెలికాప్టర్లు, నావికాదళానికి అవసరమైన నౌకల తయారీ భారీ ఎత్తున జరుగుతోంది. రాబోయే సంవత్సరాల్లో రక్షణ ఉత్పత్తి, ఎగుమతుల లక్ష్యాలను మరింత పెంచుకునే దిశగా ప్రభుత్వం ప్రణాళికలు రచిస్తోంది. కేవలం దేశీయ అవసరాలను తీర్చడమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో గ్లోబల్ లీడర్‌గా భారత్ ఎదిగేందుకు బలమైన పునాదులు పడ్డాయి. ఈ రంగానికి సంబంధించి మరింత అధునాతన సాంకేతికతను సొంతం చేసుకోవడం, సొంతంగా ఇంజిన్లు మరియు అత్యాధునిక సెన్సార్లను తయారు చేయడం తదుపరి లక్ష్యాలుగా నిలవనున్నాయి. రాబోయే కాలంలో భారత రక్షణ రంగం ప్రపంచ దేశాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[India Defence Production, Defence Exports, Atmanirbhar Bharat, Ministry of Defence, Defence Acquisition Council, elugu One]