అధ్యాయం 1 

 పరిచయం..  ఆర్థికంగా వెంటిలేటర్ పై ఉన్న ఒక సామ్రాజ్యం.. యుద్ధానంతర సమీక్ష

1940ల మధ్యలో, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగింపులో, ఒకప్పుడు భూమిపై అత్యంత శక్తివంతమైన ఆర్థిక మరియు సామ్రాజ్య శక్తిగా ఉన్న బ్రిటన్, ఆర్థిక పతనం అంచున నిలబడింది. దాని ప్రభుత్వం తన అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఆర్థికవేత్త, జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్ను, పెట్టుబడులు లేదా వాణిజ్యంపై చర్చలు జరపడానికి కాకుండా, ప్రాథమిక దేశ మనుగడ కోసం అత్యవసర నిధులను సమకూర్చుకోవడానికి వాషింగ్టన్, డి.సి.కి పంపింది. ప్రపంచ భూభాగంలో నాలుగో వంతును పాలించి, దాని జనాభాలో ఐదో వంతుపై ఆధిపత్యం చెలాయించిన ఆ సామ్రాజ్యం, ఆర్థిక పరంగా, విపత్కరంగా దివాలా తీసింది. అమెరికన్ డాలర్ల ప్రవాహం లేకుండా, బ్రిటన్ తన సామ్రాజ్యాన్ని కోల్పోవడమే కాకుండా, తన సొంత ప్రజలకు తగినంత ఆహారం అందించడంలో విఫలమయ్యే ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంది.

ఈ క్షణం ఒక లోతైన, దీర్ఘకాలిక చారిత్రక మార్పును ప్రతిబింబించింది. సుమారు ఎనభై సంవత్సరాల పాటు అంటే.. 1870ల నుండి 1950ల వరకు ఆర్థిక ఆధిపత్యం లండన్ నుండి వాషింగ్టన్ కు తరలిపోయింది. ఈ ప్రక్రియ సంప్రదాయ సైనిక విజయం ద్వారా కాకుండా..  రైల్వేలు, వనరుల వెలికితీత, పారిశ్రామిక ఏకీకరణ, ఆర్థిక ఇంజనీరింగ్, యుద్ధ రుణాలు,  అంతిమంగా ప్రపంచ ద్రవ్య నిర్మాణ పరివర్తన ద్వారా ఆవిష్కృతమైంది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల ఆవిర్భావం,  బ్రిటన్ పతనం, ఆర్థిక సామ్రాజ్యాలు ఎలా ఆవిర్భవిస్తాయి, శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంటాయి, ఏలా  క్షీణిస్తాయి అనే విషయాన్ని.. అలాగే అటువంటి పరివర్తనలు దశాబ్దాల పాటు క్రమంగా జరిగి, ఆపై అకస్మాత్తుగా కోలుకోలేనివిగా ఎందుకు కనిపిస్తాయో వెల్లడిస్తాయి.

అధ్యాయం 2
పారిశ్రామిక,  సామ్రాజ్యవాద శక్తి శిఖరాగ్రంలో బ్రిటన్.. పాక్స్ బ్రిటానికా

1870 నాటికి, బ్రిటన్ కేవలం ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్న దేశం మాత్రమే కాదు.. బహుశా ఆ సమయం వరకు ప్రపంచం చూసిన అత్యంత సంపన్న సమాజం కూడా అదేనేమో. 1815 నుంచి  1914 మధ్య  సామ్రాజ్య శతాబ్దం అని పిలవబడే కాలంలో..  బ్రిటన్ తన సామ్రాజ్య అధీనంలోకి సుమారు 10 మిలియన్ చదరపు మైళ్ల భూభాగాన్ని,  దాదాపు 400 మిలియన్ల ప్రజలను చేర్చుకుంది. దాని ఉచ్ఛస్థితిలో, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం భూమి యొక్క భూభాగంలో దాదాపు పాతిక శాతాన్నీ,  ప్రపంచ జనాభాలో ఐదవ వంతును పరిపాలించింది, తద్వారా  సూర్యుడు అస్తమించని సామ్రాజ్యం అనే నానుడిని కేవలం మాటల గారడీ నుండి వాస్తవ భౌగోళికంగా మార్చింది.

ఈ సామ్రాజ్య విస్తరణ పారిశ్రామిక ఆధిపత్యం, సముద్ర శక్తి,  ఆర్థిక ఆధిపత్యం అనే అద్భుతమైన కలయికపై ఆధారపడి ఉంది. పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం చివరలో బ్రిటన్ పారిశ్రామిక విప్లవానికి మార్గదర్శకత్వం వహించింది.  అలాగే  దాదాపు ఒక శతాబ్దం పాటు దానికి ఎటువంటి సీరియస్  పారిశ్రామిక పోటీ ఎదురవలేదు. బ్రిటిష్ కర్మాగారాలు మరెక్కడా లేని స్థాయిలో వస్త్రాలు, ఇనుము, ఉక్కు,  తయారీ వస్తువులను ఉత్పత్తి చేశాయి.  పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్య నాటికి ప్రపంచ తయారీ ఉత్పత్తిలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతును బ్రిటన్ ఒక్కటే ఉత్పత్తి చేసింది. దాని బొగ్గు గనులు ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఉత్పాదకమైనవి.   దాని వాణిజ్య నౌకాదళం.. ఇప్పటివరకు సమీకరించిన వాటిలోకెల్లా అతిపెద్దది. ప్రతి ఖండంలోని ఓడరేవులకు వస్తువులను రవాణా చేసింది.

అంతేకాకుండా..  బ్రిటన్   ఆర్థిక నిర్మాణం కూడా అంతే కేంద్రంగా ఉండేది. లండన్ ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు తిరుగులేని కేంద్రంగా పనిచేసింది.  బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ బ్రిటన్ సరిహద్దులకు ఆవల కూడా ద్రవ్య విధానానికి దిశానిర్దేశం చేసింది. పౌండ్ స్టెర్లింగ్ ప్రపంచ రిజర్వ్ కరెన్సీగా పనిచేసింది. అంతర్జాతీయ అప్పులను లెక్కించడానికి, వాణిజ్యానికి ఇన్వాయిస్ లు  జారీ చేయడానికి,  సంపదను నిల్వ చేయడానికి ఇది ఒక ప్రమాణంగా ఉండేది.  బ్యూనస్ ఎయిర్స్, బొంబాయి,  బ్యాంకాక్ లోని వ్యాపారులు స్టెర్లింగ్లో లావాదేవీలు జరిపి, పొదుపు చేసేవారు.  తమ రిజర్వులను లండన్ బ్యాంకులలో ఒక సాధారణ విషయంగా ఉంచేవారు.

ఈ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆధారం రాయల్ నేవీ. ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తిమంతమైన సముద్ర శక్తి. బ్రిటిష్ యుద్ధనౌకలు వ్యూహాత్మక సముద్ర మార్గాలలో గస్తీ కాశాయి.  వాణిజ్య ఒప్పందాలను అమలు చేశాయి. ప్రపంచ వాణిజ్యం చాలావరకు బ్రిటిష్ షరతుల ప్రకారమే జరిగేలా చూసుకున్నాయి. పాక్స్ బ్రిటానికాగా పిలువబడే ఈ ఏర్పాటు..  1815లో నెపోలియన్ యుద్ధాల ముగింపు నుండి 1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమయ్యే వరకు కొనసాగింది. ఈ శతాబ్ద కాలంలో బ్రిటన్ దాదాపు అజేయమైన శక్తిగా ప్రపంచ శక్తి శిఖరాగ్రంలో నిలిచింది. అయినప్పటికీ.. ఈ స్పష్టమైన ఆధిపత్య కాలంలో కూడా, చివరికి నిర్ణయాత్మకంగా నిరూపించబడే నిర్మాణాత్మక పగుళ్లు తలెత్తుతున్నాయి.

అధ్యాయం 3
 అమెరికన్ పారిశ్రామిక విస్ఫోటనం.. వెనుకబడిన ప్రాంతం పునర్నిర్మాణం

1870లలో..  యునైటెడ్ స్టేట్స్, కనీసం చాలా మంది యూరోపియన్ పరిశీలకులకు, ఒక పరిధీయ,  అస్థిరమైన గణతంత్ర రాజ్యంగా కనిపించింది. అది ఇటీవలే ఒక వినాశకరమైన అంతర్యుద్ధం నుండి బయటపడింది, ఆ యుద్ధంలో  ఆరు లక్షల మందికి పైగా   ప్రజలు మరణించారు, దాని దక్షిణ భూభాగంలోని చాలా భాగాలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి.  దాని రాజకీయ వ్యవస్థ వివాదాస్పదంగా, పెళుసుగా ఉంది. ముఖ్యంగా లండన్ యొక్క అధునాతన సంస్థలతో పోల్చినప్పుడు, దాని ఆర్థిక మార్కెట్లు సాపేక్షంగా అభివృద్ధి చెందకుండానే ఉన్నాయి.

అయితే.. ఈ ఉపరితల అస్థిరత కింద, ఒక నాటకీయమైన పారిశ్రామిక పరివర్తన జరుగుతోంది. 1865, 1898 మధ్య, అమెరికా బొగ్గు ఉత్పత్తి దాదాపు 800 శాతం పెరిగింది.   రైల్వే ట్రాక్ పొడవు 500 శాతానికి పైగా పెరిగింది. అంతర్యుద్ధానికి ముందు దాదాపుగా నామమాత్రంగా ఉన్న ఉక్కు ఉత్పత్తి.. ఆండ్రూ కార్నెగీ బెస్సెమర్ ప్రక్రియను అవలంబించిన తర్వాత ఒక్కసారిగా పెరిగిపోయింది. ఇది బ్రిటిష్ ఉత్పత్తిదారులను ద్వితీయ స్థానానికి నెట్టివేసే స్థాయిలో భారీ ఉత్పత్తికి వీలు కల్పించింది. అంతర్యుద్ధం ముగిసిన కేవలం రెండు దశాబ్దాలకే.. అంటే 1880ల మధ్య నాటికి, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు ఉత్పత్తిదారుగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ బ్రిటన్ ను అధిగమించింది. తయారీ వస్తువులు,  ఉక్కు ఉత్పత్తిలో అగ్రగామి.

అనేక నిర్మాణాత్మక ప్రయోజనాలు ఏకమయ్యాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్ బొగ్గు, ఇనుప ఖనిజం, పెట్రోలియం, రాగి, కలప మరియు విస్తారమైన సారవంతమైన వ్యవసాయ భూములు వంటి సహజ వనరులను అసాధారణంగా సమృద్ధిగా కలిగి ఉంది. 1890లలో మిన్నెసోటాలోని మెసాబి ఐరన్ రేంజ్ మరియు పెన్సిల్వేనియా, ఒహాయో, టెక్సాస్, ఓక్లహోమా మరియు కాలిఫోర్నియాలోని గొప్ప చమురు క్షేత్రాల వంటి నిర్దిష్ట ఆవిష్కరణల సహాయంతో, ఇది అనేక కీలక ముడి పదార్థాలలో ప్రపంచ అగ్రగామిగా నిలిచింది. ఈ వనరుల ప్రయోజనాలు ఏ యూరోపియన్ పోటీదారు కూడా సరిపోలలేని శక్తి మరియు ముడిసరుకుల ఖర్చులుగా మారాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, బ్రిటన్ దిగుమతి చేసుకున్న ముడి పదార్థాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడింది, వాటి ధరలు నిరంతరం పెరుగుతూ వచ్చాయి. 1930ల చివరి నాటికి ఫోర్డ్ యొక్క బ్రిటిష్ ఫ్యాక్టరీలోని ఉక్కు ధర దాని అమెరికన్ ప్లాంట్లోని ఉక్కు కంటే సుమారు 50 శాతం ఎక్కువగా ఉండేది. కాలక్రమేణా ఈ ప్రతికూలత మరింత తీవ్రమైంది.

జనాభా శాస్త్రం ఈ భౌతిక బలాలను మరింత బలపరిచింది. 1870,  1900 మధ్య, సుమారు 12 మిలియన్ల వలసదారులు యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు వచ్చి, కర్మాగారాలు, గనులు,  రైల్వేలకు శ్రమను అందించారు. జర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు, బ్రిటిష్ ఇంజనీర్లు, స్కాండినేవియన్ లోహకారులు వంటి అనేకులు తమ ప్రత్యేక నైపుణ్యాలను తీసుకువచ్చి, విస్తరిస్తున్న పారిశ్రామిక యంత్రాంగానికి దోహదపడ్డారు. దేశం యొక్క వేగంగా పెరుగుతున్న జనాభా ఒక పెద్ద అంతర్గత వినియోగదారుల మార్కెట్ను కూడా సృష్టించింది, ఇది బ్రిటన్లో అంతకంతకూ కొరవడింది.

చివరగా.. 1869లో ఖండాంతర రైలు మార్గం పూర్తికావడంతో ఖండాంతర స్థాయి ఆర్థిక వ్యవస్థ ఏకీకృతమైంది. పిట్స్బర్గ్ వంటి పారిశ్రామిక కేంద్రాలలో ఉత్పత్తి చేయబడిన వస్తువులు ఇప్పుడు నెలల బదులు కేవలం కొన్ని రోజుల్లోనే పశ్చిమ దేశాల మార్కెట్లకు చేరగలిగాయి. రైల్వేలు ఉక్కు, బొగ్గు, కలప మరియు తయారీ ముడిసరుకులకు డిమాండ్ను సృష్టించగా, అధిక సుంకాల గోడలు అమెరికన్ సంస్థలను విదేశీ పోటీ నుండి రక్షించాయి. వాస్తవానికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఒక విశాలమైన, పాక్షికంగా రక్షితమైన అంతర్గత మార్కెట్ను నిర్మించింది, ఇది ఎకానమీస్ ఆఫ్ స్కేల్ను విస్తృతం చేసి, పారిశ్రామిక వృద్ధిని వేగవంతం చేసింది.

అధ్యాయం 4 
చమురు, పారిశ్రామిక ఏకీకరణ,  అమెరికన్ వ్యవస్థ.. నూతన శక్తులు, నూతన పద్ధతులు

చమురు ఆవిష్కరణ మరియు దాని వెలికితీత ఈ పరివర్తనను తీవ్రతరం చేశాయి. 1859లో, పెన్సిల్వేనియాలోని టైటస్విల్లో ఎడ్విన్ డ్రేక్ విజయవంతంగా తవ్విన బావి, దేశీయ మరియు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలను పునర్నిర్మించగల ఒక పరిశ్రమ ఆవిర్భావానికి ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేసింది. ఒక దశాబ్దంలోపే, విద్యుత్ వ్యాప్తి చెందక ముందు దీపాలు వెలిగించడానికి ప్రధాన ఇంధనంగా ఉన్న లక్షలాది బ్యారెళ్ల కిరోసిన్ను అమెరికన్ ఉత్పత్తిదారులు సరఫరా చేయడం ప్రారంభించారు.

జాన్ డి. రాక్ఫెల్లర్ వంటి పారిశ్రామికవేత్తలు ఈ కొత్త రంగాన్ని అపూర్వమైన కార్పొరేట్ సామ్రాజ్యంగా మార్చారు. స్టాండర్డ్ ఆయిల్ కేవలం ముడి చమురును శుద్ధి చేయడమే కాకుండా, పైప్లైన్లు, రైలు రవాణా, పంపిణీ మార్గాలు, చివరికి నిల్వ కోసం ఉపయోగించే బ్యారెళ్లను కూడా నియంత్రించింది. దాని ఉచ్ఛస్థితిలో, యునైటెడ్ స్టేట్స్లోని మొత్తం చమురు శుద్ధిలో సుమారు 90 శాతాన్ని స్టాండర్డ్ ఆయిల్ నిర్వహించింది. ముడి చమురు వెలికితీత నుండి తుది చిల్లర అమ్మకం వరకు ప్రతి దశను నియంత్రించే ఈ నిలువు సమైక్యత నమూనా, అమెరికన్ పెట్టుబడిదారీ విధానానికి ఒక నిర్వచనాత్మక లక్షణంగా మారింది.

దీనికి సమాంతరంగా, అమెరికన్ తయారీదారులు "అమెరికన్ తయారీ విధానం"గా పిలవబడే దానికి మార్గదర్శకత్వం వహించారు. ఈ విధానం ప్రామాణిక భాగాలు, ప్రత్యేక యంత్రాలు, సుదీర్ఘ ఉత్పత్తి ప్రక్రియలు, మరియు ఖరీదైన నైపుణ్యం గల శ్రమకు బదులుగా మూలధనం మరియు యాంత్రీకరణను ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించింది. 1870 నాటికి, అమెరికన్ పారిశ్రామిక కార్మికులు అప్పటికే తమ బ్రిటిష్ సహచరుల కంటే సుమారు 50 శాతం ఎక్కువ ఉత్పాదకతను కలిగి ఉన్నారు, మరియు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమయ్యే నాటికి, అమెరికన్ కార్మికులు గంటకు దాదాపు రెండింతలు ఉత్పత్తి చేశారు.

ఈ ఉత్పాదకత వ్యత్యాసాలు లోతైన నిర్మాణాత్మక పరిస్థితులను ప్రతిబింబించాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్లో శ్రమశక్తి సాపేక్షంగా ఖరీదైనది, అయితే ముడి పదార్థాలు తులనాత్మకంగా చౌకగా ఉండేవి. సంస్థలు ప్రతి కార్మికునికి ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ప్రోత్సాహకాలను అనుసరించాయి మరియు శ్రమను ఆదా చేసే సాంకేతికతలను అవలంబించాయి. బ్రిటన్ దాదాపు దీనికి విరుద్ధమైన సమస్యను ఎదుర్కొంది: పెరుగుతున్న ముడి పదార్థాల ధరలు, చౌకైన శ్రమశక్తి, మరియు అంతకంతకూ వాడుకలో లేకుండా పోతున్న పాత పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాలు. అనేక బ్రిటిష్ కర్మాగారాలు 1830లలో విప్లవాత్మకంగా ఉండి, 1890ల నాటికి పాతబడిపోయిన యంత్రాలను నడపడం కొనసాగించాయి.

ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, రాక్ఫెల్లర్, కార్నెగీ, జె. పి. మోర్గాన్, కార్నెలియస్ వాండర్బిల్ట్ వంటి "దోపిడీ బారన్లు" అని పిలవబడే వారు బ్రిటన్లో చూసిన దేనినైనా మరుగునపడేలా చేసే ఒక పారిశ్రామిక నిర్మాణాన్ని నిర్మించారు. కార్నెగీ స్టీల్ ఒక్కటే బ్రిటన్ మొత్తం ఉత్పత్తి చేసిన దానికంటే ఎక్కువ ఉక్కును ఉత్పత్తి చేసింది, అదే సమయంలో విస్తరిస్తున్న రైల్వే నెట్వర్క్ గనులు, కర్మాగారాలు మరియు ఓడరేవులను అపూర్వమైన సామర్థ్యంతో అనుసంధానించింది. 1901లో మోర్గాన్ మొట్టమొదటి బిలియన్ డాలర్ల కార్పొరేషన్ అయిన యు.ఎస్. స్టీల్ను స్థాపించడం ద్వారా, అమెరికా ఉక్కు ఉత్పత్తిలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతుల భాగాన్ని ఒకే కార్పొరేట్ గొడుగు కింద ఏకీకృతం చేశారు. విచ్ఛిన్నమైన, కుటుంబ యాజమాన్యంలోని సంస్థలు మరియు పాతబడిన మూలధన నిల్వలతో ఉన్న బ్రిటన్లో, దీనికి సమానమైన సంస్థ ఏదీ లేదు.

నైతికంగా సందేహాస్పదమైన పద్ధతులు, రహస్య రాయితీలు, దోపిడీ ధరల విధానం, గుత్తాధిపత్య వ్యూహాలు మరియు రాజకీయ అవినీతి—ఈ విస్తరణకు ఆజ్యం పోశాయి. అయినప్పటికీ, ఫలితం అసాధారణమైన శక్తివంతమైన పారిశ్రామిక యంత్రం. 1890 నాటికి అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థ బ్రిటన్ కంటే పెద్దదిగా ఉంది, మరియు 1900 నాటికి ప్రతి ఏటా ఈ అంతరం పెరుగుతూనే ఉంది.

అధ్యాయం 5 

బ్రిటన్ లో జ్ఞానం, విద్య నిర్మాణాత్మక వెనుకబాటుతనం 

బ్రిటన్,  యునైటెడ్ స్టేట్స్ మధ్య సంబంధాలు కర్మాగారాలు,  రైల్వేలకే పరిమితం కాకుండా విద్య,  శాస్త్రీయ పరిశోధన రంగాలకు కూడా విస్తరించాయి. జర్మనీ,  యునైటెడ్ స్టేట్స్ రెండూ ఆధునిక పరిశ్రమల అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రభుత్వ విద్యా వ్యవస్థలు, సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు పరిశోధనా సంస్థలలో భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, బ్రిటన్ పాత విశ్వవిద్యాలయాలపై ఆధారపడటం కొనసాగించింది. ఈ విశ్వవిద్యాలయాలు మతగురువులు మరియు ప్రాచీన పండితులను తయారు చేయడంలో రాణించినప్పటికీ, ఇంజనీర్లు, రసాయన శాస్త్రవేత్తలు మరియు అనువర్తిత శాస్త్రవేత్తలకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో వెనుకబడ్డాయి.

పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, కొత్తగా స్థాపించబడిన లండన్ విశ్వవిద్యాలయం , అక్కడక్కడా ఉన్న కొన్ని మెకానిక్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు మినహా, బ్రిటన్‌లో అధికారిక శాస్త్రీయ విద్య చాలా తక్కువగా ఉండేది. విద్యుత్, రసాయన ఇంజనీరింగ్, అంతర్గత దహన యంత్రాలు వంటి కొత్త సాంకేతికతలు పారిశ్రామిక పురోగతిని నిర్వచించడం ప్రారంభించినప్పుడు, పటిష్టమైన సాంకేతిక విద్యా వ్యవస్థలు ఉన్న దేశాలు నిర్ణయాత్మక ప్రయోజనాన్ని పొందాయి. జర్మనీ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ అటువంటి వ్యవస్థలను నిర్మించాయి; బ్రిటన్ మరింత నెమ్మదిగా వాటికి అనుగుణంగా మారింది, మరియు ఈ జాప్యం సంచిత ఆర్థిక పరిణామాలకు దారితీసింది.

ఇక్కడ ఆర్థిక పరిమాణానికి మరియు ఆర్థిక శక్తికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడం ముఖ్యం. మొత్తం ఉత్పత్తి మరియు పారిశ్రామిక ఉత్పాదకతలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ బ్రిటన్‌ను అధిగమించినప్పటికీ, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని కీలకమైన సాధనాలను బ్రిటన్ ఇంకా నియంత్రిస్తూనే ఉంది. పౌండ్ ప్రపంచ రిజర్వ్ కరెన్సీగా, లండన్ అత్యున్నత ఆర్థిక కేంద్రంగా, మరియు రాయల్ నేవీ సముద్ర శాంతిభద్రతలకు హామీదారుగా కొనసాగాయి. బ్రిటన్ సామ్రాజ్యం ముడి పదార్థాలు, నియంత్రిత మార్కెట్లు, మరియు వ్యూహాత్మక స్థావరాలకు ప్రాప్యతను కల్పిస్తూనే ఉంది. ఈ కోణంలో, బ్రిటన్ వయసు పైబడిన ఒక ఛాంపియన్ బాక్సర్‌ను పోలి ఉంది: శారీరకంగా అత్యుత్తమ స్థితిలో లేకపోయినా, ఇంకా ఆ బిరుదును మరియు దానితో పాటు వచ్చే సంస్థాగత అధికారాన్ని కలిగి ఉంది. దానిని గద్దె దించడానికి కేవలం ముడి ఉత్పత్తి కంటే మించినది ఏదో అవసరమైంది. ఆ 'ఏదో' ప్రపంచ యుద్ధం రూపంలో వచ్చింది.

అధ్యాయం 6
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం..  రుణదాత-రుణగ్రహీతల విలోమం 

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను మౌలికంగా దెబ్బతీసింది. 1914కు ముందు, బ్రిటన్ ప్రపంచానికి ప్రధాన రుణదాతగా వ్యవహరిస్తూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రభుత్వాలు, సంస్థలు, మరియు మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు మూలధనాన్ని అప్పుగా ఇచ్చింది. బ్రిటిష్ మూలధనం అర్జెంటీనాలో రైల్వేలకు, దక్షిణాఫ్రికాలో గనులకు, మరియు భారతదేశంలో తోటలకు ఆర్థిక సహాయం అందించింది, మరియు ఫలితంగా వచ్చిన వడ్డీ మరియు డివిడెండ్ల ప్రవాహాలు లండన్ యొక్క కేంద్ర స్థానాన్ని మరింత బలపరిచాయి.

సంపూర్ణ యుద్ధం ఈ ప్రవాహాలను తలక్రిందులు చేసింది. జర్మనీతో సంఘర్షణను కొనసాగించడానికి, బ్రిటన్‌కు భారీ పరిమాణంలో ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి, ఆహారం మరియు ముడి పదార్థాలు అవసరమయ్యాయి. వీటిలో చాలా వరకు, లాంఛనప్రాయంగా తటస్థంగా ఉన్నప్పటికీ వాణిజ్యపరంగా నిమగ్నమై ఉన్న యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి కొనుగోలు చేయవలసి వచ్చింది. ప్రారంభంలో, బ్రిటన్ నగదు రూపంలో మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని ఆస్తులు, పోగుపడిన బంగారు నిల్వలతో సహా విదేశీ పెట్టుబడులను విక్రయించడం ద్వారా చెల్లించింది. ఈ వనరులు సరిపోనప్పుడు, అది అమెరికన్ బ్యాంకుల నుండి పెద్ద ఎత్తున రుణాలు తీసుకోవడం వైపు మళ్లింది.

జె. పి. మోర్గాన్ జూనియర్ కీలక మధ్యవర్తిగా మారి, రుణాలను ఏర్పాటు చేస్తూ మరియు మిత్రరాజ్యాలకు అమెరికా సరఫరాల భారీ ప్రవాహాన్ని సమన్వయం చేశారు. యుద్ధ కాలంలో, బ్రిటీష్ జాతీయ రుణం సుమారు 650 మిలియన్ పౌండ్ల నుండి దాదాపు 7.7 బిలియన్ పౌండ్లకు పెరిగింది, మరియు 1920లలో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ వ్యయంలో దాదాపు సగం కేవలం ఈ రుణాన్ని తీర్చడానికే సరిపోయింది. యుద్ధం ముగిసేనాటికి, ప్రపంచ రుణదాతగా బ్రిటన్ పాత్ర తలక్రిందులైంది: అది ఇప్పుడు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు బిలియన్ల కొద్దీ రుణపడి ఉన్న అతిపెద్ద రుణగ్రహీతగా మారింది.

దీనికి విరుద్ధంగా, అమెరికా ఆర్థిక శక్తి విపరీతంగా పెరిగింది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నికర రుణగ్రహీత నుండి నికర రుణదాతగా మారింది, అదే సమయంలో న్యూయార్క్ లండన్‌కు పోటీగా ఒక ఆర్థిక కేంద్రంగా ఆవిర్భవించింది. 1921 నాటి వాషింగ్టన్ నావికా సమావేశం నాటికి, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ మరియు ఇటలీ కలిసి అమెరికా పన్ను చెల్లింపుదారులకు దాదాపు 10 బిలియన్ డాలర్లు రుణపడి ఉన్నాయి. ఆ సమయంలో ప్రపంచ ఆర్థిక రంగంలో ఇది అపూర్వమైన మొత్తం. ఒక చరిత్రకారుడు గమనించినట్లుగా, ఆర్థిక పరంగా చూస్తే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో అమెరికా రాజ్యం మాత్రమే నిజమైన విజేత అని చెప్పవచ్చు; విజేతలతో సహా మిగతావారందరూ తీవ్రంగా బలహీనపడ్డారు.1920వ దశకం ఈ పునఃసర్దుబాటును మరింత తీవ్రతరం చేసింది. అమెరికా బ్యాంకులు ఐరోపా పునర్నిర్మాణానికి నిధులు సమకూర్చాయి, అమెరికా పారిశ్రామిక వస్తువులు ప్రపంచ మార్కెట్లలో విస్తరించాయి, మరియు డాలర్ ఒక అంతర్జాతీయ కరెన్సీగా ప్రాభవాన్ని సంతరించుకుంది. అయినప్పటికీ నాయకత్వం అస్పష్టంగానే మిగిలిపోయింది. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్వహించే పూర్తి బాధ్యతను స్వీకరించడానికి అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు సిద్ధంగా లేవు, మరియు బ్రిటన్ తన సాంప్రదాయ పాత్రను వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా లేదు. స్పష్టమైన స్థిరీకరణ శక్తి లేకపోవడం, తదుపరి సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు వినాశకరంగా పరిణమించింది.

(తరువాయి రెండో భాగంలో)
 

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.