అమెరికా కరెన్సీ డాలర్ ప్రపంచ ఆర్థిక రంగంలో దశాబ్దాలుగా ఏకచత్రాధిపత్యం చలాయిస్తూ వస్తోంది. అయితే..  కాలక్రమేణా మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులు, దేశాల మధ్య నెలకొన్న ఆర్థిక అసమతుల్యతల కారణంగా   అగ్రరాజ్య కరెన్సీ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు అంతకంతకూ పెరుగుతున్నాయి. ఒకవైపు ప్రపంచ వాణిజ్యంలో డాలర్ ఇప్పటికీ తన బలమైన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంటున్నప్పటికీ, దాని మూలాలను కాపాడే విశ్వాసం అనే అంశం క్రమంగా బలహీనపడుతోందన్న వాదన బలంగా వినిపిస్తోంది. కేవలం బాహ్య దేశాల నుంచి మాత్రమే కాకుండా, స్వయంగా అమెరికా అనుసరిస్తున్న కొన్ని వివాదాస్పద ఆర్థిక, రాజకీయ విధానాల వల్ల ఈ పరిస్థితి తలెత్తుతోందని ఆర్థిక నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.   

ప్రస్తుత ద్రవ్య వ్యవస్థ మూలాలను పరిశీలిస్తే..  1944లో జరిగిన చారిత్రక బ్రెటన్ వుడ్స్ సదస్సు దీనికి ప్రధాన ప్రాతిపదికగా నిలిచింది. ప్రపంచ యుద్ధం కారణంగా ఐరోపా దేశాలు ఆర్థికంగా దెబ్బతిన్న తరుణంలో, అమెరికా పారిశ్రామికంగా బలమైన శక్తిగా ఆవిర్భవించింది. ఆ సమయంలో డాలర్‌కు బంగారంతో మారకం కల్పించడం ద్వారా అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి ఇది కేంద్ర బిందువుగా మారింది. అయితే..  నాటి కాలంలోనే బ్రిటిష్ ఆర్థికవేత్త జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్ ఒక తటస్థ కరెన్సీ ప్రమాణాన్ని ప్రతిపాదించినప్పటికీ..  అమెరికా దానిని తిరస్కరించి తన ఆర్థిక ఆధిపత్యానికి బాటలు వేసుకుంది. ఆ తర్వాత 1971లో నాటి అధ్యక్షుడు రిచర్డ్ నిక్సన్ బంగారం, డాలర్ మార్పిడిని నిలిపివేయడంతో  నిక్సన్ షాక్' చోటుచేసుకుంది. 

అయినప్పటికీ..  సౌదీ అరేబియాతో కుదిరిన చమురు వాణిజ్య ఒప్పందాల ద్వారా  పెట్రోడాలర్ వ్యవస్థ పుట్టుకొచ్చి, డాలర్ ప్రాముఖ్యతను మరింత ఇనుమడింపజేసింది.   అయితే..  ఈ అసాధారణ అధికారమే అమెరికాకు ఒక నిర్మాణాత్మక భారంగా మారుతోందని  ట్రిఫిన్ డైలమ్మా సిద్ధాంతం స్పష్టం చేస్తోంది. ప్రపంచ దేశాల అవసరాల కోసం డాలర్లను నిరంతరం సరఫరా చేయాలంటే అమెరికా పెద్దఎత్తున వాణిజ్య లోటును ఎదుర్కోవాల్సి వస్తోంది. దీని ఫలితంగా ఆ దేశ పారిశ్రామిక తయారీ రంగం క్రమంగా క్షీణించి, దిగుమతులపై ఆధారపడే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఇటీవలి కాలంలో అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి   వెల్లడించిన గణాంకాల ప్రకారం..  ప్రపంచ విదేశీ మారక రిజర్వ్‌లలో డాలర్ వాటా 56.77 శాతానికి పడిపోయింది. 

రెండు దశాబ్దాల క్రితం ఇది దాదాపు 80 శాతంగా ఉండేదని గమనిస్తే..  ఈ క్షీణత ఎంత క్రమంగా సాగుతుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.   ఈ నేపథ్యంలో న్యూఢిల్లీ వేదికగా జరిగిన 18వ బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సదస్సు అంతర్జాతీయ ఆర్థిక రంగంలో మరో కీలక చర్చకు తెరలేపింది. డాలర్‌కు వ్యతిరేకంగా ఒక కూటమిగా ఏర్పడుతున్నాయనే ప్రచారం జోరుగా సాగినప్పటికీ.. సదస్సు ముగింపు ప్రకటనలో ఎలాంటి ఉమ్మడి కరెన్సీ ప్రస్తావన రాలేదు. సభ్య దేశాల మధ్య స్థానిక కరెన్సీల్లోనే వాణిజ్య లావాదేవీలు నిర్వహించడం, చెల్లింపుల వ్యవస్థలను సులభతరం చేయడం వంటి సాంకేతిక అంశాలపైనే ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు. భారత్ వంటి దేశాలు సైతం ఉమ్మడి కరెన్సీ ప్రతిపాదనను అంతర్గతంగానూ, బహిరంగంగానూ తిరస్కరించి, కేవలం తమ స్వంత కరెన్సీల వాడకాన్ని ప్రోత్సహించే దిశగా అడుగులు వేస్తున్నాయి.   మరోవైపు, అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో ఆస్తుల ఘనీభవనం అనే అంశం కేంద్ర బ్యాంకులను తీవ్రంగా ఆలోచింపజేస్తోంది. 

ఉక్రెయిన్ సంక్షోభం తర్వాత రష్యాకు చెందిన వందల బిలియన్ డాలర్ల విదేశీ రిజర్వ్‌లను పాశ్చాత్య దేశాలు నిలిపివేయడం ద్రవ్య వ్యవస్థలో నమ్మకాన్ని దెబ్బతీసింది. తమ విదేశీ మారక నిల్వలు ఎప్పుడైనా రాజకీయ కారణాల వల్ల నిలిచిపోవచ్చనే భయంతో ప్రపంచ దేశాల కేంద్ర బ్యాంకులు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలపై దృష్టి పెట్టాయి. దీని ఫలితంగానే గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా బంగారాన్ని భారీ ఎత్తున కొనుగోలు చేసే ధోరణి ఊపందుకుంది. వరుసగా పదిహేనేళ్లుగా కేంద్ర బ్యాంకులు బంగారాన్ని నిల్వ చేస్తుండటంతో, నేడు డాలర్ తర్వాత అతిపెద్ద రిజర్వ్ ఆస్తిగా బంగారం రెండో స్థానంలో నిలిచింది.   ఈ పరిణామాల మధ్య అమెరికా అనుసరిస్తున్న రాజకీయ విధానాలు కూడా డాలర్ భవిష్యత్తుపై నీలి నీడలు కమ్ముకునేలా చేస్తున్నాయి. డాలర్ ఆధిపత్యాన్ని కాపాడుకునే పేరుతో వాషింగ్టన్ వర్గాలు ఇతర దేశాలపై సుంకాల హెచ్చరికలు జారీ చేయడం మార్కెట్లలో భయాలను రేకెత్తిస్తోంది. బ్రిక్స్ దేశాలు డాలర్‌ను కాదని వేరే మార్గం ఎంచుకుంటే భారీ సుంకాలు విధిస్తామంటూ వస్తున్న బెదిరింపులు, ఆర్థిక నిపుణులు  ఆందోళనకు గురిచేస్తున్నాయి. విశ్వాసం ఆధారంగా నిలబడాల్సిన కరెన్సీ విలువను కేవలం బలవంతపు చర్యలతో కాపాడలేమని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. 

ఈ రకమైన రాజకీయ ఒత్తిళ్లు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో అమెరికా ట్రెజరీ బాండ్ల పట్ల నమ్మకాన్ని కొద్దిగా సడలింపజేస్తున్నట్లు స్పష్టమవుతోంది.   ఇక మీడియాలో వస్తున్న కథనాలు కూడా ఈ అంశంపై భిన్నమైన వాదనలను వినిపిస్తున్నాయి. పశ్చిమ దేశాల ప్రధాన మీడియా సంస్థలు డాలర్ వ్యతిరేక ప్రయత్నాలు కేవలం మాటలకే పరిమితమవుతున్నాయని పేర్కొంటుండగా, మరికొన్ని వర్గాలు మాత్రం బహుధ్రువ ప్రపంచం ఏర్పడుతోందని ప్రచారం చేస్తున్నాయి. అయితే వాస్తవ పరిస్థితి ఇందుకు భిన్నంగా ఉంది. డాలర్ ఒక్కసారిగా పడిపోవడం లేదని, అదే సమయంలో దాని పట్ల ఉన్న సంపూర్ణ గుత్తాధిపత్యం మాత్రం నెమ్మదిగా కరుగుతోందని ఆర్థిక నిపుణులు వివరిస్తున్నారు. 

వాణిజ్య విధానాల్లో వైవిధ్యం చూపుతూ, ప్రత్యామ్నాయ చెల్లింపు మార్గాలను అన్వేషించడం ద్వారా దేశాలు తమ ఆర్థిక భద్రతను కాపాడుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి.   ఇండిమా విషయానికి వస్తే..  ఈ విషయంలో అత్యంత సమతుల్యమైన,  వాస్తవ దృక్పథంతో కూడిన విధానాన్ని అవలంబిస్తోంది. ప్రపంచ దేశాల కూటములలో అనవసరమైన వివాదాలకు తావుఇవ్వకుండా, రూపాయి అంతర్జాతీయీకరణ దిశగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ (  అడుగులు వేస్తోంది. పలు దేశాలతో ప్రత్యేక రూపాయి వోస్ట్రో ఖాతాల ఏర్పాటు, స్థానిక కరెన్సీల్లో ద్విపాక్షిక వాణిజ్య ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ద్వారా దేశీయ కరెన్సీకి ప్రపంచ మార్కెట్లో గుర్తింపు తెచ్చే ప్రయత్నం జరుగుతోంది. అమెరికా మార్కెట్‌పై ఉన్న వాణిజ్య ఆధారపడటాన్ని గమనిస్తూనే, మరోవైపు స్వదేశీ చెల్లింపు సాంకేతికతలను విస్తరించడం భారత్ అనుసరిస్తున్న సమర్థవంతమైన వ్యూహంగా నిలుస్తోంది.   చరిత్రను పరిశీలిస్తే ఏ సామ్రాజ్యం లేదా ఆర్థిక శక్తి యొక్క కరెన్సీ కూడా శాశ్వతంగా ఒకేలా ఉండబోదని అర్థమవుతుంది. ఉత్పాదక రంగంలో ఆధిపత్యం కోల్పోతున్న కొద్దీ ఆ కరెన్సీ యొక్క ప్రాభవం కూడా క్రమంగా క్షీణిస్తూ వస్తుంది. ప్రస్తుతం డాలర్ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు కేవలం ఒక రోజులో ఏర్పడినవి కావు. దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక లోటుపాట్లు, రాజకీయ నిర్ణయాలు మరియు మారుతున్న అంతర్జాతీయ సమీకరణాల ఫలితమే ఈ మార్పులకు కారణం. భవిష్యత్తులో ఈ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఏ మలుపు తిరుగుతుందనేది అమెరికా తన విధానాలను ఏ విధంగా సరిదిద్దుకుంటుందనే దానిపైనే పూర్తిగా ఆధారపడి ఉంటుంది. 

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Dollar Dominance, BRICS Summit, Internationalization Rupee, Reserve Currency, International Economic System, Telugu One]