ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థలన్నీ ఒకే సముద్రంలో ఒకే ఉద్దండుడిని కొంటున్నాయి..  కానీ దాని ధర భారాన్ని ప్రజలపై ఎలా మోపాలో తేల్చుకోవడంలో మాత్రం మూడు వ్యవస్థలూ మూడు వేర్వేరు మార్గాలను ఎంచుకున్నాయి. బ్రిటన్ లో డీజిల్ ధర లీటరుకు   199 పెన్స్ తో గతంలో ఎప్పుడూ లేని రికార్డు స్థాయికి చేరుకోవడంతో, అక్కడి ప్రభుత్వ అత్యవసర ప్రణాళికల మేరకు ఇంధన రేషనింగ్, అత్యవసర సేవలకు ప్రాధాన్య సరఫరా, గంటకు 50 మైళ్ల వేగ పరిమితి వంటి వాటిని ఎంచుకుంది. 

అదే   అమెరికాలో డీజిల్ గ్యాలన్ కు 6.53 డాలర్ల  రికార్డు స్థాయికి చేరుకోవడంతో అగ్రరాజ్యాధినేత డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఎగుమతి నిషేధాన్ని పరిశీలిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇక ఇండియా..  ప్రపంచంలో నాలుగో అతిపెద్ద రిఫైనింగ్ దేశంగా,  ఆగస్టులో బాబ్-ఎల్-మండేబ్ జలసంధి గుండా ఐరోపా వైపు వెళ్లిన డీజిల్లో సుమారు 60 శాతం సరఫరా చేస్తూ..  దేశీయ ధరలను   స్థిరంగా నిలబెట్టింది.  సంక్షోభం ఒకటే..  కానీ మూడు దేశాల మధ్య ఆర్థిక సామర్థ్యం, రాజకీయ దృష్టి, ప్రజా ప్రయోజనాలు  ఎంత భిన్నంగా ఉన్నాయో, ఉంటాయో అవి ఎంచుకున్న మార్గాల ద్వారా విస్పష్టంగా అవగతమౌతుంది. 

ఈ సంక్షోభాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే 1973 అరబ్ చమురు దిగ్బంధనం వైపు చూడాలి. ఆ షాక్ తర్వాతే బ్రిటన్ 1976 ఎనర్జీ చట్టం  ద్వారా పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల సరఫరా, డిమాండ్ ను  నియంత్రించే అత్యవసర అధికారాలను చట్టబద్ధం చేసుకుంది.  ఈనాటి నేషనల్ ఎమర్జెన్సీ ప్లాన్ ఫర్ ఫ్యూయల్ (NEP-F) ఆ చట్టంపైనే ఆధారపడి, 2011లో తొలిసారి ప్రచురించబడి..  2024 ఏప్రిల్లో చివరిగా నవీకరించబడింది. 

అమెరికా 1970ల్లో చమురు ఎగుమతులపై నిషేధం విధించి, 2015లో దాన్ని ఎత్తివేసింది. ఈలోగా అధ్యక్షుడు ట్రంప్ పరిశీలిస్తున్న నిషేధం ఆ నిర్ణయం తర్వాత మొదటి ఎగుమతి నియంత్రణ అవుతుంది. భారత్ లో  1990 పర్షియన్ గల్ఫ్ యుద్ధం తర్వాత స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్స్ (ISPRL) వ్యవస్థ పుట్టింది.  2022 రష్యా, ఉక్రెయిన్ యుద్ధం తర్వాత తగ్గిన ధరకు రష్యన్ ముడి చమురును కొనడం ద్వారా భారత రిఫైనరీలు పెద్ద ఎత్తున ఎగుమతి సామర్థ్యాన్ని పెంచుకున్నాయి.  ఈనాటి పరిస్థితికి అదే పునాది. 
.
ప్రస్తుత సంక్షోభానికి మూలం 2026 ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్తంగా ఇరాన్ పై జరిపిన దాడులు కారణం. ఆ దాడులకు ప్రతీకారంగా  ఇరాన్  హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసింది.   ప్రపంచ చమురులో దాదాపు ఐదో వంతు  హర్మోజ్ జలసంధి గుండానే ప్రయాణిస్తుంది.  దీనికి తోడు ఉక్రెయిన్ డ్రోన్ దాడుల వల్ల రష్యా రిఫైనరీలు దెబ్బతినడం, జూలైలో రష్యా డీజిల్ ఎగుమతి నిషేధం విధించడంతో ప్రపంచ డీజిల్ మార్కెట్ తీవ్ర  సంక్షోభంలో కూరుకుపోయింది. 

* ఫిబ్రవరి 28, 2026: అమెరికా–ఇజ్రాయెల్ల ఇరాన్పై దాడులు; హార్ముజ్ జలసంధి సమర్థంగా మూసివేయబడిందిbusiness-standard.
* మార్చి మొదటి వారం: అంతర్జాతీయ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IEA) సభ్య దేశాలు చరిత్రలో అతిపెద్దదైన 40 కోట్ల బ్యారెల్స్ అత్యవసర నిల్వల విడుదలకు అంగీకరించాయిm.
* మార్చి 16: బ్రిటన్ నేషనల్ ఎమర్జెన్సీ ప్లాన్ ఫర్ ఫ్యూయల్ సారాంశం వెల్లడైంది.    వేగ పరిమితి, రేషనింగ్ ఎంపికలు, నెలలోపే  గణనీయమైన సరఫరా లోటు ముందస్తు హెచ్చరిక జారీ అయ్యింది. 
* మార్చి 27.. భారత్ పెట్రోల్ పై  అసైజ్ డ్యూటీని  13 నుంచి 3కి తగ్గించింది. డీజిల్ పై పూర్తిగా రద్దు చేసింది. డీజిల్, ఏటీఎఫ్ ఎగుమతులపై తాత్కాలిక సుంకం విధించింది. 
* ఏప్రిల్ 28: బ్రిటిష్ పార్లమెంటులో లార్డ్స్ సభలో చర్చ..  ప్రభుత్వం   కొరత లేదు అని స్పష్టం చేసింది. 
•మే: భారత్ నాలుగు దఫాలుగా పెట్రోల్  ధర లీటర్ కు 7.35, డీజిల్ ధర లీటర్ కు7.53రూపాయలు పెంచి,   ఆ తర్వాత ధరలు మూడు నెలలుకు పైగా స్థిరంగా ఉంచింది. 
* జూలై:  రష్యా డీజిల్ ఎగుమతి నిషేధం, సౌదీ అరామ్కో జాజాన్ రిఫైనరీ నిలిపివేత,  భారత రిఫైనర్లకు ఐరోపా మార్కెట్ తెరుచుకుంది. బ్రిటన్లో డీజిల్ నిల్వలు 42 రోజులు మాత్రమే ఉన్నాయని విశ్లేషణలు. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో ఆస్ట్రేలియా తప్ప మిగతా అందరికంటే తక్కువ. 
* ఆగస్టు: బాబ్-ఎల్-మండేబ్ గుండా ఐరోపాకు రోజుకు 2 లక్షల బ్యారెల్స్ డీజిల్ ప్రయాణించింది. దీనిలో  60 శాతం భారత్ నుంచి.  అదే నెలలో భారత ముడి చమురు దిగుమతులు 38 లక్షల బ్యారెల్స్ కు పడిపోయాయి.  
* సెప్టెంబర్ 22: అమెరికాలో డీజిల్ గ్యాలన్ కు 6.53 డాలర్లతో ఆల్టైమ్ రికార్డు.  అమెరికా సాధారణ సభలో ట్రంప్ ఎగుమతి నిషేధానికి మద్దతు ప్రకటించారు.  వైట్ హౌస్ 90 రోజుల నిషేధ ప్రణాళిక సిద్ధం చేస్తోందని పొలిటికో నివేదించింది. 
* సెప్టెంబర్ 27, 28: బ్రిటన్ లో  డీజిల్ ధర లీటరుకు   199 పెన్స్ ఇది  2022 రికార్డును తాకుతుందని  అంచనా.  బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మాత్రం రేషనింగ్, వేగ పరిమితుల ప్ర

ఇక్కడ మూడు అంశాలను నిష్పక్షపాతంగా, సూటిగా చెప్పాలి. ఒకటి.. బ్రిటన్ అత్యవసర ప్రణాళికలు వెల్లడించింది, అనే శీర్షిక ఒకింత  వక్రీకరించబడింది.  నేషనల్ ఎమర్జెన్సీ ప్లాన్ ఫర్ ఫ్యూయల్ కొత్త ప్రణాళిక కాదు,  అది దశాబ్దాలుగా ఉన్న,  ప్రణాళిక.  ప్రభుత్వం స్పష్టంగా  మా సరఫరా వైవిధ్యభరితమైనది, దృఢమైనది, ఫోర్కోర్ట్లకు డీజిల్ మామూలుగానే అందుతోంది అని ప్రకటించింది. అసలు సమస్య సరఫరా కాదు, ధర.  బ్రిటన్ డీజిల్లో కేవలం 7 శాతం మాత్రమే మధ్యప్రాచ్యం నుంచి వస్తుంది. అయినప్పటికీ  42 రోజుల నిల్వలు   విశ్లేషణ, ఇటలీ 347 రోజులు, అమెరికా 677 రోజులు, కెనడా, జపాన్ 1,000 రోజులకు పైగా ఉండటం మధ్య బ్రిటన్ బఫర్ పరిమితి మాత్రం నిజమైన స్ట్రక్చరల్ బలహీనత. 

రెండు..  ట్రంప్ ఎగుమతి నిషేధం ఆర్థిక శాస్త్రం కంటే ఎన్నికల రాజకీయాలతో ముడిపడి ఉంది. నవంబర్ మధ్యంతర ఎన్నికల ముందు రాష్ట్రాల రిపబ్లికన్ శాసనసభ్యుల ఒత్తిడి తీవ్రంగా ఉంది. అని విశ్లేషకుడు బాబ్ మెక్నల్లీ చెప్పడం గమనార్హం. నిషేధం విధిస్తే మొదట్లో దేశీయ ధరలు తగ్గి, ఆ తర్వాత రిఫైనరీలు ఉత్పత్తి తగ్గించడంతో గ్యాసోలిన్ ధరలు పెరిగి, ప్రపంచ ధరలు ఇంకా ఎగబడతాయని గోల్డ్మన్ సాక్స్, మోర్గాన్ స్టాన్లీ, వుడ్ మెకెంజీ, JP మోర్గాన్, అట్లాంటిక్ కౌన్సిల్.. ఇలా అందరూ ఒకే మాట చెబుతున్నారు. ఐరోపా ఇటీవలి నెలల్లో దిగుమతి అయ్యే డీజిల్లో సగం అమెరికా నుంచే వస్తోంది కాబట్టి..  ఆ నిషేధం ఐరోపాను ప్రత్యక్షంగా కొట్టినట్టవుతుంది.

మూడు.. భారత్ ఐరోపాకు ఆధారం అనే చిత్రణలో కూడా కొలత తెలుసుకోవాలి. ఆ 60 శాతం వాటా ఐరోపా మొత్తం డీజిల్ దిగుమతుల్లో కాదు..  బాబ్-ఎల్-మండేబ్ మార్గంలో ప్రయాణించిన సరఫరాలో మాత్రమే. అంటే రోజుకు 1.2 లక్షల బ్యారెల్స్. అదే సమయంలో అమెరికా ఒంటరిగా 5.2 లక్షల బ్యారెల్స్ సరఫరా చేస్తోంది.  అంటే భారత్ పాత్ర ముఖ్యమైనది కానీ, తారస్థాయి నుంచి గ్రహశకటాయస్థాయికి ఎగసినట్టు చెప్పడం వాస్తవాలను వక్రీకరించడమే.  భారత ముడి చమురు దిగుమతులు రెండు నెలలుగా పడిపోతున్నాయి కాబట్టి, ఈ ఎగుమతి వేగం సెప్టెంబరు, అక్టోబరులో కొనసాగడం కష్టం. 

బ్రిటన్ లో నేషనల్ ఎమర్జెన్సీ ప్లాన్ ఫర్ ఫ్యూయల్  కింది చట్టబద్ధమైన, చట్టబద్ధం కాని చర్యలు రెండూ ఉన్నాయి.  గరిష్ఠ కొనుగోలు పథకం  ద్వారా వ్యక్తిగత కొనుగోలుపై పరిమితి, అత్యవసర సేవలకు ప్రాధాన్య సరఫరా, బల్క్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ పథకం ద్వారా ఆహారం, ఆరోగ్యం, రవాణా రంగాలకు డెలివరీ ప్రాధాన్యత.. అన్నీ ఎనర్జీ చట్టం 1976 అధికారాల కింద, "అత్యంత తీవ్రమైన కొరతల్లో మాత్రమే  అమెరికాలో ఎగుమతి నిషేధానికి చట్టపరమైన ప్రక్రియ ఇంకా రూపుదిద్దుకుంటోంది; పూర్తి నిషేధం కాకుండా నియంత్రణలపై ఎనర్జీ కార్యదర్శి క్రిస్ రైట్ మొగ్గు చూపుతున్నారు; ప్రత్యామ్నాయంగా జోన్స్ యాక్ట్ మినహాయింపు గడువు (నవంబర్ 15) పొడిగింపు, రెన్యువబుల్ ఫ్యూయెల్ నియమ మినహాయింపు వంటి ఎంపికలు చర్చలో ఉన్నాయి.

భారత్ లో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు అధికారికంగా నియంత్రణ తీసివేయబడి   ఉన్నా, ఆచరణలో 90 శాతం మార్కెట్ కలిగిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు ప్రభుత్వంతో సమన్వయంతో ధరలను స్థిరంగా ఉంచుతున్నాయి. కేంద్రం మూడు సార్లు అసైజ్ డ్యూటీ కోతలు (2021 నవంబర్, 2022 మే, 2026 మార్చి) ప్రకటించింది; ఆగస్టు 3 నుంచి పెట్రోల్ ఎగుమతులపై విండ్ఫాల్ పన్ను లీటర్ కు  3.5 , డీజిల్ పై  24 రూపాయలకు పెంచి  పెంచి, దేశీయ అందుబాటును కాపాడుతోంది.  జర్మనీ ధరల పెరుగుదలను రోజుకు ఒక్కసారే అనుమతించే చట్టం విఫలమై, రిటైలర్ల మార్జిన్లను పెంచింది. సంక్షోభ సమయంలో పాపిస్ట్ చట్టాలు ఎలా వ్యతిరేకించుకుంటాయోనన్న పాఠం.

బ్రిటన్ లో లేబర్ పార్టీ సమావేశాలు జరుగుతున్న సమయంలో డీజిల్ రికార్డు రావడం రాజకీయంగా సున్నితం చేసింది; మీడియా వార్తల వెనుక ప్రజలు   కొని ప్యానిక్ కాకుండా ఉండటమే ప్రభుత్వం తన ఖండనలో పెద్ద భాగం చెప్పుకున్న లక్ష్యం. అమెరికాలో రిపబ్లికన్ శాసనసభ్యులు టిమ్ బర్చెట్ రెండు బిల్లులు ప్రవేశపెట్టగా, చక్ గ్రాస్లీ డీజిల్ ధరలు రైతుల ఆదాయాన్ని చంపుతున్నాయి అని ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు; అటల్లే చమురు పరిశ్రమ, ఏపీఐ నిషేధానికి వ్యతిరేకంగా నిలిచాయి. భారత్ లో వసంతకాలంలో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల నేపథ్యంలో  ధరల పెంపు లేదు  అనే వైఖరి రాజకీయ విమర్శకు గురైంది; ప్రభుత్వం మాత్రం ఎన్నికల కారణంగా కాదు, నాలుగేళ్లుగా ధరలు పెరగలేదని సవాలుగా చెప్పింది. పెట్రోలియం మంత్రి హర్దీప్ సింగ్ పురి  లభ్యత ఎప్పుడూ, అందరికీ అనే సూత్రంతోనే వ్యవహరిస్తున్నాం అంటూ, మూడు నెలల నుంచి రోజూ సరఫరాలు పర్యవేక్షిస్తున్నట్టు చెప్పారు.

మీడియా పాత్ర మూడు దేశాల్లో మూడు రకాలుగా ఉంది: బ్రిటన్ లో టెలిగ్రాఫ్, ఎక్స్ ప్రెస్  వంటి వాటి ప్రణాళికల కథనాలు ప్రభుత్వ ఖండనలతో పాటు నడిచాయి; అమెరికాలో పొలిటికో నివేదిక రిఫైనరీ షేర్ల పతనానికి కారణమైంది.  ఇండియాలో   నష్టాలు  వర్సెస్ ప్రజల రాయితీ" అనే చర్చ వాణిజ్య మీడియాలో పెద్దగా నడిచింది.

సామాజిక ప్రభావం విషయానికి వస్తే..  అమెరికా రైతులు, ట్రక్ డ్రైవర్లు, చిన్న వ్యాపారులు తీవ్ర ఆర్థిక ఒత్తిడిలో ఉన్నారు; డీజిల్ ధర ఏడాది క్రితం కంటే దాదాపు 70–77 శాతం పెరిగింది. భారత్ లో పెట్రోల్ ధరలు ప్రధాన నగరాల్లో  98–102 రూపాయల  మధ్య నిలిచి ఉండగా, జర్మనీలో అదే పెట్రోల్ 220కు పైగా ఉంది. కారణం భారీ కార్బన్ పన్నులుజసంక్షోభ కాలంలో భారత పెట్రోల్ ధర పెరుగుదల సుమారు 7.5 శాతం మాత్రమే, జర్మనీ 14 శాతం, బ్రిటన్ 19 శాతం, అమెరికా 45 శాతం, పాకిస్తాన్ 50 శాతానికి పైగా.  కానీ ఈ స్థిరత్వం ఉచితం కాదు అని చెప్పడమే నిజాయితీ: ప్రభుత్వ రంగ నూనె సంస్థలు ప్రస్తుతం పెట్రోల్ పై లీటరుకు  8, డీజిల్ పై  9, ఎల్పీజీ సిలిండరుపై 300 రూపాయల నష్టంతో   అమ్ముతున్నాయి; రోజువారీ నష్టం  530 కోట్లు.  ఏప్రిల్, జూన్ త్రైమాసికంలో మూడు సంస్థల మొత్తం నికర నష్టం  18 వేల కోట్లు. భారత ముడి చమురు బాస్కెట్ సెప్టెంబర్ 21న బ్యారెల్ కు 117.4 డాలర్లకు చేరింది.  గత ఆర్థిక సంవత్సరం సగటు 66 డాలర్ల నుంచి ఇది భారీ పెరుగుదల. ధరలు ఇలాగే ఉంటే ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో పెట్రోల్, డీజిల్ పై 64 వేల కోట్లు, ఎల్పీజీపై  లక్ష కోట్లకు పైగా అండర్-రికవరీలు రావొచ్చని ICRA అంచనా.
సానుకూలంగా చూస్తే..  ఆగస్టులో భారత పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు విలువలో 63 శాతం పెరిగి  6.81 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. 258.1 మిలియన్ టన్నుల రిఫైనింగ్ సామర్థ్యం, 61.5 మిలియన్ టన్నుల ఎగుమతులూ, 27 నుంచి 41 దేశాలకు విస్తరించిన ముడి చమురు సరఫరాదారుల వ్యవస్థతోనూ భారత్ ఈ సంక్షోభాన్ని తట్టుకుంది   మొత్తం ఇంధన కవచం (స్ట్రాటజిక్ రిజర్వ్స్ + రిఫైనరీ + వాణిజ్య నిల్వలు) ఉన్నట్టు పురి పేర్కొన్నారు. ప్యానిక్ కొనుగోలులు, పంపులు ఎప్పుడూ ఆగిపోకపోవడం, గృహాలకు ఎల్పీజీ నిరంతర సరఫరా..  ఈ ప్రజాప్రయోజన కోణంలో భారత వ్యవస్థ పరీక్షలో తేలింది మాత్రం నిజం. 

ఈ మొత్తం కథలో వ్యాఖ్యాత్మకంగా చెప్పాల్సింది ఒక్కటే..  సంక్షోభాలకు జవాబు రాజకీయ ప్రకటనల్లో కాదు, ముందస్తు నిర్మాణంలో ఉంటుంది. బ్రిటన్ నిల్వల కొరత, నియంత్రణ ఎంపికల రాజకీయం, అమెరికా ఎన్నికల కాలంలో పాపులిస్ట్ నిషేధ చర్చ, జర్మనీ విఫల ధరల చట్టం..  ఇవన్నీ సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించలేవు. అంతకు బదులుగా దశాబ్దాల నిర్మాణం,  వైవిధ్యభరిత సరఫరాదారులు, పెద్ద రిఫైనింగ్ సామర్థ్యం, ఎథనాల్ మిశ్రమం, నిల్వల బఫర్  మాత్రమే ప్రజలను రక్షించగలదని ఈ ఏడాది కఠోర పరీక్ష నిరూపించింది. అదే సమయంలో భారత నమూనా కూడా ఖరీదైనదే.  ప్రజల జేబును కాపాడటానికి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల బ్యాలెన్స్ షీట్లు, ఖజానా ధనం నష్టపోతున్నాయి. హార్ముజ్ తెరిచిన రోజున ఈ బిల్లు ఎవరు, ఎలా చెల్లిస్తారు అనే ప్రశ్నకు సమాధానం భవిష్యత్తు ఆర్థిక చర్చలో తప్పనిసరి భాగం కావాలి. అదే జరిగితేనే  అదృష్టం  అనిపించే ఫలితం  వ్యూహంగా మారుతుంది.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Diesel Crisis, UK Fuel Rationing, US Diesel Export Ban, India Fuel Strategy, Global Oil Market, Telugu One]