భారతదేశాన్ని అణుశక్తి రంగంలో స్వయంసమృద్ధి దిశగా నడిపించిన మహోన్నత శాస్త్రవేత్తలలో మైనేని హరిప్రసాదరావు (ఎమ్ హెచ్ పి రావు) ఒకరు. అసాధారణ సాంకేతిక నైపుణ్యం, చెక్కుచెదరని కార్యదీక్షతో దేశ అణుశక్తి విభాగానికి ఆయన దిశానిర్దేశం చేశారు. ముఖ్యంగా  మద్రాస్ అటామిక్ పవర్ స్టేషన్  (ఎంఏపీఎస్) నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్ర అద్వితీయం. అందుకే ఆయనను ప్రపంచం  మద్రాస్ అటామిక్ పవర్ స్టేషన్ శిల్పిగా, ఆ ప్రాజెక్టు పితామహుడిగా గౌరవిస్తుంది.

ఒక తెలుగు వ్యక్తిగా అంతర్జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు పొందిన ఆయన ప్రస్థానం నేటి తరం శాస్త్రవేత్తలకు ఒక గొప్ప పాఠం.  మైనేని హరిప్రసాదరావు 1927, జూలై 21న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కృష్ణా జిల్లా, దివిసీమ ప్రాంతంలోని ఎడ్లలంక గ్రామంలో జన్మించారు. సామాన్య రైతు కుటుంబ నేపథ్యం నుండి వచ్చిన ఆయన, విద్యపై ఉన్న మక్కువతో ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించారు. అమెరికాలోని ప్రతిష్టాత్మక  ఇల్లినాయిస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ  (ఐఐటీ, చికాగో) నుండి పవర్ సిస్టమ్స్ ఇంజినీరింగ్‌లో మాస్టర్స్ పట్టా పొందారు. అక్కడ పొందిన అత్యాధునిక జ్ఞానాన్ని స్వదేశీ ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించాలని నిర్ణయించుకుని.. భారత అణుశక్తి విభాగం (డీఏఈ)లో చేరారు. ఇది   దేశ విద్యుత్ మరియు అణుశక్తి రంగాల్లో ఒక నూతన అధ్యాయానికి నాంది పలికింది.  

హరిప్రసాదరావు  నాయకత్వంలో మద్రాస్ అటామిక్ పవర్ స్టేషన్ (ఎంఏపీఎస్) నిర్మాణం ఒక సవాలుతో కూడిన యజ్ఞంలా సాగింది. ఆ కాలంలో అందుబాటులో ఉన్న పరిమిత వనరులతోనే ఆయన అద్భుతాలు సృష్టించారు. ఉదాహరణకు.. 186 టన్నుల బరువున్న భారీ జనరేటర్‌ను దాదాపు 3.8 లక్షల రైల్వే స్లీపర్ల సహాయంతో కేవలం మనుషుల శక్తితోనే పైకి ఎత్తించడం ఆయన ఇంజినీరింగ్ చమత్కారానికి నిదర్శనం. అలాగే..  రాజస్థాన్ నుంచి 800 టన్నుల హెవీ వాటర్‌ను అత్యంత గోప్యంగా..  సురక్షితంగా రాత్రి వేళల్లో ట్యాంకర్ల ద్వారా తరలించి ప్రాజెక్టును విజయపథంలో నడిపించారు.  ఆయన వృత్తి జీవితంలో ఎదురైన క్లిష్ట పరిస్థితులు, వాటిని ఆయన ఎదుర్కొని అధిగమించిన తీరు  ఆయన సాహసోపేతమైన వ్యక్తిత్వాన్ని చాటి చెబుతాయి.

మద్రాస్ అటామిక్ పవర్ స్టేషన్ యూనిట్-1 గ్రిడ్ సింక్రనైజేషన్ జరుగుతున్న కీలక సమయంలో అగ్ని ప్రమాదం సంభవించినప్పుడు..  ఏమాత్రం తడబడకుండా స్వయంగా రంగంలోకి దిగి మంటలను అదుపు చేశారు. అణుశక్తి వంటి ప్రమాదకరమైన విభాగంలో పనిచేస్తూ..  ఆపద సమయాల్లో తన సిబ్బందికి ధైర్యాన్ని ఇస్తూ ముందుండి నడిపించడం ఆయన నాయకత్వ లక్షణాలకు అద్దం పడుతుంది. ఈ కృషికే ఆయనను  ఫాదర్ ఆఫ్ ఎంఏపీఎస్  అని పిలుచుకుంటారు.  కేవలం సాంకేతిక రంగానికే పరిమితం కాకుండా.. సమాజం పట్ల కూడా ఆయనకు అపారమైన బాధ్యత ఉండేది. అణుశక్తి విభాగంలో కీలకమైన  న్యూక్లియర్ పవర్ బోర్డు (ప్రస్తుత ఎన్ పీసీఐఎల్) డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించినప్పటికీ, తన మూలాలను ఆయన మర్చిపోలేదు. తన స్వగ్రామమైన ఎడ్లలంక, దివిసీమ ప్రాంత ప్రజల కోసం  YEMKAY Trust  ద్వారా అనేక సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. 

ముఖ్యంగా వరదల సమయంలో బాధితులకు మందులు, తాగునీరు అందించడం,  ఉచిత హోమియోపతి వైద్య శిబిరాలను నిర్వహించడం ద్వారా ప్రజల గుండెల్లో చెరగని స్థానం సంపాదించుకున్నారు.  దేశానికి ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవలను గుర్తించిన భారత ప్రభుత్వం 1984లో నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన  పద్మశ్రీతో గౌరవించింది. దీనితో పాటు 1983లో శాస్త్ర సాంకేతిక రంగంలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను  సంజయ్ గాంధీ అవార్డు లభించింది. ఈ పురస్కారాలు ఆయన మేధస్సుకు, అంకితభావానికి దక్కిన గుర్తింపులు. భారత అణుశక్తి రంగం నేడు ప్రపంచ దేశాలతో పోటీపడుతోందంటే..  దానికి హరిప్రసాదరావు వంటి మేధావులు వేసిన బలమైన పునాదులే కారణం.  

భారత అణుశక్తి స్వయంసమృద్ధి సాధించడంలో ఎంఏపీఎస్ ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది. తక్కువ ఖర్చుతో, స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో విద్యుత్ ఉత్పత్తిని పెంచడంలో ఆయన చూపిన చొరవ అమోఘం. 2008లోఎంఏపీఎస్  యూనిట్-1 సిల్వర్ జూబిలీ వేడుకలు జరుపుకోవడం ఆయన కృషికి నిలువెత్తు సాక్ష్యం. 2016 ఏప్రిల్ 5న ఆయన భౌతికంగా మనకు దూరమైనా..  భారత అణు విజ్ఞాన శాస్త్ర చరిత్రలో ఆయన పేరు శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది.  ముగింపులో చెప్పాలంటే, మైనేని హరిప్రసాదరావు గారు కేవలం ఒక శాస్త్రవేత్త మాత్రమే కాదు, ఒక దార్శనికుడు. అసాధ్యమనుకున్న పనులను సుసాధ్యం చేస్తూ, భారతీయ ఇంజినీరింగ్ ప్రతిభను ప్రపంచానికి చాటిచెప్పారు. ఆయన జీవిత ప్రస్థానం ప్రతి తెలుగు విద్యార్థికి, యువ శాస్త్రవేత్తకు నిరంతరం స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉంటుంది. అణుశక్తి రంగంలో ఆయన వేసిన బాటలో మరిన్ని పరిశోధనలు సాగడమే మనం ఆయనకు ఇచ్చే నిజమైన నివాళి.

-సీతారాం కంఠంనేని

References

https://en.wikipedia.org/wiki/Myneni_Hariprasada_Rao 
https://grokipedia.com/page/myneni_hariprasada_rao 
https://en.bharatpedia.org/wiki/Myneni_Hariprasada_Rao 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే https://www.teluguone.com ను ఫాలో అవ్వండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన  అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.