ప్రతి ఏటా భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి నుండి అనంత చతుర్దశి వరకు మహారాష్ట్ర నుండిఇండియా అంతటా ఘనంగా జరుపుకునే ప్రజా గణేశోత్సవం కేవలం ఒక మతపరమైన పండుగ మాత్రమే కాదు. ఇది లోకమాన్య బాల గంగాధర్ తిలక్ స్వాతంత్ర్య పోరాట దృక్పథానికి ప్రత్యక్ష ప్రతీక. తన జన్మహక్కుగా స్వరాజ్యం కావాలని పోరాడిన తిలక్.. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న రాజకీయ నిషేధాలకు, ఆయుధ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడటానికి చట్టపరమైన అడ్డంకులను ఎదుర్కొనేందుకు గణేశోత్సవాన్ని ఒక సాంస్కృతిక వేదికగా రూపొందించారు. అయితే, దీని వెనుక ఉన్న చరిత్ర ఒక వీరుడి కథ మాత్రమే కాదు. ఇది 1893 నాటి హిందూముస్లిం అల్లర్లు, గోరక్షణ ఉద్యమం, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం అనుసరించిన విభజించు మరియు పాలించువిధానానికి ప్రతిస్పందనగా రూపుదిద్దుకున్న సంక్లిష్టమైన చారిత్రక నేపథ్యం. దీన్ని సులభంగా చెప్పాలంటే...

ప్రజా గణేశోత్సవం మూలాలు 19వ శతాబ్దం చివరలో పూణేలో ఉన్నాయి. ఒక ప్రసిద్ధ కథనం ప్రకారం 1893లో తిలక్ ప్రజా గణేశోత్సవాన్ని ప్రారంభించారు. కానీ ప్రాథమిక ఆధారాలు, పండితుల పరిశోధనలుసంక్లిష్టమైన చిత్రాన్ని చూపుతున్నాయి.చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం.. 1892లో పూణేకు చెందిన కృష్ణాజీపంత్ ఖస్గివాలే గ్వాలియర్‌లో మరాఠా పాలనలో జరిగిన ప్రజా గణేశోత్సవాన్ని చూశారు. దానితో స్ఫూర్తి పొంది, పూణేకు తిరిగి వచ్చి తన స్నేహితులు.. శ్రీమంత్ భౌసాహెబ్ రంగారీ (భౌ లక్ష్మణ్ జవలే, రాజ వైద్యుడు), బాలాసాహెబ్ నాటుతో కలిసి చర్చించారు. 1892లో పూణేలో మూడు ప్రజా గణపతి విగ్రహాలను ప్రతిష్టించారు. భౌ రంగారీ ఇంట్లో, గణపత్‌రావ్ ఘోటవ్‌డేకర్ ఇంట్లో, నానాసాహెబ్ ఖస్గివాలే ఇంట్లో. భౌ రంగారీ, వైద్యుడిగా పనిచేస్తూనే స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు ఆయుధాలు దాచి ఉంచడంలో సహాయం చేసేవారు. కొన్ని కథనాల ప్రకారం 1893లో ప్రారంభమైందని చెబితే, మరికొన్ని 1892లోనే ప్రారంభమైందని చెబుతున్నాయి.

ఇక్కడ ఒక చారిత్రక వాస్తవం ఉంది.భౌ రంగారీ వారసులు, పండితులు తిలక్‌ను మొదటి ప్రారంభకుడిగా కాకుండాప్రచారకుడిగా, సంఘటితం చేసిన వ్యక్తిగావర్ణిస్తారు. 1893 సెప్టెంబర్ 26న తిలక్ తన మరాఠీ పత్రిక కేసరీలో ఈ ఉత్సవాన్ని ప్రశంసిస్తూ ఒక సంపాదకీయం రాశారు. భౌ సాహెబ్ జవలే ఈ ఆలోచనను ముందుకు తీసుకువచ్చినందుకు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. 1894లో తిలక్ కేసరీ కార్యాలయంలో తన స్వంత గణపతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు. స్వరాజ్యం కావాలనే దేశభక్తితో, ఆర్థిక స్వావలంబనను ప్రోత్సహించాలని, ప్రజలను సంఘటితం చేయాలని తిలక్ ఈ ఉత్సవాన్ని ఒక శక్తివంతమైన సామాజిక సాధనంగా మార్చారు.

ఈ సందర్భంలో ఒక ముఖ్యమైన వాస్తవాన్ని గుర్తించాలి.. 1893లో హిందూ,ముస్లిం అల్లర్లుమొదట గుజరాత్‌లోని ప్రభాస్ పటన్ మెహర్రంరోజు ఆ తర్వాత బొంబాయిలో జరిగాయి. బొంబాయి అల్లర్ల్లో 81 మంది మరణించారు, 700 మంది గాయపడ్డారు, 60 దేవాలయాలు, 33 మసీదులు దెబ్బతిన్నాయి, 1500 మంది అరెస్టయ్యారు. గోరక్షణ ఉద్యమం  1882లో ఆర్య సమాజం, దిన్‌షా మానేక్‌జీ పెటిట్ 1887లో గోరక్షక్ సభ ఈ ఉద్రిక్తతకు నేపథ్యం. గవర్నర్ లార్డ్ హారిస్ హిందువులను నిందించారు. ఈ నేపథ్యంలోనే తిలక్ గణేశోత్సవాన్ని హిందూ ఐక్యతకు, ప్రత్యేకించి ముహర్రంకు ప్రత్యామ్నాయంగా మార్చారు. అంతకుముందు హిందువులు ముహర్రంలో పాల్గొనేవారు.
ఈ సందర్భం పండితుల చర్చలో ఉంది. జీవిత చరిత్రకారుడు వైభవ్ పురందరే ప్రకారం.. తిలక్ ప్రజా గణేశోత్సవాలు చివరికి ఈ రూపాన్ని తీసుకున్నా, అవి ముస్లింలకు వ్యతిరేకంగా హిందూ ఐక్యత వ్యక్తీకరణగా ప్రారంభమయ్యాయి. చరిత్రకారుడు స్టాన్లీ వోల్పర్ట్ ప్రకారం మిలిటెంట్ హిందూత్వానికి మొదటి ఆధునిక క్యాడర్ గణపతి మేళాల్లోనే పుట్టింది. కానీ చరిత్రకారుడు జె.వి. నాయక్ ప్రకారం ఈ ఉత్సవం ముస్లింలకు వ్యతిరేకం కాదు. తిలక్ తర్వాత ముస్లింలను కూడా గణేశోత్సవంలో పాల్గొనమని ప్రోత్సహించారు. ఈ భిన్నమైన వ్యాఖ్యలు చరిత్రలోని సంక్లిష్టతను చూపుతాయి.

తిలక్ నాలుగు సూత్రాల కార్యక్రమం.. విదేశీ, బహిష్కార్, జాతీయ విద్య, స్వరాజ్య.. ఎక్కువగా 1905 స్వదేశీ ఉద్యమంతో (బెంగాల్ విభజన తర్వాత) ముడిపడి ఉన్నాయి. 1881లో గోపాల్ గణేష్ అగర్కర్‌తో కలిసి కేసరీ, మహారత్త పత్రికలను స్థాపించారు. తిలక్ 1856 జూలై 23న రత్నగిరిలో జన్మించారు, 1920 ఆగస్టు 1న బొంబాయిలో మరణించారు. చిత్పవన్ బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన తిలక్, లాల్,బాల్,పాల్ త్రయంలో ఒకరు.

1856 జూలై 23: తిలక్ జననం, రత్నగిరి, మహారాష్ట్ర.
1878: వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ యాక్ట్ — స్థానిక పత్రికలపై నియంత్రణ.
1878: ఆయుధ చట్టం..ప్రజల సమావేశాలు, డ్రిల్లు, శారీరక శిక్షణపై నిషేధం.
1881: కేసరీ మరియు మహారత్త పత్రికల స్థాపన.
1891: ఏజ్ ఆఫ్ కన్సెంట్ బిల్లుకు తిలక్ వ్యతిరేకత..సామాజిక సంస్కర్తలతో విభేదం.
1892: పూణేలో మొదటి ప్రజా గణేశోత్సవం. భౌ రంగారీ, ఘోటవ్‌డేకర్, ఖస్గివాలే ఇళ్లలో మూడు విగ్రహాలు.
1893: ప్రభాస్ పటన్ (జూలై), బొంబాయి (ఆగస్ట్) హిందూ,ముస్లిం అల్లర్లు.
1893 సెప్టెంబర్ 26: కేసరీలో భౌ రంగారీ గణేశోత్సవాన్ని ప్రశంసిస్తూ సంపాదకీయం.
1894: కేసరీ కార్యాలయంలో తిలక్ తన స్వంత గణపతి విగ్రహ ప్రతిష్ఠ.
1895: తిలక్ శివాజీ జయంతి ఉత్సవాలను ప్రారంభించారు. 
1896: కరువు..కేసరీలో బ్రిటిష్ అధికారుల విమర్శ.
1897: పూణేలో ప్లేగు వ్యాధి. ఎపిడెమిక్ డిసీజెస్ యాక్ట్ 1897.ప్లేగు కమిషనర్ డబ్ల్యూ.సి. రాండ్ కఠిన చర్యలు.
1897 జూన్ 13:  శివాజీ ఉత్సవం,తిలక్ ప్రసంగం.  జూన్ 15: కేసరీలో శివాజీ ఉటరెన్సెస్  కవిత.
1897 జూన్ 22: రాండ్, లెఫ్టినెంట్ అయర్స్‌ హత్య. చాఫేకర్ సోదరులు (దామోదర్, బాలకృష్ణ).
1897 జూలై 27: తిలక్ అరెస్ట్,రాజద్రోహం ఆరోపణ, 
1897 సెప్టెంబర్: బొంబాయి హైకోర్టు విచారణ. జ్యూరీ 6:3 దోషిగా తేల్చింది ఆరుగురు యూరోపియన్లు  వర్సెస్ ముగ్గురు భారతీయులు. . జస్టిస్ స్ట్రాచీ. 18 నెలల కఠిన కారాగార శిక్ష.
1898 సెప్టెంబర్: తిలక్ షరతులతో విడుదల..లోకమాన్య  బిరుదు.
1905: బెంగాల్ విభజన, స్వదేశీ ఉద్యమం, నాలుగు సూత్రాలు.
1907: సూరత్ సెషన్. కాంగ్రెస్ చీలిక. సెడిషన్ మీటింగ్స్ యాక్ట్ 1907.
1908 ఏప్రిల్ 30: ఖుదీరామ్ బోస్ బాంబు.  ఇంగ్లాండ్  బారిస్టర్ భార్య, కుమార్తె మరణం.
1908 జూన్: రెండవ సెడిషన్ విచారణ . కేసరీ వ్యాసాలు. జినా బెయిల్ కోరగా జస్టిస్ దావర్ తిరస్కరించారు. జ్యూరీ 7,2 దోషిగా తేల్చింది. జూరీలో ఏడుగురు యూరోపియన్లు, ఇద్దరుె ఇండియన్లు ఉన్నారు.   6 సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్ష.  మండలే జైలు, బర్మా.
1908: తిలక్   ప్రకటన:  జ్యూరీ తీర్పుకు వ్యతిరేకంగా, నేను నిర్దోషినని నిలబెట్టుకుంటున్నాను.
మండలేలో "శ్రీమద్ భగవద్గీత  కర్మయోగ శాస్త్రం  రచన.
1914: విడుదల, తిరిగి రాజకీయాల్లోకి.
1916:  స్వరాజ్య నా జన్మహక్కు, దానిని నేను తప్పక సాధిస్తాను నినాదం.
1918-19: వాలెంటైన్ షిరోల్‌పై లండన్‌లో దావా  ఓటమి.
1920 ఆగస్టు 1: తిలక్ మరణం, బొంబాయి.
 

తిలక్ చరిత్రలో న్యాయపరమైన కోణం కీలకం. ఇది భారతదేశంలో రాజద్రోహ చట్టం  దుర్వినియోగానికి ఒక ప్రారంభ ఉదాహరణ.ఐపీసీ సెక్షన్ 124ఏ(రాజద్రోహం) 1870లో చేర్చబడింది. తిలక్ 1897లో ఈ చట్టం కింద మొదటి ప్రధాన విచారణను ఎదుర్కొన్నారు. ఇది బ్రిటిష్ ఇండియాలో రెండవ రాజద్రోహ కేసు. ఆరోపణ. కేసరీలో ప్రచురితమైన రెండు వ్యాసాలు, శివాజీ ఉటరెన్సెస్కవిత, శివాజీ ఉత్సవ నివేదికప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా అసంతృప్తిని రేకెత్తించాయి. తిలక్ హత్యకు, విప్లవానికి మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు.  అది కేవలం విమర్శ, చర్చా స్థాయిలో ఉన్న విమర్శ మాత్రమే. కానీ జస్టిస్ ఆర్థర్ స్ట్రాచీ అసంతృప్తి  అంటే అసంతృప్తిగా ఉండటంమాత్రమే అని వ్యాఖ్యానించారు. హింసను ప్రోత్సహించడం అవసరం లేదని చెప్పారు. తొమ్మిది మంది జ్యూరీల్లో ఆరుగురు యూరోపియన్లు, ముగ్గురు భారతీయులు. ముగ్గురు భారతీయులు తిలక్‌కు అనుకూలంగా ఓటు వేశారు. 18 నెలల కఠిన కారాగార శిక్ష. న్యాయవాది అరవింద్ దతార్ ప్రకారం..స్ట్రాచీ వ్యాఖ్య స్పష్టంగా తప్పు. సెక్షన్ 124ఏ లోని మూడు వివరణల పరిధిని పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు.

1908 విచారణ మరింత ప్రతీకాత్మకం. ఖుదీరామ్ బోస్ బాంబు తర్వాత కేసరీ వ్యాసాలు దేశ దురదృష్టం, ఈ పరిహారాలు శాశ్వతం కావు. వీటిపై ఆరోపణ. ఒక చారిత్రక విచిత్రం. 1897లో తిలక్‌కు బెయిల్ పొందిన న్యాయవాది దిన్‌షా దావర్, 1908లో జడ్జిగా తిలక్‌కు శిక్ష విధించారు. మహ్మద్ అలీ జినా బెయిల్ కోరగా దావర్ తిరస్కరించారు. జ్యూరీ 7:2.. ఏడుగురు యూరోపియన్లు, ఇద్దరు ఇండియన్ లు (ఇద్దరూ తిలక్‌కు అనుకూలం). ఆరు సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్ష, 

మండలే జైలు (బర్మా). తిలక్ చారిత్రక ప్రకటన..జ్యూరీ తీర్పుకు వ్యతిరేకంగా, నేను నిర్దోషినని నిలబెట్టుకుంటున్నాను. మానవుల, జాతుల గతిని శాసించే ఉన్నత శక్తులు ఉన్నాయి; నేను ప్రాతినిధ్యం వహించే కారణం నా బాధ ద్వారా కంటే, నేను స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పుడు కంటే ఎక్కువ వర్ధిల్లుతుందని దేవుని సంకల్పం కావచ్చు." మండలేలో ఆయన "శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్యను రచించారు. కర్మ యోగాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ.

ఈ విచారణలు ఒక న్యాయపరమైన నమూనాను నిర్మించాయి.విమర్శను నేరంగా మార్చడం. జ్యూరీల్లో భారతీయులు మైనారిటీ, మరాఠీ భాషను అర్థం చేసుకోలేని యూరోపియన్ జ్యూరీలు, అనువాదాలపై ఆధారపడిన విచారణ. ఇది 1922లో మహాత్మా గాంధీకి కూడా వర్తింపజేయబడింది. ఈ చట్టం ఇప్పటికీ భారత చట్టంలో ఉంది. 1962 కేశవానంద భారతి కేసులో సుప్రీంకోర్టు రాజద్రోహ చట్టం రాజ్యాంగబద్ధమైనదని తీర్పు ఇచ్చింది, కానీ 2022లో సుప్రీంకోర్టు అన్ని రాజద్రోహ కేసులను నిలిపివేసింది.

గణేశోత్సవం రాజకీయ ప్రాముఖ్యత బహుముఖమైనది. ఒకవైపు ఇది హిందూ ఐక్యతను, స్వరాజ్యం కావాలనే ఆలోచనను ప్రోత్సహించింది. మరోవైపు, దీని మూలాలు 1893 హిందూ-ముస్లిం అల్లర్ల నేపథ్యంలో ఉన్నాయి . ఈ వాస్తవాన్ని చరిత్రకారులు విమర్శిస్తారు.

తిలక్ వ్యూహం నిర్మాణాత్మకం.. 1878 ఆయుధ చట్టం ప్రజల సమావేశాలు, డ్రిల్లు, శారీరక శిక్షణను నిషేధించింది. 1907 సెడిషన్ మీటింగ్స్ యాక్ట్ రాజకీయ సమావేశాలను పరిమితం చేసింది. కానీ మతపరమైన ఉత్సవాలపై నిషేధం లేదు. తిలక్ ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు. గణేశోత్సవంలో అఖారాలు , కుస్తీ, మేళాలు, నృత్యాలు, నాటకాలు.. ఇవన్నీ ఆయుధ చట్టం నిషేధించిన శారీరక శిక్షణకు, ప్రజల సమావేశానికి ఒక మతపరమైన ముసుగుగా పనిచేశాయి. తిలక్ తన చిన్నతనంలో కుస్తీ నేర్చుకున్నారు. ఆయన గురువు అన్నాసాహెబ్ పట్‌వర్ధన్, క్రాంతివీర్ లహుజీ వస్తాద్ సాల్వే వద్ద శిక్షణ పొందారు. పూణేలో మల్లయోధులు ఈ ఉత్సవాలను విజయవంతం చేశారు. ముహర్రంలో హిందువులు పాల్గొనడాన్ని ఒప్పిస్తూ.

అయితే, సామాజిక కోణం సంక్లిష్టమైనది. తిలక్ ఒక సామాజిక సంప్రదాయవాది. 1891 ఏజ్ ఆఫ్ కన్సెంట్ బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా నిలిచారు. దీని వల్ల సామాజిక సంస్కర్తలతో విభేదం ఏర్పడింది. వర్ణ వ్యవస్థను కార్మిక విభజనగా సమర్థించారు. చరిత్రకారుడు రిచర్డ్ క్యాష్‌మన్ ది మిత్ ఆఫ్ ది లోకమాన్యప్రకారం పూణే, డెక్కన్ బ్రాహ్మణులు గణేశ పునరుజ్జీవనం ప్రధాన లబ్ధిదారులు. కానీ మేళాల్లో బ్రాహ్మణేతరులు సంఖ్యాపరంగా ఎక్కువ. ఈ బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యం 1920ల్లో దళితుల తిరుగుబాటుకు (గైల్ ఓంవెడ్ట్) దారితీసింది. పరిమళ వి. రావు ప్రకారం తిలక్ 1884లో హిందూత్వ అనే పదాన్ని మొదట ఉపయోగించారు. హిందూ ధర్మానికి భిన్నంగా..తిలక్, మితవాదుల మధ్య విభేదం ప్రత్యేకమైనది. మహాదేవ్ గోవింద్ రానడే గణపతిని వీధుల్లోకి తీసుకురావడానికి వ్యతిరేకం..అది చేయి దాటిపోతుందిఅని హెచ్చరించారు. వైభవ్ పురందరే ప్రకారం.కాలం రానడే చెప్పింది నిజమేనని నిరూపించింది.దాదాభాయ్ నౌరోజీ, ఫెరోజ్‌షా మెహతా, దిన్‌షా వాచా వంటి మితవాదులుసమానత్వం, సహజీవనంలో విశ్వసించారు. తిలక్ మాత్రం 1893 అల్లర్ల తర్వాత హిందువుల పక్షాన నిలిచారు.కానీ ముస్లింలకు వ్యతిరేకం కాదని స్పష్టం చేశారు.

వాలెంటైన్ షిరోల్,ది టైమ్స్ పత్రిక జర్నలిస్టు, 1910లో ఇండియన్ అన్‌రెస్ట్  పుస్తకంలో తిలక్‌ను ఫాదర్ ఆఫ్ ఇండియన్ అన్‌రెస్ట్ (భారత అశాంతి పితామహుడుగాఅభివర్ణించారు. తిలక్ షిరోల్‌పై లండన్‌లో 191819లో పరువు నష్టం దావా వేశారు. ఓడిపోయారు. బ్రిటిష్ మీడియా తిలక్‌ను అశాంతికి మూలంగా చిత్రీకరించింది. భారతీయ మీడియా.. కేసరీ, అమృత బజార్ పత్రిక, ది హిందూ  తిలక్‌ను దేశభక్తుడిగా చిత్రీకరించాయి.  

గణేశోత్సవం ఆచరణాత్మక ప్రభావాలు లోతైనవి. 1895లో 35 మేళాలు ఉండగా, 1896లో దాదాపు 70కి పెరిగాయి. 1905 నాటికి పూణే వెలుపల 72 పట్టణాల్లో ప్రజా గణపతి ఉత్సవాలు — దక్షిణాన మద్రాసు నుండి ఉత్తరాన జోధ్‌పూర్ వరకు. బొంబాయిలో 1893లో మొదటి మండల్ స్థాపించబడింది. నేడు గ్రేటర్ బొంబాయిలో దాదాపు 7,400 మండల్‌లు ఉన్నాయి. ఇది దేశవ్యాప్త ఉద్యమంగా మారింది.
ఉత్సవంలో ప్రసంగాలు, నాటకాలు, కవితలు — ఇవన్నీ స్వదేశీ, స్వరాజ్య, జాతీయ విద్యను ప్రచారం చేశాయి. పూణేలో ఐదు "మానాచే గణపతి" (గౌరవప్రథమైన గణపతులు) — కస్బా గణపతి (జీజాబాయి పూజించినది), తాంబ్‌డీ జోగేశ్వరి, గురుజీ తలీమ్ (సామరస్యం ప్రతీక), తులషీబాగ్, కేసరీ వాడా — విసర్జన ఊరేగింపులకు నాయకత్వం వహిస్తాయి. బ్రిటిష్ ఇంటెలిజెన్స్ నివేదికల ప్రకారం ఈ ఉత్సవాలు "మిలిటెంట్ హిందూ క్యాడర్"గా పనిచేశాయి.

స్వాతంత్య్రం  తర్వాత గణేశోత్సవం వాణిజ్యీకరణ, రాజకీయీకరణ పెరిగింది. ముంబైలో లాల్ బాగ్ చా రాజా వంటి పెద్ద మండల్‌లు కోట్ల రూపాయల వ్యాపారాలు. పర్యావరణ ప్రభావం — ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ విగ్రహాలు, రసాయన రంగులు, నీటి కాలుష్యం. శబ్ద కాలుష్యం. ఇవన్నీ నేడు చర్చనీయాంశాలు.
సామాజిక ప్రభావం కూడా ఉంది. గణేశోత్సవం కులాల మధ్య అడ్డంకులను తగ్గించింది — అన్ని కులాల వారు ఒకే మండల్‌లో పాల్గొన్నారు. కానీ బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యం కొనసాగింది. దళిత, ముస్లిం సమాజాల భాగస్వామ్యం పరిమితం. నేడు గణేశోత్సవం ఆస్తిక, సాంస్కృతిక, సామాజిక ఐక్యతకు, రాష్ట్రభావనకు సంగమ ప్రతీకగా నిలిచింది.

లోకమాన్య తిలక్ గణేశోత్సవం ఒక చారిత్రక నిర్మాణం.. అది ఒకే వ్యక్తి సృష్టి కాదు. భౌ రంగారీ మొదలుపెట్టిన ఆలోచనను తిలక్ దేశవ్యాప్త ఉద్యమంగా మార్చారు. అది స్వరాజ్యం కోసం దీపస్తంభంగా, హిందూ ఐక్యత సాధనంగా, బ్రిటిష్ ఆయుధ చట్టాన్ని ఎదుర్కొనే మతపరమైన ముసుగుగా పనిచేసింది. అదే సమయంలో దీని మూలాలు 1893 హిందూముస్లిం అల్లర్ల నేపథ్యంలో ఉన్నాయి.. ఈ వాస్తవాన్ని విమర్శించాలి.

"నిజం చెప్పాలంటే": తిలక్ ఒక గొప్ప స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.. అది నిజం. "స్వరాజ్య నా జన్మహక్కు" అనే నినాదం స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని మలుపు తిప్పింది. గణేశోత్సవం ప్రజలను సంఘటితం చేసింది, రాష్ట్రభావనను మేల్కొల్పింది. కానీ తిలక్ ఒక సామాజిక సంప్రదాయవాది — వర్ణ వ్యవస్థను సమర్థించారు, ఏజ్ ఆఫ్ కన్సెంట్ బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా నిలిచారు. గణేశోత్సవం హిందూ ఐక్యతను ప్రోత్సహించినంత మేరకు, ముస్లింలతో దూరాన్ని కూడా పెంచి ఉండవచ్చు.. ఈ విమర్శ చరిత్రకారుల నుండి వస్తుంది.

న్యాయపరంగా, తిలక్ విచారణలు రాజద్రోహ చట్టం దుర్వినియోగానికి ప్రారంభ ఉదాహరణ. జ్యూరీల్లో భారతీయులు మైనారిటీ, భాషా అనువాదాలపై ఆధారపడిన విచారణ, అసంతృప్తి అనే పదానికి విస్తృత వ్యాఖ్య.. ఇవన్నీ అధికారిక న్యాయం పరిమితులను చూపుతాయి. తిలక్ నిర్దోషి అని చెప్పడం చరిత్రకారులు, న్యాయవాదుల ఏకాభిప్రాయం.నేడు గణేశోత్సవం ఆస్తిక, సాంస్కృతిక, సామాజిక ఐక్యతకు ప్రతీకకానీ అది వాణిజ్యీకరణ, పర్యావరణ ప్రభావం, రాజకీయీకరణతో కూడా పోరాడుతోంది. తిలక్ వారసత్వం.. స్వరాజ్య నినాదం, సామాజిక సంఘటన నిస్సందేహం గొప్పది. కానీ చరిత్రను ఒకే కోణంలో చూడటం సరైనది కాదు. తిలక్ ఒక సంక్లిష్టమైన చారిత్రక వ్యక్తి. మహానుభావుడు, కానీ నిర్మలుడు కాదు.గణపతి బాప్పా మోర్యా.. ఆ నినాదం వెనుక ఉన్న చరిత్రను కూడా వినాలి.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

[Lokmanya Tilak, History of the public Ganesha festival, Bal Gangadhar Tilak, Swaraj is a birthright, British India's sedition law]