ప్రస్తుత డిజిటల్ యుగంలో ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్, యూపీఐ లావాదేవీలు ఎంతగా పెరిగిపోయాయో, అదే స్థాయిలో సైబర్ నేరాలు మరియు డిజిటల్ మోసాలు కూడా విస్తరిస్తున్నాయి. సామాన్యుల నుంచి సీనియర్ సిటిజన్ల వరకు ఎంతో మంది కేటుగాళ్ళ మాయమాటలకు బలైపోయి తమ కష్టార్జితాన్ని క్షణాల్లో కోల్పోతున్నారు. ఇలాంటి ఆన్‌లైన్ మోసాల బారిన పడే అమాయక బాధితులకు ఊరటనిచ్చేలా మరియు తక్షణ ఆర్థిక భరోసా కల్పించేలా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఒక సంచలన నిర్ణయం తీసుకుంది. సరికొత్తగా ‘డిజిటల్ ఫ్రాడ్ కాంపెన్సేషన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్’ (Digital Fraud Compensation Framework) నిబంధనలను ఆర్‌బీఐ ప్రకటించింది. ఈ నూతన మార్గదర్శకాల ప్రకారం, చిన్నపాటి ఎలక్ట్రానిక్ పేమెంట్ మోసాలకు గురైన బాధితులకు గరిష్టంగా ₹25,000 వరకు పరిహారం లేదా రీఫండ్ పొందే అద్భుతమైన అవకాశం లభిస్తుంది. సైబర్ నేరాల వల్ల నష్టపోయిన వారికి తక్షణమే ఆర్థిక సాయం అందించడమే ఈ ప్రతిష్టాత్మక ఫ్రేమ్‌వర్క్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ సరికొత్త మరియు పటిష్టమైన నియమ నిబంధనలు 2027, జనవరి 1 నుంచి దేశవ్యాప్తంగా పూర్తిస్థాయిలో అమలులోకి రానున్నాయి.

బ్యాంక్ ఖాతాదారులు ఈ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం పరిహారం క్లెయిమ్ చేయాలంటే కొన్ని కీలకమైన గడువులు మరియు రిపోర్టింగ్ రూల్స్ గురించి ఇప్పుడే పూర్తి అవగాహన పెంచుకోవడం ఎంతో అవసరం. మీ ప్రమేయం లేకుండా, మీకు తెలియకుండా మీ బ్యాంక్ ఖాతా నుంచి ఎవరైనా నగదు విత్‌డ్రా చేసినా లేదా ఆన్‌లైన్ లావాదేవీలు జరిపినా, ఆ నష్టాన్ని భర్తీ చేసుకోవడానికి మీకు కేవలం ఐదు రోజులు మాత్రమే సమయం ఉంటుంది. అవును, మోసం జరిగిన 5 పనిదినాల్లోపు బాధితుడు తప్పనిసరిగా డ్యూయల్ రిపోర్టింగ్ (Dual Reporting) విధానాన్ని అనుసరించాలి. అంటే, మీరు మీ సంబంధిత బ్యాంక్‌తో పాటు కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారిక 1930 నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్‌కు కూడా వెంటనే కాల్ చేసి ఫిర్యాదు నమోదు చేయాల్సి ఉంటుంది. ఇలా ఒకేసారి రెండు చోట్లా రిపోర్ట్ చేయడం వల్ల పోలీస్ అధికారులు, బ్యాంక్ సిబ్బంది సమన్వయంతో పోగొట్టుకున్న సొమ్మును డిజిటల్ నెట్‌వర్క్‌లో వేగంగా ట్రాక్ చేసి ఫ్రీజ్ చేసే వీలుంటుంది. ఆర్‌బీఐ తీసుకొచ్చిన ఈ ₹25,000 పరిహారం ప్రయోజనం అనేది ఒక వినియోగదారుడికి తన జీవితకాలంలో కేవలం ఒక్కసారి మాత్రమే లభిస్తుంది. ఇది ముఖ్యంగా మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు, ఇంటర్నెట్ బ్యాంకింగ్‌పై పూర్తి అవగాహన లేని వృద్ధులకు ఒక పటిష్టమైన రక్షణ కవచంలా నిలుస్తుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

కార్డు మోసాలు మరియు ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్ స్కామ్‌ల విషయంలో ఆర్‌బీఐ బ్యాంకులకు కూడా కఠినమైన ఆదేశాలు జారీ చేసింది. బాధితుడు ఫిర్యాదు చేసిన ఐదు పనిదినాల్లోపు బ్యాంకులు ‘షాడో రివర్సల్’ (Shadow Reversal) ప్రక్రియను తప్పనిసరిగా పూర్తి చేయాలి. షాడో రివర్సల్ అంటే, వివాదాస్పదమైన లేదా మోసానికి గురైన ఆ మొత్తాన్ని బ్యాంక్ తాత్కాలికంగా సదరు కస్టమర్ ఖాతాలో జమ చేస్తుంది. దీనివల్ల బ్యాంక్ అంతర్గత విచారణ జరిపే సమయంలో ఖాతాదారుడికి నగదు ఇబ్బంది ఉండదు మరియు లోన్ ఈఎంఐలు వంటి వాటి విషయంలో వారి సిబిల్ లేదా క్రెడిట్ స్కోర్ ఏమాత్రం దెబ్బతినకుండా రక్షణ లభిస్తుంది. ఆన్‌లైన్ కేటుగాళ్ల బారిన పడిన వారికి తక్షణ ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించేందుకు ఈ షాడో రివర్సల్ ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది. సుదీర్ఘ పోలీస్ విచారణ ముగిసే వరకు వేచి చూడాల్సిన అవసరం లేకుండానే ఖాతాదారులకు ఈ ప్రక్రియ ద్వారా బ్యాంకులు సెక్యూరిటీని కల్పిస్తాయి.