ఇన్కమ్ టాక్స్ రిటర్న్స్ దాఖలు చేసే సమయం వచ్చేసింది. అసెస్మెంట్ ఇయర్ 2026-27 కు సంబంధించి పన్ను చెల్లింపుదారులు తమ ఐటీఆర్ దాఖలు చేయడానికి సిద్ధమవుతున్నారు. అయితే, ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ అనగానే చాలామంది కేవలం ఆదాయ వివరాలు సమర్పించడం మాత్రమే అనుకుంటారు. కానీ, అన్నిటికంటే ముఖ్యమైన మొదటి అడుగు సరైన ఐటీఆర్ ఫామ్‌ను ఎంచుకోవడం. ఆదాయపు పన్ను శాఖ మొత్తం 7 రకాల ఐటీఆర్ ఫామ్‌లను అందుబాటులో ఉంచింది. మీ వార్షిక ఆదాయం, మీ ఆదాయ వనరులు, మరియు మీరు ఏ కేటగిరీ కిందకు వస్తారనే అంశాల ఆధారంగా సరైన ఫామ్‌ను ఎంచుకోవాలి. ఒకవేళ పొరపాటున తప్పుడు ఫామ్‌ను ఎంచుకుని సబ్మిట్ చేస్తే, ఆదాయపు పన్ను శాఖ నుండి లోపభూయిష్ట రిటర్న్ నోటీసులు లేదా పన్ను నోటీసులు వచ్చే ప్రమాదం 100 శాతం ఉంటుంది. కాబట్టి ఏ ఫామ్ ఎవరికి వర్తిస్తుందో స్పష్టంగా తెలుసుకోవడం ఎంతో అవసరం.

మొదటగా ఐటీఆర్-1 ఫామ్ గురించి చూద్దాం. దీనిని 'సహజ్' అని కూడా పిలుస్తారు. సాధారణ ఉద్యోగులకు ఇది ఎంతో ఉపయోగకరమైనది. నివాసిత వ్యక్తుల వార్షిక ఆదాయం 50 లక్షల రూపాయల లోపు ఉండి, ఆ ఆదాయం కేవలం జీతం లేదా పెన్షన్, ఒకే ఒక ఇల్లు లేదా గృహ ఆస్తి, మరియు ఇతర వనరులైన సేవింగ్స్ బ్యాంక్ వడ్డీ, ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ వడ్డీల ద్వారా వస్తుంటే వారు ఐటీఆర్-1 ఫామ్ ఉపయోగించాలి. అలాగే వ్యవసాయ ఆదాయం 5,000 రూపాయల లోపు ఉన్నవారు, సెక్షన్ 112ఏ కింద లాంగ్ టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ 1.25 లక్షల రూపాయల వరకు ఉన్నవారు కూడా దీనికి అర్హులు. అయితే, 50 లక్షల రూపాయల కంటే ఎక్కువ ఆదాయం ఉన్నా, ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఇళ్లు ఉన్నా, కంపెనీల్లో డైరెక్టర్లుగా ఉన్నా, లేదా విదేశీ ఆస్తులు కలిగి ఉన్నా ఐటీఆర్-1 ఫైల్ చేయడానికి వీల్లేదు.

ఆదాయం 50 లక్షల రూపాయలు దాటిన వారికి మరియు మ్యూచువల్ ఫండ్స్ లేదా షేర్ల అమ్మకం ద్వారా క్యాపిటల్ గెయిన్స్ పొందిన వారికి ఐటీఆర్-2 ఫామ్ వర్తిస్తుంది. ఒకటి కంటే ఎక్కువ గృహ ఆస్తులు ఉన్నవారు, విదేశాల నుండి ఆదాయం పొందుతున్న వారు, మరియు ఎన్ఆర్ఐ లు ఈ ఫామ్‌ను ఉపయోగించాలి. కానీ, వీరికి ఎలాంటి వ్యాపారం లేదా వృత్తిపరమైన ఆదాయం ఉండకూడదు. ఒకవేళ మీకు వ్యాపారం లేదా ప్రొఫెషన్ ద్వారా ఆదాయం వస్తుంటే, మీరు ఐటీఆర్-3 ఫామ్‌ను ఎంచుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఇందులో వ్యాపార భాగస్వాములు, అన్‌లిస్టెడ్ ఈక్విటీ షేర్లలో పెట్టుబడి పెట్టిన వ్యక్తులు కూడా తమ రిటర్న్స్ దాఖలు చేయవచ్చు. ఐటీఆర్-3 అనేది వ్యాపార ఆదాయం ఉన్న వ్యక్తులకు అత్యంత సమగ్రమైన ఫామ్.