పశ్చిమ ఆసియాలో అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలు,  దౌత్యపరమైన పరిణామాలు ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి. ఇరాన్‌పై భారీ సైనిక చర్యకు తాత్కాలికంగా విరామం ప్రకటించిన అమెరికా మాజీ అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్, సంప్రదింపుల మార్గాన్ని తెరపైకి తెచ్చిన వేళ పశ్చిమ ఆసియా భౌగోళిక రాజకీయాల్లో అనూహ్య పరిణామాలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. ఈ ఉద్రిక్తతల సమయాన ఇస్లామాబాద్, తెహ్రాన్ మధ్య నిరంతరం చర్చలు జరుగుతుండటంతో పాకిస్తాన్ తనను తాను ఒక ప్రధాన మధ్యవర్తిగా అంతర్జాతీయ సమాజం ముందుకు తెచ్చుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది. అయితే, ట్రంప్ సర్కార్ దౌత్య యత్నాల్లో సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, ఖతర్‌ల పేర్లను ప్రస్తావిస్తూ పాకిస్తాన్‌ను పూర్తిగా విస్మరించడం గమనార్హం. 

దీనికి తోడు, అమెరికా రక్షణ విశ్లేషకులు, సైనిక నిపుణులు పాకిస్తాన్ ,  ఖతర్‌ల పాత్రపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ రెండు దేశాలు పక్షపాతంతో వ్యవహరిస్తున్నాయని, ఇరాన్‌కు మద్దతుగా నిలుస్తున్నాయని అమెరికా మాజీ సైనిక జనరల్ జాక్ కీన్ చేసిన వ్యాఖ్యలు అంతర్జాతీయంగా పెద్ద కలకలమే రేపాయి.  అంతేకాకుండా, దాదాపు ఐదు నెలలుగా సాగుతున్న ఉద్రిక్తతల కారణంగా అమెరికా దళాలకు చెందిన అత్యంత అధునాతన ప్రిసిషన్ క్షిపణుల నిల్వలు గణనీయంగా పడిపోయాయనే కథనాలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. 

లాంగ్ రేంజ్ క్షిపణులుగా పేరొందిన ఎటాకమ్స్ (ATACMS), ప్రిసిషన్ స్ట్రైక్ మిస్సైల్స్ (PrSM), టోమాహాక్ క్షిపణులను విస్తృతంగా వాడటం వల్ల నిల్వలు ఖాళీ అవుతున్నట్లు సమాచారం లీక్ అయింది. ఒకవైపు భౌగోళిక ప్రాధాన్యత ఉన్న మధ్యవర్తుల నిష్పాక్షికతపై ప్రశ్నలు, మరోవైపు రక్షణ నిల్వల కొరత    ఇప్పుడు వాషింగ్టన్‌ను రాజకీయంగా, సైనికపరంగా తీవ్ర సంక్షోభంలోకి నెట్టాయి.  జాక్ కీన్ వ్యాఖ్యలు, మధ్యవర్తిత్వంలో నిష్పాక్షికత ప్రశ్నలుఅమెరికా మాజీ జనరల్ జాక్ కీన్ ఇటీవల ఒక అంతర్జాతీయ మీడియా సంస్థకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో పాకిస్తాన్, ఖతర్ దేశాల దౌత్య వైఖరిపై తీవ్ర విమర్శలు గుప్పించారు. పాకిస్తాన్, ఖతర్‌లు ఇరాన్ వైపు మొగ్గు చూపుతూ తమ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీసుకున్నాయి. అమెరికా ప్రయోజనాలకు భంగం కలిగించేలా ఇరాన్‌కు అనుకూలమైన పాత్ర పోషిస్తున్న దేశాలను మధ్యవర్తులుగా ఎలా అంగీకరిస్తాం?  అని ఆయన ప్రశ్నించారు. చారిత్రక రికార్డులను పరిశీలిస్తే ఈ రెండు దేశాల వైఖరి ఎప్పుడూ ఇరాన్‌కు సానుకూలంగానే ఉందనేది అమెరికా ఇంటిలిజెన్స్ వర్గాల విశ్లేషణగా ఆయన పేర్కొన్నారు.  ఇరాన్ సైతం గతంలో పాకిస్తాన్‌ను  ప్రధాన మధ్యవర్తి గా సంబోధించడం, ఇరు దేశాల మిలిటరీ,  భద్రతా అధికారులు తరచూ భేటీ కావడం ఇక్కడ పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. అయితే ఇస్లామాబాద్ తన భౌగోళిక స్థానాన్ని, ముస్లిం ప్రపంచంలో తన ప్రతిష్టను ఉపయోగించి చైనా, సౌదీ, ఇరాన్ల మధ్య వంతెనగా ఎదగాలని భావిస్తోంది. కానీ వాషింగ్టన్ దౌత్యవేత్తల కంటికి మాత్రం పాకిస్తాన్ ఒక నిష్పాక్షిక మధ్యవర్తిగా కాకుండా, ఇరాన్ ప్రయోజనాలను కాపాడే భాగస్వామిగా మాత్రమే కనిపిస్తోంది.  ┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   పశ్చిమ ఆసియా మధ్యవర్తిత్వ సమీకరణాలు                  │
├───────────────────┬────────────────────────────────────────────────────┤
│ దేశం              │ వ్యూహాత్మక వైఖరి & అమెరికా విశ్లేషణ                │
├───────────────────┼────────────────────────────────────────────────────┤
│ పాకిస్తాన్        │ ఇరాన్‌తో సరిహద్దు, మిలిటెంట్ నెట్‌వర్క్‌ల అనుబంధం; │
│                   │ అమెరికా దృష్టిలో "పక్షపాత మధ్యవర్తి"              │
├───────────────────┼────────────────────────────────────────────────────┤
│ ఖతర్              │ CENTCOM బేస్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తూనే హమాస్, తాలిబాన్‌లతో │
│                   │ చర్చలు; "ద్వంద్వ పాత్ర"గా అభివర్ణన            │
├───────────────────┼────────────────────────────────────────────────────┤
│ సౌదీ అరేబియా      │ సొంత చమురు వ్యవస్థలు, భద్రత దృష్ట్యా యుద్దానికి   │
│                   │ దూరంగా చర్చలకు మొగ్గు                    │
└───────────────────┴────────────────────────────────────────────────────┘

క్షిపణి నిల్వల సంక్షోభం..  అమెరికా సైనిక వ్యూహానికి గొడ్డలిపెట్టు?

పశ్చిమ ఆసియాలో ఐదు నెలల పాటు సాగిన సైనిక మోహరింపులు, ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న విప్లవాత్మక బలగాల దాడులను తిప్పికొట్టే ప్రక్రియలో అమెరికా తన అత్యాధునిక క్షిపణులను భారీ ఎత్తున ఉపయోగించాల్సి వచ్చింది. కోట్లాది డాలర్ల విలువైన టోమాహాక్, ఎటాకమ్స్ లాంటి గైడెడ్ క్షిపణులు విపరీతంగా వాడటంతో నిల్వలు పడిపోయాయని రక్షణ శాఖ వర్గాలు అంగీకరిస్తున్నాయి. ఒకవైపు ఉక్రెయిన్ రష్యా యుద్ధంలో ఈ క్షిపణుల వినియోగం, మరోవైపు పశ్చిమ ఆసియాలో తాజా మోహరింపులు గ్లోబల్ స్టాక్‌పై అదనపు ఒత్తిడిని పెంచాయి.  ఈ పరిస్థితి రాబోయే రోజుల్లో చైనా లేదా రష్యాలతో ఏదైనా పెద్ద ఘర్షణ సంభవిస్తే అమెరికా ఎంతవరకు సిద్ధంగా ఉందనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. డోనాల్డ్ ట్రంప్ బహిరంగంగా  మా వద్ద ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆయుధ నిల్వలు ఉన్నాయి  అని ప్రకటించినప్పటికీ, పెంటగాన్ ప్లానర్లు మాత్రం ఈ కొరతను తీవ్రమైన నిర్మాణాత్మక లోపంగా భావిస్తున్నారు. స్వల్పకాలంలో క్షిపణుల కొరత ఏర్పడితే అమెరికా పైలట్లతో నడిచే ప్రమాదకరమైన ఎయిర్ స్ట్రైక్స్‌పై ఆధారపడక తప్పదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.  

సముద్ర భద్రత, హార్ముజ్ జలసంధి ఉద్రిక్తతలు  

అమెరికా, ఇరాన్ ఘర్షణల ప్రభావం ప్రపంచ వాణిజ్యానికి గుండెకాయ లాంటి హార్ముజ్ జలసంధి ) పై తీవ్రంగా పడింది. వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు, క్రూడ్ ఆయిల్ రవాణాకు ఆటంకాలు కలగడంతో ముడిచమురు ధరలు, కార్గో ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియంలు ఆకాశాన్ని తాకాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టాల  ప్రకారం భద్రత కల్పించాలని అమెరికా ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, ఇరాన్ తన పట్టును సడలించడం లేదు.  ఇదే సమయంలో దౌత్యపరమైన రహస్య చర్చలు జరుగుతున్నాయని వాషింగ్టన్ చెప్తుండగా, ఇరాన్ మాత్రం  అలాంటి చర్చలేవీ జరగడం లేదు  అని ఖండించడం గమనార్హం. ఈ విరుద్ధ ప్రకటనలు అంతర్జాతీయంగా మీడియాను, దౌత్యవేత్తలను అయోమయానికి గురిచేస్తున్నాయి. ప్రత్యక్ష చర్చలు లేనప్పుడు దౌత్య గోప్యత ఎంత ముఖ్యమో, అంతర్జాతీయ చట్టాల అమలు అంతకంటే ముఖ్యమని ఐక్యరాజ్యసమితి వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. 

ప్రాంతీయ శక్తుల ప్రయోజనాలు..  సౌదీ అరేబియా వ్యూహాత్మక అడుగులు

జాక్ కీన్ తన వ్యాఖ్యల్లో కేవలం పాకిస్తాన్, ఖతర్‌లను మాత్రమే కాక సౌదీ అరేబియాను కూడా విమర్శించారు. పశ్చిమ ఆసియాలో ఇరాన్ దూకుడును అడ్డుకోవడానికి సౌదీ తగినంత త్యాగం చేయడం లేదని ఆయన అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. ఇరాన్‌పై అమెరికా దాడి చేయడానికి సౌదీ తన వైమానిక స్థావరాలను అనుమతించకపోవడం, యుద్దం కంటే సంప్రదింపులకే ఓటు వేయడం అమెరికా మిలిటరీ వర్గాలకు తీవ్ర ఆగ్రహం తెప్పించింది.  అయితే రియాద్ కోణం నుంచి చూస్తే ఇది వారి స్వీయ రక్షణ వ్యూహం. ఇరాన్‌తో నేరుగా యుద్ధానికి దిగితే సౌదీలోని ఆరామ్‌కో వంటి భారీ చమురు ప్రాసెస్సింగ్ కేంద్రాలపై దాడులు జరిగే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే అమెరికాకు మద్దతు ఇస్తూనే..  ప్రత్యక్ష దాడులకు తమ భూభాగాన్ని ఉపయోగించనివ్వకుండా సౌదీ తెలివైన వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తోంది.  

ముఖ్య గమనిక..  దౌత్య సరిహద్దుల్లో  మధ్యవర్తిత్వం  అనే పదం వెనుక ప్రతి దేశం తన స్వంత ప్రయోజనాలను కాపాడుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తుంది. పాకిస్తాన్, ఖతర్‌లు శాంతిని నెలకొల్పే ప్రయత్నం చేస్తున్నామని చెప్తున్నప్పటికీ, వాషింగ్టన్ విశ్లేషణల ప్రకారం అవి కేవలం ఇరాన్ ప్రయోజనాలను కాపాడే భాగస్వాములుగా మాత్రమే మిగిలిపోతున్నాయి.  

అమెరికా,  పాకిస్తాన్ ఆర్థిక బంధం వర్సెస్  వ్యూహాత్మక అపనమ్మకం. ఆసక్తికరమైన విషయమేమిటంటే, ఒకవైపు పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తిత్వాన్ని తోసిపుచ్చుతున్న అమెరికా, మరోవైపు ఆ దేశంతో ఆర్థిక సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకుంటోంది. పాకిస్తాన్‌లో చమురు అన్వేషణ, హైడ్రోకార్బన్లు, అరుదైన ఖనిజాల   తవ్వకాల్లో అమెరికా పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు ముందుకు వస్తోంది. చైనా సరఫరా గొలుసుపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకునేందుకు అమెరికా పాకిస్తాన్‌తో ఈ ఒప్పందాలు చేసుకుంటోంది.  ఇక్కడ ఒక స్పష్టమైన ద్వంద్వ వైఖరి కనిపిస్తుంది. అమెరికా దృష్టిలో పాకిస్తాన్ ఒక  ఆర్థిక భాగస్వామి మాత్రమే తప్ప, వ్యూహాత్మక దౌత్యంలో నమ్మదగిన  మధ్యవర్తి కాదు. ఇరాన్ చర్చల అంశంలో పాకిస్తాన్ పేరును అమెరికా అధికారికంగా ప్రస్తావించకపోవడం ఇస్లామాబాద్‌ను తీవ్ర నిరాశకు గురిచేసింది.  అమెరికా మమ్మల్ని ఆర్థికంగా వాడుకుంటుంది కానీ వ్యూహాత్మకంగా నమ్మడం లేదు అనే భావన పాకిస్తాన్ రాజకీయ వర్గాల్లో బలపడుతోంది.  

భవిష్యత్తు పరిణామాలు మరియు అంతర్జాతీయ ప్రభావం

రాబోయే రోజుల్లో పశ్చిమ ఆసియా సంక్షోభం మరింత సంక్లిష్టంగా మారే అవకాశాలు ఉన్నాయి. అమెరికా తన వద్ద పడిపోతున్న క్షిపణి నిల్వలను పునరుద్ధరించుకోవడానికి ఆయుధ తయారీ సంస్థలపై ఒత్తిడి పెంచుతోంది. కానీ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం తక్కువగా ఉండటంతో ఈ ప్రక్రియకు నెలల సమయం పట్టేలా ఉంది. ఈ లోగా ఇరాన్‌తో ఏవైనా ఘర్షణలు తీవ్రమైతే అమెరికా రక్షణ రంగానికి పెద్ద సవాలుగా మారనుంది.  మరోవైపు మధ్యవర్తుల పాత్రపై పారదర్శకత లోపించడం వల్ల దౌత్య చర్చలు ముందుకు సాగడం లేదు. నిజమైన శాంతి కావాలంటే పాకిస్తాన్, ఖతర్‌ల కంటే తటస్థంగా ఉండే ఇతర దేశాలను లేదా అంతర్జాతీయ సంస్థలను రంగంలోకి దించాల్సిన అవసరం ఉందని రక్షణ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.  ముగింపుసమస్య పరిష్కారం కావాలంటే కేవలం "మధ్యవర్తులం" అని ప్రకటించుకోవడం సరిపోదు, అంతర్జాతీయ విశ్వసనీయత అత్యంత కీలకం[cite: 1]. పాకిస్తాన్, ఖతర్, సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్, అమెరికా – ఈ ఐదు దేశాలు పశ్చిమ ఆసియాలో ఆడుతున్న ఈ రాజకీయ చదరంగంలో సాధారణ ప్రజలు, ప్రపంచ వాణిజ్య రంగాలు నష్టపోతున్నాయి  అమెరికా సైనిక ఆయుధాల కొరత, మధ్యవర్తులపై నమ్మకం లేకపోవడం వంటి అంశాలు రాబోయే రోజుల్లో పశ్చిమ ఆసియా భవిష్యత్తును ఏ దిశగా నడిపిస్తాయో వేచి చూడాలి.

- సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.  

US Iran Talks,  Telugu News,   Pakistan Qatar Mediator,  Iran Conflict,   Jack Keane US Iran Diplomacy,  US Missile Stockpile Shortage