అహల్యాబాయ్ హోల్కర్ జయంతి సందర్భంగా..

భారత చరిత్రలో ఎందరో రాజులు, రాణులు రాజ్య విస్తరణ కోసమో..  శౌర్యాన్ని ప్రదర్శనకో యుద్ధాలు చేశారు. కానీ.. పరాయి పాలకుల అరాచకాలకు బలైన హైందవ సంస్కృతిని, ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని కాపాడటమే ధ్యేయంగా జీవించిన వారు చాలా  చాలా అరుదు. అలాంటి అరుదైన, అద్భుతమైన పాలకురాలిగా మాల్వా సామ్రాజ్య రాజమాత రాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ చరిత్ర పుటల్లో నిలిచిపోయారు. ఆమె కేవలం ఒక రాజ్యానికి పరిమితమైన పాలకురాలిగా కాకుండా..  దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న వందలాది పుణ్యక్షేత్రాలను పునరుద్ధరించి, యావత్ భారత ప్రజల గుండెల్లో  లోకమాతగా అచంచలమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు. దాడులకు గురై వెలవెలబోయిన కాశీ, సోమనాథ్ వంటి మహా క్షేత్రాలకు పూర్వ వైభవాన్ని తెచ్చి, భారత సాంస్కృతిక పునాదులను ఆమె ఎలా బలోపేతం చేశారో వివరించే సమగ్ర కథనం ఇది.

మహారాష్ట్రలోని ఒక సాధారణ గ్రామంలో జన్మించిన అహల్యాబాయి, మాల్వా సామ్రాజ్య పీఠాన్ని అధిరోహించడం వెనుక ఒక గొప్ప చారిత్రక ప్రయాణం ఉంది. ప్రస్తుత అహిల్యానగర్ జిల్లాలోని చోండి గ్రామంలో పటేల్ కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమెకు చిన్నతనం నుంచే విద్యాబుద్ధులు, ధార్మిక విషయాలపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. నాటి రోజుల్లో బాలికలకు చదువు అరుదైన విషయమే అయినప్పటికీ, ఆమె తండ్రి ప్రోత్సాహంతో అక్షరాస్యత సాధించారు. మరాఠా సామ్రాజ్యానికి చెందిన ప్రముఖ సర్దార్ మల్హార్‌రావు హోల్కర్ ఒకసారి ఈమె భక్తి శ్రద్ధలను గమనించి, తన కుమారుడైన ఖాందేరావు హోల్కర్‌కు ఇచ్చి వివాహం జరిపించారు. ఈ వివాహ బంధమే ఆమెను రాజకుటుంబంలోకి నడిపించి, తదుపరి కాలంలో ఒక గొప్ప పాలకురాలిగా ఎదగడానికి మార్గం సుగమం చేసింది.

అయితే ఆమె జీవితం సుఖసంతోషాలతో సాఫీగా సాగలేదు. విధి ఆమెను అనేక పరీక్షలకు గురిచేసింది. కుమ్హేర్ యుద్ధంలో భర్త మరణించడంతో ఆమె తీవ్ర మానసిక క్షోభకు గురై నాటి ఆచారం ప్రకారం సతి సహగమనం చేయడానికి సిద్ధపడ్డారు. కానీ మామ మల్హార్‌రావు హోల్కర్ ఆమెను నిలిపి, ఈ రాజ్యానికి, ప్రజలకు నీ అవసరం ఎంతో ఉందని ధైర్యం చెప్పారు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే మామ, అలాగే తన ఏకైక కుమారుడు కూడా మరణించడంతో మొత్తం సామ్రాజ్య బాధ్యత అహల్యాబాయి భుజాలపై పడింది. 1767లో ఆమె అధికారికంగా మాల్వా పాలకురాలిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి, నర్మదా నది తీరాన ఉన్న మహేశ్వర్‌ను తన రాజధానిగా చేసుకుని సుపరిపాలన సాగించారు.

రాణి అహల్యాబాయి అంటే కేవలం ఆలయాల నిర్మాణం మాత్రమే కాదు.. ఆమె యుద్ధరంగంలో శత్రువులను సింహస్వప్నంగా మార్చిన వీరనారి. సరిహద్దుల నుంచి వచ్చే దొంగల ముఠాలను, విదేశీ దండయాత్రలను ఆమె స్వయంగా సైన్యాన్ని నడిపి తిప్పికొట్టారు. ప్రజా క్షేమమే ధ్యేయంగా నిత్యం జనదర్బార్ నిర్వహించి, ప్రజల కష్టాలను స్వయంగా వినేవారు. ముఖ్యంగా సమాజంలో వెనుకబడిన వర్గాలకు, రైతులకు ఎన్నో రాయితీలు ఇచ్చి ప్రోత్సహించారు. నేటికీ అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన  మహేశ్వరి చీరల పరిశ్రమ ఆమె దార్శనికతకు, మహిళా ఆర్థిక సాధికారతకు నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలిచింది.

ఆమె పాలనలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం దేశవ్యాప్త ధర్మ పునర్నిర్మాణం. 17వ శతాబ్దంలో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆజ్ఞల వల్ల ధ్వంసమైన కాశీ విశ్వేశ్వర ఆలయ ప్రాంగణాన్ని ఆమె 1780 ప్రాంతంలో అద్భుతమైన శిల్పకళతో, భారీ ధనసహాయంతో పునర్నిర్మించారు. నేడు మనం చూస్తున్న కాశీ క్షేత్ర వైభవానికి ఆ రోజే ఆమె గట్టి పునాది వేశారు. కేవలం కాశీ మాత్రమే కాకుండా, శతాబ్దాల పాటు విదేశీ దురాక్రమణదారుల దాడులతో శిథిలమైన గుజరాత్‌లోని సోమనాథ్ జ్యోతిర్లింగ ఆలయాన్ని కూడా ఆమె చిన్న దేవాలయంగా పునరుద్ధరించారు, ఇది తదనంతర కాలంలో సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్ ఆధ్వర్యంలో ఆ ఆలయం మహా క్షేత్రంగా మారడానికి స్ఫూర్తినిచ్చింది.

చరిత్రకారుల అంచనాల ప్రకారం, భారతదేశం అంతటా దాదాపు 150 కి పైగా పుణ్యక్షేత్రాలలో ఆమె ముద్ర కనిపిస్తుంది. ఉత్తరాన బద్రీనాథ్, పూరి జగన్నాథ్, ద్వారక నుండి దక్షిణాదిన ఉన్న శ్రీశైలం, రామేశ్వరం వరకు ఆమె నిర్మించిన ఘాట్లు, ఉచిత సత్రాలు, మఠాలు, ధార్మిక కేంద్రాలు నేటికీ యాత్రికులకు ఆశ్రయాన్ని ఇస్తున్నాయి. ఈ కట్టడాల నిర్వహణ నిరంతరాయంగా సాగడం కోసం ఆమె ప్రత్యేకమైన దానపత్రాలను, భూములను కేటాయించి, పూజారుల జీవనోపాధికి, యాత్రికుల అన్నదానానికి ఎటువంటి లోటు లేకుండా న్యాయపరమైన రక్షణ కల్పించారు.

ఇలాంటి ధార్మిక కార్యక్రమాలు కేవలం మతపరమైన భక్తితో చేసినవి కావు, అవి శతాబ్దాల పరాయి పాలనలో నలిగిపోయిన హైందవ సమాజానికి సాంస్కృతిక ఆత్మవిశ్వాసాన్ని తిరిగి ఇచ్చేలా చేశాయి. సమాజంలో మూఢనమ్మకాలకు వ్యతిరేకంగా, విధవలకు ఆస్తి హక్కులు కల్పించడంలో, బాల్య వివాహాలను నిరోధించడంలో ఆమె నాటి కాలంలోనే విప్లవాత్మకమైన సంస్కరణలు చేపట్టారు. అందువల్లనే ఆమెను చరిత్రకారులు ఒక  ఫిలాసఫర్ క్వీన్  గా అభివర్ణిస్తారు.

ప్రస్తుత ఆధునిక భారతదేశంలో కాశీ విశ్వనాథ్ కారిడార్,  సోమనాథ్ ఆలయాల పునర్నిర్మాణ చర్చలు జరుగుతున్న ప్రతిసారీ అహల్యాబాయి హోల్కర్ పేరు ప్రముఖంగా వినిపిస్తోంది. ఆమె సాధించిన విజయాలు, అందించిన సేవలు రాబోయే తరాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తాయి. ఒక సాధారణ గ్రామం నుండి వచ్చి..  భారతదేశ ఆధ్యాత్మిక నైతిక విలువలను కాపాడిన ఈ లోకమాత జీవితం, ప్రజాహిత పాలనకు మరియు సాంస్కృతిక పునరుద్ధరణకు ఎల్లప్పుడూ ఒక దిక్సూచిగా ఉంటుంది.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.