భారత స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలో జలియన్ వాలాబాగ్  హత్యాకాండ ఒక మలుపు. ఆ రక్తపాతం భారతీయుల మనసుల్లో శాశ్వత గాయాన్ని మిగిల్చింది. ఆ గాయాన్ని ప్రతీకారంగా మార్చుకుని, ఇరవై ఏళ్ల పాటు ఓర్పుతో, సంకల్పంతో, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో విస్తరించిన విప్లవ మార్గంలో నడిచి, చివరికి లండన్లో బ్రిటిష్ పాలనకు ప్రతీకాత్మక దెబ్బ కొట్టిన వ్యక్తి  షహీద్ ఉదమ్ సింగ్.   ఆయన జీవితం, చర్యలు, న్యాయపరమైన విచారణ, రాజకీయ ప్రతిస్పందనలు అన్నీ కలిపి చూస్తే..  ఇది కేవలం  ఒక హత్య కేసు  కాదు..  సామ్రాజ్యవాదాన్ని నేరుగా ప్రశ్నించిన ధోరణిలో జరిగిన విప్లవ చర్య.

చారిత్రక నేపథ్యం..  జలియన్ వాలాబాగ్ నుండి లండన్ వరకు

ఉద్ధమ్ సింగ్ అసలు పేరు షేర్ సింగ్. 1899 డిసెంబర్ 26న పంజాబ్లోని సునామ్  గ్రామంలో తహల్ సింగ్, నరైన్ కౌర్ దంపతులకు జన్మించాడు. చిన్న వయసులోనే తల్లి, తరువాత తండ్రి మరణంతో అనాథ అయ్యాడు.   1907లో అమృత్ సర్ లోని సెంట్రల్ ఖాల్సా ఆర్ఫనేజ్ లో చేరిన తరువాత, సిక్కు సంప్రదాయ ప్రకారం  ఉద్ధమ్ సింగ్  అనే పేరు పొందాడు.

అమృత్ సర్, పంజాబ్ ప్రాంతం అప్పటికే గదర్ ఉద్యమం, కోమగాటా మారూ ఘటన, రౌలట్ చట్టం  వ్యతిరేక ఆందోళనలతో రాజకీయంగా కదిలిపోయిన నేల. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం  సమయంలో బ్రిటిష్ భారత సైన్యంలో తాత్కాలికంగా చేరిన ఉద్ధమ్ సింగ్, బస్రా ప్రాంతంలో సేవ చేసి, యుద్ధం, సామ్రాజ్యవాద దోపిడీని దగ్గరగా చూసి, తీవ్ర అసంతృప్తితో తిరిగి వచ్చాడు.

ఈ నేపథ్యంపై 1919 ఏప్రిల్ 13న జలియన్ వాలాబాగ్  హత్యాకాండ జరిగింది. బ్రిగేడియర్ జనరల్ రెజినాల్డ్ డైయర్  అమృత్ సర్ లోని జలియన్ వాలాబాగ్  లో  శాంతియుతంగా సమావేశమైన నిరాయుధ ప్రజలపై కాల్పులు జరపగా, వందలాది మంది అక్కడికక్కడే హతమయ్యారు, వేలాది గాయపడ్డారు. ఈ చర్యకు రాజకీయ పరిరక్షణ, మద్దతు ఇచ్చినవాడు అప్పటి పంజాబ్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ మైఖేల్ ఓడ్వైర్.
ఉద్ధమ్ సింగ్ జలియన్ వాలాబాగ్  లో ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడా? అన్న ప్రశ్నపై చరిత్రకారుల మధ్య కొంత వాదోపవాదం ఉన్నా, ఆయన ఆ హత్యాకాండను ప్రత్యక్షంగా చూసినట్టు, లేదా అనంతర పరిణామాల్లో మృతదేహాలను తరలించే సమయంలో గాయపడినట్టు కొన్ని  వనరులు, స్మృతులు పేర్కొంటాయి. ఏది నిజమైనా, జలియన్ వాలాబాగ్   ఆయన జీవితంలో  టర్నింగ్ పాయింట్  అయ్యిందనే విషయంలో మాత్రం విభేదం లేదు.

సంఘటనల కాలక్రమం: ఇరవై ఏళ్ల ఓర్పు, ఒకే గుండె దెబ్బ

జలియన్ వాలాబాగ్  అనంతరం ఉద్ధమ్ సింగ్ జీవితం భారతదేశం, ఆఫ్రికా, యూరప్, అమెరికా మధ్య విస్తరించిన విప్లవ యాత్రగా మారింది. గదర్ పార్టీ, హిందుస్థాన్ సోషలిస్టు రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్, ఇండియన్ వర్కర్స్ అసోసియేషన్ వంటి విప్లవ సంస్థలతో ఆయన అనుబంధం ఏర్పడింది.
భగత్ సింగ్) ను ఆయన గురు గా, “best friend” గా భావించాడని, ఆయనతో పరిచయం, రష్యన్ విప్లవం ప్రభావం, విప్లవ సాహిత్యం చదివినట్టు  ఆధారాలున్నాయి.  ఈ ప్రభావం వల్ల ఉద్ధమ్ సింగ్ విప్లవాన్ని కేవలం భావోద్వేగ ప్రతీకారం కాకుండా, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక రాజకీయ చర్యగా చూడటం ప్రారంభించాడు.

1940 మార్చి 13న లండన్లోని క్యాక్స్టన్ హాల్ (Caxton Hall, Westminster) లో ఈజిప్ట్, ఇండియా సంబంధాలపై జరుగుతున్న సమావేశానికి మైఖేల్ ఓ డ్వైర్ హాజరయ్యాడు. ఉద్ధమ్ సింగ్  ఫ్రాంక్ బ్రిజిల్  వంటి అలియాస్ పేర్లతో..  ముందుగానే ఆయుధాన్ని దాచుకుని, ఆ సమావేశానికి వెళ్లాడు. సమావేశం ముగిసే సమయంలో  ఓ డ్వైర్పై లక్ష్యంగా తుపాకీతో కాల్పులు జరిపి, అతన్ని అక్కడికక్కడే హతమార్చాడు.  ఇది కేవలం వ్యక్తిగత ప్రతీకారం కాదు. జలియన్ వాలాబాగ్  హత్యాకాండకు రాజకీయ బాధ్యత వహించిన వ్యక్తిని, వారి సొంత నేలపై, వారి న్యాయవ్యవస్థ ఎదుటే శిక్షించిన చర్య.  ఇరవై ఏళ్ల ఓర్పు  ఇక్కడ ఒకే గుండె దెబ్బగా మారింది.

న్యాయపరమైన అంశాలు.. ఓల్డ్ బెయిలీవిచారణ, అణచివేయబడిన వాక్చాతుర్యం

ఉద్ధమ్ సింగ్ ను వెంటనే అరెస్టు చేసి, లండన్లోని సెంట్రల్ క్రిమినల్ కోర్ట్  ఓల్డ్ బేలీ   లో విచారణకు హాజరుపరిచారు. ఆయన తన పేరును  రామ్ మహ్మద్ సింగ్ ఆజాద్ గా నమోదు చేయమని పట్టుదలగా కోరాడు.  హిందూ, ముస్లిం, సిక్కు  ఐక్యతను ప్రతిబింబించేలా,  స్వతంత్రుడు  అనే పదంతో తన రాజకీయ సందేశాన్ని నేరుగా కోర్టు రికార్డులోనే చెక్కించాడు. విచారణలో ఆయనపై  హత్య ఆరోపణ నమోదు చేసి, చివరకు మరణదండన విధించారు. 1940 జూలై 15న క్రిమినల్ అప్పీల్ కోర్టు ఆయన అప్పీల్ను తిరస్కరించింది.

అత్యంత కీలకమైన అంశం..  ఆయన చివరి వాక్యాలు

 న్యాయమూర్తి అట్కిన్ సన్  ఏమైనా చెప్పాలనుకుంటున్నావా?  అని అడిగినప్పుడు, ఉద్ధమ్ సింగ్ ముందుగా సిద్ధం చేసుకున్న నోట్స్ నుండి చదవడం ప్రారంభించాడు. ఆయన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదాన్ని, జలియన్ వాలాబాగ్  హత్యాకాండను, ఓడ్వైర్ పాత్రను, భారత ప్రజల ఆత్మను నాశనం చేసిన నేరాన్ని నేరుగా కోర్టు ఎదుట ఉంచాడు. కానీ, న్యాయమూర్తి పలుమార్లు ఆయనను అడ్డుకుని,  ప్రెస్ ఈ స్టేట్మెంట్ను రిపోర్ట్ చేయకూడదు  అని ఆదేశించాడు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం, రాయిటర్స్ ( వంటి వార్తా సంస్థలపై ఒత్తిడి తెచ్చి, ఈ విచారణకు కనీస ప్రచారం మాత్రమే లభించేలా చూసింది. 
న్యాయమూర్తి ఎదుట ఆయన మాటల సారాంశం అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం మేరకు ఇలా ఉంది.  అతడు ఓడ్వైర్ నిజమైన నేరస్థుడు. అతడు నా ప్రజల ఆత్మను నాశనం చేయాలనుకున్నాడు.  నేను అతని ఆత్మను నాశనం చేశాను. నేను చేసినది నా దేశానికి ప్రతీకారం, ఇది నా ధర్మం. నాకు చావు అంటే భయం లేదు.  ఇది కేవలం భావోద్వేగ ప్రకటన కాదు..  బ్రిటిష్ న్యాయవ్యవస్థ ఎదుటే, సామ్రాజ్యవాదాన్ని నేరుగా  నేరం గా పిలిచిన రాజకీయ ప్రకటన.

రాజకీయ, సామాజిక, మీడియా కోణాలు.. టెర్రరిస్ట్  లేబుల్,  షహీద్  గౌరవం

బ్రిటిష్ అధికారిక వర్గాలు, మీడియా, ముఖ్యంగా ఆ కాలం ఇంగ్లిష్ పత్రికలు ఉద్ధమ్ సింగ్ ను ఫెనటిక్ (ఉన్మాది)  టెర్రరిస్ట్ ( ఉగ్రవాది) terrorist”,  కరుడుగట్టిన హంతకుడు వంటి పదాలతో చిత్రీకరించాయి. విచారణకు కనీస ప్రచారం ఇవ్వడం, ఆయన రాజకీయ వాదనలను అణచివేయడం, ఓడ్వైర్ నేపథ్యాన్ని దాచిపెట్టడం..  ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే, ఇది ఒక వ్యవస్థబద్ధమైన మీడియా మేనిప్యులేషన్.

అదే సమయంలో.. ఇండియాలో  ముఖ్యంగా పంజాబ్లో ఉద్దమ్ సింగ్ చర్యను విప్లవ ప్రతీకారంగా, షాహీద్ ఇ అజామ్  సర్దార్ ఉధమ్ సింగ్ గా గౌరవించే ధోరణి పెరిగింది. గదర్ ఉద్యమం, భగత్ సింగ్, కార్తార్ సింగ్ సరాభా వంటి విప్లవకారుల సంప్రదాయంలో ఆయనను నిలబెట్టారు.
స్వాతంత్ర్యం అనంతరం, 1974లో ఆయన అవశేషాలను భారతదేశానికి తిరిగి తీసుకువచ్చి, పంజాబ్ లో అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు. ఉత్తరాఖండ్లో  ఉద్ధమ్ సింగ్ నగర్ అని  ఓ జిల్లాకు ఆయన  పేరు  పెట్టడం, అమృత్సర్, సునామ్ వంటి ప్రాంతాల్లో ఆయన విగ్రహాలు, స్మారకాలు నిర్మించడం – ఇవన్నీ ఆయనను ప్రజా చైతన్యంలో  షహీద్ గా స్థిరపరిచాయి. ఇక్కడ  calling a spade a spade  అంటే..  బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదం జపేరు చేసినది ఒక ఊచకోత,  crime against humanity   ఉద్ధమ్ సింగ్ చేసినది ఆ నేరానికి ప్రతీకారం, రాజకీయ హత్య. ఒకటి రాష్ట్ర హింస, మరొకటి విప్లవ హింస. రెండింటినీ ఒకే తూకంలో కొలవడం సులభం కాదు..  కానీ, చరిత్రను నీరుగార్చకుండా, వాస్తవాలను స్పష్టంగా చెప్పడం అవసరం.

ప్రభావాలు,  ప్రజా చర్చ..  విప్లవం, ఐక్యత, న్యాయవ్యవస్థపై ప్రశ్నలు

ఉద్ధమ్ సింగ్ చర్య, విచారణ, మరణదండన  ఇవన్నీ భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో మూడు ప్రధాన ప్రభావాలను చూపాయి.
మొదటిది – పేరు  హత్యాకాండను ప్రపంచవ్యాప్తంగా మళ్లీ చర్చకు తెచ్చింది. 1919లో జరిగిన ఆ రక్తపాతం, 1940లో లండన్లో జరిగిన ఓ డ్వైర్ హత్యతో మళ్లీ అంతర్జాతీయ చర్చకు వచ్చింది.
రెండవది   విప్లవ మార్గం, అహింసా మార్గం మధ్య ఉన్న అంతర్గత వాదోపవాదాన్ని మరింత పదును పెట్టింది. మహాత్మా గాంధీ వంటి నాయకులు వ్యక్తిగత హత్యలను వ్యతిరేకించినా..  పంజాబ్ విప్లవ సంప్రదాయం మాత్రం ఉద్ధమ్ సింగ్ ను షహీద్ గా గౌరవించింది. ఇది భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఒకే రేఖలో నడవలేదని, విభిన్న మార్గాలు, విభిన్న నైతిక ప్రమాణాలు ఉన్నాయని చూపిస్తుంది.
మూడవది న్యాయవ్యవస్థ, మీడియా పాత్రపై ప్రశ్నలు.. ఓల్డ్ బేలీ విచారణలో ఆయన రాజకీయ వాదనలను అణచివేయడం, ప్రెస్ ను మౌనంగా ఉంచడం, పేరు నేపథ్యాన్ని దాచిపెట్టడం – ఇవన్నీ రూల్ ఆఫ్ లా  అనే పేరుతో సామ్రాజ్యవాదం తనకు అనుకూలంగా న్యాయాన్ని వాడుకున్నట్టు చూపిస్తాయి.

ఉద్ధమ్ సింగ్ రామ్ మహమ్మద్ సింగ్ ఆజాద్  అనే పేరును ఎంచుకోవడం కూడా, నేటి భారతీయ రాజకీయ వాతావరణంలో ప్రత్యేకంగా గుర్తుచేసుకోవాల్సిన అంశం. హిందూ, ముస్లిం, సిక్కు ఐక్యతను తన శరీరంపై టాటూ రూపంలో, కోర్టు రికార్డులో పేరుగా, విప్లవ లేఖల్లో భావంగా చెక్కిన వ్యక్తి. ఇది ఆయనను కేవలం  సిక్కు విప్లవకారుడు గా కాకుండా, ఒక సెక్యులర్, సమగ్ర భారత దృష్టితో ఉన్న విప్లవకారుడిగా నిలబెడుతుంది.
 
ఉద్ధమ్ సింగ్ జీవితం, చర్యల సారాంశాన్ని ఇలా చెప్పవచ్చు. జలియన్ వాలా బాగ్ హత్యాకాండ ఆయన జీవితంలో శాశ్వత గాయంగా మారింది; ఆ గాయం ఇరవై ఏళ్ల ఓర్పుతో, అంతర్జాతీయ విప్లవ యాత్రతో, చివరికి లండన్లో ఓడ్వైర్ హత్యగా ప్రతీకార రూపం దాల్చింది. ఓల్డ్ బేలీ కోర్టులో ఆయన  నేను చేసినది నా దేశానికి ప్రతీకారం, ఇది నా ధర్మం,  నాకు చావు అంటే భయం లేదు  అనే భావాన్ని స్పష్టంగా వ్యక్తం చేశాడు.  బ్రిటిష్ న్యాయవ్యవస్థ, మీడియా ఈ వాక్యాలను అణచివేయడానికి ప్రత్యేక ప్రయత్నాలు చేసింది.
రామ్ మహమ్మద్ ఆజాద్ అనే పేరుతో ఆయన హిందూ, ముస్లిం, సిక్కు ఐక్యతను, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక సెక్యులర్ భారత దృష్టిని ప్రతిబింబించాడు ఇది నేటి భారతీయ రాజకీయ చర్చల్లో కూడా ప్రాసంగికమైన సందేశం. ఉద్ధమ్ సింగ్ ను  టెర్రరిస్ట్ గా, హంతకుడిగా చిత్రీకరించిన బ్రిటిష్ అధికారిక వర్గాలకు విరుద్ధంగా, భారత ప్రజా చైతన్యంలో ఆయన షాహీద్ ఇ ఇజామ్ గా, పేరు ప్రతీకార శిల్పిగా నిలిచాడు.

సామ్రాజ్యవాద నేరం, విప్లవ ప్రతీకారం

ఉద్ధమ్ సింగ్ కథను రాజకీయ సమతుల్యత పేరుతో నీరుగార్చడం అంటే, పేరు  హత్యాకాండను, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదాన్ని, ఓ డ్వైర్ పాత్రను, న్యాయవ్యవస్థ, మీడియా మేనిప్యులేషన్ ను మసకబార్చడం.
పేరు  ఒక రాజ్య హింస, సామ్రాజ్యవాద నేరం. ఓ డ్వైర్  ఆ నేరానికి రాజకీయ బాధ్యత వహించిన అధికారి. ఉద్ధమ్ సింగ్   ఆ నేరానికి ప్రతీకారం తీర్చుకున్న విప్లవకారుడు, తన చర్యను కోర్టు ఎదుటే  నా దేశానికి ప్రతీకారం, ఇది నా ధర్మం” అని ప్రకటించిన షహీద్. ఈ వాస్తవాలను స్పష్టంగా, గ్రాంథికంగా, కానీ బాధ్యతతో చెప్పడం   ఒక డిజిటల్ న్యూస్ పోర్టల్ OP-ED ధోరణిలో చేయాల్సిన పని. ఉద్ధమ్ సింగ్ జీవితం, మరణం, మాటలు  ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే, ఆయనను చరిత్రలో పేరుప్రతీకార శిల్పి గా,రామ్ మహమ్మద్ సింగ్  అనే పేరుతో సెక్యులర్ విప్లవకారుడిగా గుర్తు పెట్టుకోవడం   భారత స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రకు, నేటి ప్రజాస్వామ్య చర్చలకు కూడా అవసరమైన న్యాయం.

 ఉద్ధమ్ సింగ్ వర్ధంతి సందర్భంగా నివాళి

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.         

Shaheed Udham Singh, Jallianwala Bagh Revenge, Michael ODwyer Assassination, Caxton Hall London, Ram Mohammad Singh Azad, Indian Freedom Struggle