సావర్కార్ జయంతి సందర్భంగా

భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్  అత్యంత శక్తివంతమైన, అదే సమయంలో తీవ్ర చర్చనీయాంశమైన వ్యక్తిగా నిలిచారు. ఒకవైపు సాయుధ విప్లవ పంథాకు ప్రాణం పోసిన వీరుడిగా..  మరోవైపు ఆధునిక కాలంలో దేశ రాజకీయాలను శాసిస్తున్న హిందుత్వ సిద్ధాంతానికి మూలపురుషుడిగా  గుర్తింపు పొందారు. బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా సాగించిన సాహసోపేతమైన పోరాటాలు.. అండమాన్ కారాగారంలో అనుభవించిన నరకయాతన, సమాజంలో కుల నిర్మూలన కోసం చేపట్టిన సంస్కరణలు,  మహాత్మా గాంధీ హత్య కేసు చుట్టూ అల్లుకున్న వివాదాలు ఆయన జీవితంలో భాగాలుగా ఉన్నాయి. ప్రశంసలు, తీవ్ర విమర్శలు, అపారమైన ఆరాధన, తీవ్రమైన  వ్యతిరేకతల మధ్య సాగిన ఆయన జీవన గమనం భారత చారిత్రక పుటల్లో ఒక సంక్లిష్ట అధ్యాయంగా మిగిలిపోయింది.

సావర్కర్ 1883 మే 28 న మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ లో ఉన్న భగూర్ అనే గ్రామంలో ఒక చిత్పావన్ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు రాధాబాయి, దామోదర్‌పంత్. బాల్యం నుంచే సావర్కర్‌లో అసాధారణమైన దేశభక్తి, , అద్భుతమైన రచనా నైపుణ్యాలు,  రాజకీయాల పట్ల తీవ్రమైన ఆసక్తి వ్యక్తమయ్యాయి. నాసిక్, పుణే నగరాలలో ప్రాథమిక, ఉన్నత విద్యాభ్యాసాన్ని పూర్తి చేసిన ఆయన..  ప్రసిద్ధ ఫర్గూసన్ కళాశాలలో చదువుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఉన్నత చదువుల నిమిత్తం లండన్ వెళ్ళి అక్కడ న్యాయశాస్త్రాన్ని అభ్యసించారు. లండన్ నగర జీవితం ఆయన రాజకీయ ఆలోచనలను పూర్తిగా మార్చివేసింది. అక్కడ నివసిస్తున్న భారత విద్యార్థులను బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఏకం చేయడంలో..   ఇండియా హౌస్ ' వంటి వలసవాద వ్యతిరేక ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో కీలక పాత్ర పోషించడంలో ఆయన ముందున్నారు. శత్రువు దేశంలోనే ఉంటూ బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యానికి సవాలు విసరడం ఆ రోజుల్లో అత్యంత సాహసోపేతమైన చర్యగా పరిగణించబడింది.

1904లో సావర్కర్  అభినవ భారత్ అనే రహస్య విప్లవ సంఘాన్ని స్థాపించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయి. అవసరమైతే ఆయుధాలు పట్టి బ్రిటిష్ పాలకులను దేశం నుండి పారద్రోలడమే ఈ సంస్థ  ముఖ్య ఉద్దేశం. బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని కేవలం ఉపన్యాసాలకే పరిమితం చేయకుండా.. 1857 నాటి సిపాయిల తిరుగుబాటును భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంగా అభివర్ణిస్తూ ఆయన రాసిన గ్రంథం విప్లవకారుల్లో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపింది. 1909లో నాసిక్ కలెక్టర్ జాక్సన్ హత్య ఉదంతంలో ఈ విప్లవ ముఠాతో సావర్కర్‌కు సంబంధాలు ఉన్నాయనే ఆరోపణలు వచ్చాయి. దీని ఫలితంగా 1910లో బ్రిటిష్ అధికారులు ఆయనను బంధించి..  విచారణ అనంతరం రికార్డు స్థాయిలో రెండు జీవితకాల కారాగార శిక్షలను  ఖరారు చేశారు.

ఈ శిక్షా కాలంలో భాగంగా 1911లో సావర్కర్‌ను అండమాన్ నికోబార్ దీవుల్లోని అత్యంత కఠినమైన సెల్యులార్ జైలుకు (కాలాపానీ) తరలించారు. అక్కడ రాజకీయ ఖైదీలపై జరిగే అమానుష దాడులు, ఒంటరితనం, మానసిక వేదనల మధ్య ఆయన కాలం గడిపారు. ఇటువంటి దుర్భర పరిస్థితుల్లో కూడా ఆయన తన మేధోశక్తికి పదును పెట్టారు. జైలు గోడలపైనే కవిత్వాన్ని, హిందుత్వ భావజాలానికి సంబంధించిన మౌలిక సిద్ధాంతాలను లిఖించారు. బ్రిటిష్ వలస పాలనను తీవ్రంగా నిరసించిన విప్లవకారుడిగా ఉంటూనే..  తర్వాతి కాలంలో దేశంలో బలపడిన హిందూ జాతీయవాద రాజకీయాలకు బలమైన పునాది వేసిన మేధావిగా ఆయన ఇక్కడే రూపాంతరం చెందారు.

సావర్కర్ జీవితంలో అత్యంత వివాదాస్పదమైన అంశం ఆయన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సమర్పించిన క్షమాభిక్ష పిటిషన్లు. 1911 నుండి 1920 మధ్య కాలంలో ఆయన పలుమార్లు జైలు అధికారులకు వినతిపత్రాలు పంపారు. ఆయన మద్దతుదారులు వీటిని జైలు నుండి బయటపడి మళ్లీ దేశం కోసం పనిచేసే వ్యూహాత్మక చర్యగా సమర్థిస్తుండగా..  విమర్శకులు మాత్రం దీనిని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి లొంగిపోవడంగా, విప్లవ సిద్ధాంతాల నుండి వెనకడుగు వేయడంగా అభివర్ణిస్తారు. అయితే చారిత్రక పత్రాల ప్రకారం ఆ పిటిషన్లు ఖచ్చితంగా విడుదల కోసమే చేయబడ్డాయనేది వాస్తవం. ఈ అంశం నేటికీ భారత రాజకీయాల్లో ఇరు వర్గాల మధ్య తీవ్రమైన వాదోపవాదాలకు దారితీస్తోంది.

దీర్ఘకాలిక విజ్ఞప్తుల అనంతరం 1924లో సావర్కర్ సెల్యులార్ జైలు నుండి విడుదలయ్యారు..  కానీ ఆయనకు పూర్తి స్వేచ్ఛ లభించలేదు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను రత్నగిరి జిల్లాకే పరిమితం చేస్తూ..  ఎటువంటి రాజకీయ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనకూడదనే కఠినమైన నిబంధనలను విధించింది. ఈ నిర్బంధ కాలంలో ఆయన తన దృష్టిని సామాజిక సంస్కరణల వైపు మళ్లించారు. హిందూ సమాజంలో వేరూనుకున్న కుల వివక్ష, అంటరానితనం,  మూఢనమ్మకాలపై ఆయన తీవ్రమైన విమర్శలు చేశారు. అణగారిన వర్గాల ప్రజలకు విద్యావకాశాలు కల్పించాలని, కులాంతర వివాహాలను ప్రోత్సహించాలని  ఆకాంక్షించారు. కొందరు దీనిని ప్రగతిశీల సామాజిక మార్పుగా కొనియాడితే..  మరికొందరు హిందూ సమాజాన్ని ఏకం చేసి రాజకీయ లబ్ధి పొందే వ్యూహంగా విశ్లేషిస్తారు.

1923లో సావర్కర్ ప్రచురించిన ఎసెన్షియల్స్ ఆఫ్ హిందుత్వ (హిందుత్వ: అసలైన హిందువు ఎవరు?) అనే గ్రంథం ఆయన మేధో వలయానికి కేంద్రబిందువుగా మారింది. ఇందులో ఆయన  హిందుత్వ  అనే పదాన్ని కేవలం మతపరమైన కోణంలో కాకుండా..  ఒక భౌగోళిక, సాంస్కృతిక,  జాతీయ గుర్తింపుగా నిర్వచించారు. భారతదేశాన్ని తమ పితృభూమిగా,  పుణ్యభూమిగా భావించే ప్రతి ఒక్కరూ హిందువులేనని ఆయన వాదించారు. ఈ సిద్ధాంతం భారతదేశంలో హిందూ జాతీయవాదానికి ఒక స్పష్టమైన మేధోపరమైన రూపాన్ని ఇచ్చింది. ఈ భావజాలం కారణంగానే ఆయనను కొందరు ఆరాధిస్తే, దేశంలో మతపరమైన విభజన రాజకీయాలకు ఈ ఆలోచనలే కారణమయ్యాయని విమర్శకులు గట్టిగా వాదిస్తారు.

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత..  1948లో దేశ పిత మహాత్మా గాంధీ హత్యకు గురైనప్పుడు ఈ కుట్రలో సావర్కర్ ప్రమేయం ఉందనే ఆరోపణలపై దర్యాప్తు సంస్థలు ఆయనను నిందితుడిగా చేర్చాయి. అయితే  ఆయనపై మోపిన ఆరోపణలను నిరూపించడానికి తగిన సాక్ష్యాధారాలు లభించకపోవడంతో న్యాయస్థానం ఆయనను నిర్దోషిగా ప్రకటిస్తూ విడుదల చేసింది. ఈ చట్టపరమైన ముగింపును సావర్కర్ అనుచరులు క్లీన్ చిట్‌గా భావిస్తారు. కానీ విమర్శకులు మాత్రం, న్యాయపరంగా నిర్దోషిగా తేలినప్పటికీ ఆ కాలంలో జరిగిన హింసాత్మక రాజకీయ వాతావరణానికి, గాంధీని వ్యతిరేకించిన శక్తులకు ఆయన నైతిక ప్రేరణగా నిలిచారంటారు. 

  1966 ఫిబ్రవరి 26వ తేదీన సావర్కర్ కన్నుమూశారు. ఆయన భౌతికంగా దూరమైనప్పటికీ, ఆయన వదిలివెళ్లిన రాజకీయ, సాంస్కృతిక వారసత్వం 20వ శతాబ్దపు ముగింపులో,  21వ శతాబ్దపు వర్తమాన భారత రాజకీయాలలో అత్యంత ప్రభావమంతమైన శక్తులుగా ఎదిగాయి. నేటికీ దేశంలోని ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు, సిద్ధాంతకర్తలు సావర్కర్ చూపిన తీవ్ర జాతీయవాదం, హిందూ గుర్తింపు ఆధారంగానే తమ వ్యూహాలను రచిస్తున్నారు.

వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ అనే చారిత్రక పురుషుడిని కేవలం  దేశభక్తుడు,  లేదా  వివాదాస్పద నాయకుడు అనే  ముద్రతో సరిపెట్టడం సాధ్యం కాదు. ఆయన ఒకే సమయంలో విప్లవకారుడిగా, గొప్ప రచయితగా, సామాజిక సంస్కర్తగా,  దేశ రాజకీయ గమనాన్ని మార్చిన సిద్ధాంతకర్తగా జీవించారు. ఆయన జీవితంలో కనిపించే ధైర్యం, ఎదుర్కొన్న కష్టాలు,  ఆయన ప్రబోధించిన తీవ్ర భావజాలం ఎల్లప్పుడూ చర్చనీయాంశాలుగానే ఉంటాయి. చరిత్రను నిష్పక్షపాతంగా పరిశీలించే వారికి ఆయనలోని దేశభక్తి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది, అదే సమయంలో ఆయన ఆలోచనల్లోని కఠినత్వం కూడా స్పష్టమవుతుంది. ఈ ద్వంద్వ స్వభావమే ఆయనను భారత చరిత్రలో ఎప్పటికీ చెరిగిపోని, నిరంతరం చర్చించబడే ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా నిలబెట్టింది.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.