భారతదేశంలో మతమార్పిడి అనేది దశాబ్దాలుగా అత్యంత సున్నితమైన, వివాదాస్పదమైన అంశంగా కొనసాగుతోంది. ఇటీవలి కాలంలో అంతర్జాతీయ వేదికలపై సైతం ఈ అంశంపై చర్చలు జోరందుకున్నాయి. అమెరికా రాజధాని వాషింగ్టన్ డి.సి.లోని ప్రసిద్ధ లింకన్ మెమోరియల్ వద్ద  జరిగిన ఓ  ప్రదర్శనలో పాల్గొన్న  భారతీయ సంతతికి చెందిన కార్యకర్తలు ఇండియాలో  జరుగుతున్న మతమార్పిడి కార్యకలాపాలకు వ్యతిరేకంగా పెద్ద ఎత్తున నిరసన వ్యక్తం చేశారు. ఆ నిరసన ప్రదర్శనలో వారు తమ వాదనలకు బలం చేకూరేందుకు జాతిపిత మహాత్మా గాంధీ వ్యక్తం చేసిన చారిత్రక విమర్శలను ప్రధానంగా ఉదహరించారు. ఆయా వేదికలపై వచ్చిన కొన్ని ఆరోపణల యొక్క ప్రామాణికతపై భిన్నమైన అభిప్రాయాలు వ్యక్తమైనప్పటికీ, మతమార్పిడి విధానాలపై గాంధీజీకి అత్యంత స్పష్టమైన, పటిష్టమైన అభ్యంతరాలు ఉన్నాయనేది చారిత్రక సత్యం. ఆయన స్వయంగా సంపాదకత్వం వహించిన  యంగ్ ఇండియా,  హరిజన్ వంటి పత్రికలతో పాటు ఆయన సమగ్ర రచనల సంపుటాలలో ఈ విషయాలు స్పష్టంగా  ఉన్నాయి. నాటి గాంధేయ భావజాలానికి, ప్రస్తుత  చట్టపరమైన నిబంధనలకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని లోతుగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.  

మతమార్పిడి విధానాలపై గాంధీజీ సిద్ధాంతాలుమహాత్మా గాంధీ ఏ ఒక్క నిర్దిష్ట మతాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని విమర్శలు చేయలేదు, కానీ సిద్ధాంతపరంగా ఒక విశ్వాసం నుండి మరొక విశ్వాసంలోకి మారే ప్రక్రియను ఆయన పూర్తిగా నిరాకరించారు. మతం అనేది ప్రతి మనిషి యొక్క అంతర్గత, అత్యంత వ్యక్తిగతమైన విషయమనీ, బాహ్య శక్తుల ప్రలోభాలు, పేదరికం లేదా భయం వంటి అంశాల ఆధారంగా అది ప్రభావితం కాకూడదని ఆయన గట్టిగా నమ్మారు. చట్టాలు చేసే అధికారం గనుక తనకు ఉంటే, దేశంలో మతమార్పిడి ప్రచారాలన్నింటినీ పూర్తిగా నిషేధిస్తానని ఆయన ఒక సందర్భంలో స్పష్టం చేశారు. సాధారణ భారత కుటుంబాలలోకి విదేశీ మిషనరీల ప్రవేశం వల్ల వారి సాంప్రదాయ జీవన విధానం, వస్త్రధారణ, భాష, ఆహారపు అలవాట్లలో తీవ్ర మార్పులు వచ్చి..  కుటుంబ వ్యవస్థలలో అలజడులు రేగుతున్నాయని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.  తాను హిందూ మతంలోనే ఎందుకు కొనసాగుతున్నారో వివరిస్తూ, తనకు తెలిసిన హిందూ ధర్మం తన ఆత్మకు సంపూర్ణమైన ఆధ్యాత్మిక తృప్తిని ఇస్తుందని గాంధీజీ పేర్కొన్నారు. 

జీవితంలో ఎప్పుడైనా సందేహాలు, నిరాశలు తనను ఆవరించినప్పుడు తాను భగవద్గీతను ఆశ్రయించి మానసిక ప్రశాంతతను పొందుతానని ఆయన వివరించారు. మతమార్పిడులను ఒక పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక మార్పుగా కాకుండా..  కేవలం ఆర్థిక అసమానతలను, బలహీనతలను ఆసరాగా చేసుకుని సాగించే ఒక వ్యాపార లావాదేవీగా ఆయన అభివర్ణించారు. మానవతా దృక్పథంతో చేసే వైద్య సేవలను మతమార్పిడి ప్రచారాలకు సాధనంగా ఉపయోగించడాన్ని ఆయన తీవ్రంగా తప్పుపట్టారు. ఏదైనా ఒక వ్యాధి నుండి ఒక క్రైస్తవ వైద్యుడు నయం చేసినంత మాత్రాన, ఒక వ్యక్తి తన స్వంత విశ్వాసాలను ఎందుకు వదులుకోవాలని ఆయన ప్రశ్నించారు.  అయితే..  గాంధీజీ దృక్పథాన్ని ఒకే కోణంలో చూడటం చారిత్రక తప్పిదమే అవుతుంది. ఇతరుల మత విశ్వాసాలను తక్కువ చేసి మాట్లాడటం తన ఉద్దేశం కాదనీ..  అన్ని మతాల పట్ల వినమ్రతను కలిగి ఉండటమే నిజమైన మానవత్వమని ఆయన విశ్వసించారు. అదే సమయంలో, ఇతరులను క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చడాన్ని ఎంతగా వ్యతిరేకించారో, ఇతర మతాల వారిని బలవంతంగా హిందూ మతంలోకి తీసుకురావడాన్ని కూడా ఆయన అంతే తీవ్రంగా నిరసించారు. గాంధీజీ వ్యతిరేకించింది కేవలం స్వార్థపూరితమైన, ప్రలోభపూరితమైన మతమార్పిడి ప్రక్రియలను మాత్రమే తప్ప, క్రైస్తవ మత నైతికతను కాదనే సూక్ష్మమైన భేదాన్ని గ్రహించడం ఎంతో ముఖ్యం.  

పాశ్చాత్య వ్యవస్థలపై గాంధీజీ పదునైన విమర్శలు... యేసుక్రీస్తు అందించిన పవిత్రమైన బోధనలకు, పాశ్చాత్య దేశాలలో ఆచరణలో ఉన్న సంస్థాగత క్రైస్తవ విధానాలకు మధ్య భారీ అంతరం ఉందని గాంధీజీ బహిరంగంగానే వాదించారు. వలసపాలన కాలంలో పాశ్చాత్య సామ్రాజ్యవాదం ఏ విధంగా మత ప్రచారాన్ని ఒక రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుందో ఆయన గమనించారు. ఐరోపా,  అమెరికా దేశాలు దైవిక స్ఫూర్తిని కాకుండా భౌతికవాద, సామ్రాజ్యవాద శక్తుల ప్రవృత్తిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయని ఆయన అత్యంత పదునైన పదజాలంతో విమర్శించారు.  ఈ చారిత్రక విమర్శలు నాటి కాలంలోని వలసవాద సంస్థాగత నిర్మాణాలపై చేసినవే కానీ..  ప్రస్తుత ఆధునిక భారతదేశంలోని క్రైస్తవ సమాజాన్ని లేదా వ్యక్తులను ఉద్దేశించినవి కావు. 

గాంధీజీకి ఎందరో క్రైస్తవ ప్రముఖులతో అత్యంత సన్నిహితమైన, స్నేహపూర్వకమైన సంబంధాలు ఉండేవి. మతమార్పిడి పద్ధతులపై తీవ్రమైన విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ..  ఆయన వారితో నిరంతరం స్నేహపూర్వకమైన, తాత్వికమైన సంభాషణలను కొనసాగించేవారు. 

 ప్రస్తుత భారతదేశం.. మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాల వాస్తవ పరిస్థితి

మహాత్మా గాంధీ మరణించిన ఏడు దశాబ్దాల తర్వాత, ప్రస్తుత సమకాలీన భారతదేశంలో మతమార్పిడి అంశం కేవలం ఒక నైతిక చర్చగా మిగలకుండా సంక్లిష్టమైన చట్టపరమైన స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంది. దేశంలో ప్రస్తుత చట్టపరమైన, పరిపాలనాపరమైన వాస్తవాలను పరిశీలిస్తే క్రింది ముఖ్యాంశాలు స్పష్టమవుతాయి

కేంద్ర చట్టాల లేమి.. భారత రాజ్యాంగంలో మతమార్పిడులను నేరుగా నిషేధించే ఎటువంటి ప్రత్యేక నిబంధన లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వ స్థాయిలో ఎటువంటి మతమార్పిడి నిరోధక చట్టం అమలులో లేదు. ఇది పూర్తిగా రాష్ట్రాల పరిధిలోని అంశమని గతంలోనే కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టం చేసింది.  

రాష్ట్రాల చట్టాలు..  దేశంలోని దాదాపు 12కు పైగా రాష్ట్రాలలో  మత స్వాతంత్ర్య చట్టాలు (Anti-conversion laws) ప్రస్తుతం కఠినంగా అమలులో ఉన్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఝార్ఖండ్, ఉత్తరాఖండ్, ఒడిశా, హర్యానా, కర్ణాటక, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాలు ఇందులో ఉన్నాయి. మహారాష్ట్ర శాసనసభ కూడా ఇటీవల ఇటువంటి ఒక ప్రత్యేక బిల్లును ఆమోదించి తదుపరి ప్రక్రియ కోసం పంపింది.  

శిక్షల వివరాలు..  బలవంతం, మోసం, లేదా ఆర్థిక పరమైన ప్రలోభాల ద్వారా చేసే మతమార్పిడులను ఈ చట్టాలు తీవ్రమైన నేరంగా పరిగణిస్తాయి. వివిధ రాష్ట్రాల నిబంధనలను బట్టి వీటికి ఒకటి నుండి పదేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష, అలాగే  5వేల నుండి 5 లక్షల రూపాయల వరకు భారీ జరిమానాలు విధించే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా మహిళలు, మైనర్లు, ఎస్సీఎస్టీ వర్గాల ప్రజలను లక్ష్యంగా చేసుకుని మతమార్పిడులకు పాల్పడితే శిక్షల తీవ్రత మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.  

అంతర్జాతీయ నివేదికలు,  దేశీయ పరిణామాలు..  ఇండియాలోని  ఈ మతమార్పిడి నిరోధక చట్టాలపై అంతర్జాతీయ స్థాయిలో భిన్నమైన స్పందనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. అమెరికా అంతర్జాతీయ మత స్వాతంత్ర్య కమిషన్ (యూఎస్సీఐఆర్ఎఫ్) వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఈ చట్టాలలోని కొన్ని నిబంధనలను తీవ్రంగా విమర్శిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా.. నేరారోపణ ఎదుర్కొంటున్న నిందితుడే తాను నిర్దోషినని నిరూపించుకోవాలనే నిబంధన (Burden of proof on the accused), చట్టపరమైన ప్రాథమిక సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఉందనేది వారి ప్రధాన అభ్యంతరం.  మరోవైపు  కొన్ని మానవ హక్కుల సంఘాల నివేదికల ప్రకారం, ఈ చట్టాల కింద అనేక కేసులు నమోదవుతున్నప్పటికీ న్యాయస్థానాలలో నేరం రుజువై శిక్షలు ఖరారయ్యే రేటు చాలా తక్కువగా ఉంది. అయితే..  ఈ నిబంధనల సాకుతో కొన్ని ప్రాంతాలలో మైనారిటీ వర్గాలపై, వారి ప్రార్థనా స్థలాలపై దాడులు జరుగుతున్నాయని, స్వచ్ఛందంగా జరిగే ఆధ్యాత్మిక మార్పులను కూడా అనుమానంతో చూసే పరిస్థితులు తలెత్తుతున్నాయని పౌర హక్కుల కార్యకర్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.  అదే సమయంలో..  దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో బలవంతపు, మోసపూరిత మతమార్పిడి ఆరోపణలు వాస్తవంగానే వెలుగుచూస్తున్నాయి. ఇటీవల నాగ్‌పూర్,  ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని షాంలీ వంటి ప్రాంతాలలో నమోదైన కొన్ని   కేసులు ఇందుకు నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నాయి. సమాజంలోని బలహీన వర్గాల రక్షణ కోసం ఇటువంటి కఠినమైన చట్టాలు అత్యావశ్యకమని వాదించేవారికి ఈ కేసులు ప్రధాన ఆధారంగా మారుతున్నాయి.  

సామాజిక, చట్టపరమైన భిన్న దృక్పథాలు

ఈ చట్టాలను సమర్థించే పక్షాలు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 25ని ఉదహరిస్తున్నాయి. రాజ్యాంగం ప్రతి పౌరుడికి తన మనస్సాక్షికి నచ్చిన మతాన్ని అవలంబించే, ప్రచారం చేసుకునే స్వేచ్ఛను ఇచ్చినప్పటికీ, అది ఇతరులను ప్రలోభపెట్టి బలవంతంగా మార్చే హక్కును కల్పించదని వారు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా ఆర్థికంగా వెనుకబడిన, గిరిజన ప్రాంతాల ప్రజలను లక్ష్యంగా చేసుకుని సాగించే ఇటువంటి చర్యలు దేశ సంస్కృతికి, సామాజిక సమతుల్యతకు విఘాతం కలిగిస్తాయని వారు భావిస్తున్నారు.  దీనికి భిన్నంగా, చట్టాలను వ్యతిరేకించే పౌర సమాజ ప్రతినిధులు, ఈ నిబంధనలు దుర్వినియోగం అయ్యే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉందని వాదిస్తున్నారు. చట్టపరమైన రక్షణల పేరుతో నిరపరాధులు వేధింపులకు గురవుతున్నారని, మైనారిటీ వర్గాల ప్రార్థనా సమావేశాలపై అకారణంగా దాడులు జరుగుతున్నాయని వారు ఆరోపిస్తున్నారు. ప్రజాస్వామ్య దేశంలో ఈ రెండు భిన్నమైన వాదనలకు తమదైన ప్రాధాన్యత ఉంది. 

సమతుల్య విధానం   ఆవశ్యకత

మహాత్మా గాంధీ మతమార్పిడి ప్రక్రియపై వ్యక్తం చేసిన చారిత్రక అభ్యంతరాలు పూర్తిగా వాస్తవమైనవి మరియు నైతిక విలువలతో కూడుకున్నవి. అయితే, నాటి నైతిక చర్చకు, నేటి సంక్లిష్టమైన న్యాయపరమైన పరిణామాలకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గమనించాలి. గాంధీజీ మతమార్పిడి అనే వికృత పద్ధతిని వ్యతిరేకించారే తప్ప, ఏ మత విశ్వాసాల స్వేచ్ఛను కించపరచలేదు. అన్ని మతాలలోని అంతర్లీన సత్యాన్ని గౌరవించడమే ఆయన నేర్పిన పాఠం.  ప్రస్తుత సమాజంలో మత స్వేచ్ఛను కాపాడుతూనే, చట్టాలు దుర్వినియోగం కాకుండా నిరోధించడం అత్యంత అవసరం. బలవంతపు, మోసపూరిత చర్యలను అరికడుతూ, అదే సమయంలో ఏ ఒక్క నిర్దిష్ట మత సమూహాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా నిష్పాక్షికమైన సమతుల్య విధానాన్ని అమలు చేయడమే మహాత్మా గాంధీ ఆశయాలకు మరియు భారత రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి అందించే నిజమైన నివాళి అవుతుంది. 

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి. 

Mahatma Gandhi views on conversion, Anti-conversion laws, Article 25,  Indian Constitution, Forced conversions, Teluguone