పహల్గాం ఉగ్రదాడి తర్వాత భారత్ చేపట్టిన  ఆపరేషన్ సింధూర్  కేవలం సరిహద్దు దాటి చేసిన ప్రతీకార దాడి కాదు..  దక్షిణాసియా భద్రతా సమీకరణాలపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపిన వ్యూహాత్మక ఘట్టం. పాకిస్థాన్ వద్ద అణ్వాయుధాలు ఉన్నాయనే వాస్తవం భారత్ సంప్రదాయ సైనిక ప్రతిస్పందన నుంచి పూర్తిగా నిరోధించలేదని ఈ ఘటన స్పష్టం చేసింది.

పహల్గాం నుంచి ప్రతిస్పందన వరకు

2025 ఏప్రిల్ 22న పహల్గాంలో జరిగిన ఉగ్రదాడిలో 26 మంది పౌరులు మరణించారు. భారత ప్రభుత్వం దీనికి పాకిస్థాన్ ఆధారిత ఉగ్ర మౌలిక వ్యవస్థలతో సంబంధం ఉందని పేర్కొంది.  దానికి ప్రతిస్పందనగా మే 7 రాత్రి నుంచి మే 8 తెల్లవారుజామున మధ్య  ఆపరేషన్ సింధూర్ చేపట్టింది. 

భారత ప్రభుత్వ వివరణ ప్రకారం..  ఈ చర్య లక్ష్యం పాకిస్థాన్, పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ (పీవోకే) లోని ఉగ్ర శిక్షణ కేంద్రాలు, లాంచ్ ప్యాడ్ లు, ఉగ్ర సంబంధిత మౌలిక వసతుల  ధ్వంసమే.  తొలిదశలో పాకిస్థాన్ సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా ఎంచుకోలేదని న్యూఢిల్లీ స్పష్టం చేసింది. ఈ పరిమిత లక్ష్య ఎంపిక వెనుక  వ్యూహాత్మక సందేశం ఉంది..  ఉగ్రవాదానికి ప్రతిస్పందించే హక్కును వినియోగించుకుంటూనే, పూర్తి స్థాయి యుద్ధానికి తావివ్వకూడదనే నియంత్రణ ఉంది. 

హైలైట్: అణ్వాయుధ శక్తి అంటే ప్రత్యర్థి ఏ చర్యకూ దిగలేడనే  అభేద్య కవచం కాదు. దాడి పరిమాణం, లక్ష్యం, కాలవ్యవధి, రాజకీయ ఉద్దేశం వంటి అంశాల ఆధారంగా అణు స్థాయి కంటే దిగువన కూడా సైనిక ప్రతిస్పందనకు స్థలం ఉంటుంది.

సంఘటనల కాలక్రమం

ఏప్రిల్ 22న పహల్గాం ఉగ్రదాడి జరిగింది. ఆ తరువాత దౌత్య, భద్రతా, సైనిక స్థాయిలలో భారత్ ప్రతిస్పందనకు సిద్ధమైంది. మే 7న భారత్ పాకిస్థాన్, పీవోకేలోని అనేక లక్ష్యాలపై దాడులు ప్రారంభించింది.  మే 8న పాకిస్థాన్ భారతదేశంలోని పలు సైనిక ప్రాంతాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని డ్రోన్లు, క్షిపణులతో ప్రతిదాడులకు ప్రయత్నించిందని ఇండియా పేర్కొంది. భారత వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థలు ఆ ప్రయత్నాలను అడ్డుకున్నాయని కూడా  తెలిపింది. ఆ తరువాతి రోజులలో రెండు దేశాల మధ్య సైనిక ఉద్రిక్తత పెరిగినప్పటికీ..  మే 10 సాయంత్రం 5 గంటల నుంచి భూమి, గగనం, సముద్రం మీద సైనిక చర్యలను నిలిపివేయాలని ఇరు దేశాల డైరెక్టర్ జనరల్స్ ఆఫ్ మిలిటరీ ఆపరేషన్స్ అంగీకరించినట్లు ఇండియా ప్రకటించింది. 

భారత వాదన ప్రకారం, పాకిస్థాన్ డీజీఎంఓ భారత డీజీఎంఓను సంప్రదించిన తర్వాతే ఈ అవగాహనకు మార్గం ఏర్పడింది. అయితే యుద్ధకాలపు సంభాషణలకు సంబంధించి ప్రచారంలో ఉన్న నిర్దిష్ట వాక్యాలు.. ఎవరు ఏమి అన్నారనే వివరాలు స్వతంత్ర అధికారిక ట్రాన్స్క్రిప్టులు వెలువడనంత వరకు జాగ్రత్తగా,  ప్రకటనగా లేదా  వివరణగా మాత్రమే పరిగణించాలి. జర్నలిజంలో ఇదే కనీస ప్రమాణం. 

అణు నిరోధకతకు అసలు పరీక్ష

పాకిస్థాన్  ఫుల్-స్పెక్ట్రమ్ డిటరెన్స్  సిద్ధాంతం సారాంశం ఏమిటంటే, చిన్న స్థాయి సంప్రదాయ సైనిక ఘర్షణ నుంచి పెద్ద స్థాయి యుద్ధం వరకు ప్రతిదశలోనూ ప్రత్యర్థిని నిరోధించే సామర్థ్యం తనకు ఉందని చూపించడం. అణ్వాయుధాలు, క్షిపణులు, టాక్టికల్ అణు సామర్థ్యంపై సంకేతాలు ఇవ్వడం ఈ సిద్ధాంతానికి కేంద్రబిందువు. 

కానీ సింధూర్ ఆపరేషన్ ఒక అసౌకర్యకరమైన వాస్తవాన్ని బయటపెట్టింది. అణు సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ..  పాకిస్థాన్ భూభాగంలోని నిర్దిష్ట లక్ష్యాలపై భారత్ సంప్రదాయ ఆయుధాలతో చర్య చేపట్టగలిగింది. ఇది పాకిస్థాన్ అణు సామర్థ్యాన్ని నిరర్థకమని నిరూపించదు.. అయితే ప్రతి ఉగ్రదాడి లేదా ప్రతి పరిమిత సైనిక ప్రతిస్పందనను అణుయుద్ధ ముప్పుతో ఆపవచ్చనే భావనకు మాత్రం గట్టి సవాలు విసిరింది.  ఇదే ఈ పరిణామంలోని ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక పాఠం. అణు నిరోధకత సంపూర్ణంగా పనిచేస్తుందా లేదా అన్నది ఆయుధాల సంఖ్యతో కాదు..  రాజకీయ సంకల్పం, ప్రత్యర్థి లక్ష్యాల పరిమితి, ప్రతిస్పందన విశ్వసనీయత, కమాండ్ అండ్-కంట్రోల్ సామర్థ్యం, అంతర్జాతీయ ఒత్తిడి వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

హైలైట్: అణు ఆయుధం ఉంది కాబట్టి ఎవరూ మమ్మల్ని తాకలేరు అనేది రక్షణ సిద్ధాంతం కాదు.. అది ప్రమాదకరమైన స్వీయభ్రమ.

చారిత్రక నేపథ్యం

దక్షిణాసియా అణు పోటీకి మూలాలు 1970లలోనే కనిపిస్తాయి. భారత అణు పరీక్షలు, ప్రాంతీయ శత్రుత్వం, భద్రతా లెక్కలు పాకిస్థాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని వేగవంతం చేశాయి.  1998లో పాకిస్థాన్ చాగై పరీక్షలతో బహిరంగ అణ్వాయుధ రాజ్యంగా అవతరించింది. 
కార్గిల్ యుద్ధం..  2001 పార్లమెంట్ దాడి తర్వాతి సైనిక సమీకరణ, 2008 ముంబయి దాడులు, 2016 ఉరి దాడి తర్వాతి సర్జికల్ స్ట్రైక్స్, 2019 పుల్వామా దాడి తర్వాత బాలాకోట్ వైమానిక చర్య.. ఇవన్నీ ఒకే ప్రశ్నను పదే పదే ముందుకు తెచ్చాయి.  అణ్వాయుధాల నీడలో ఉగ్రవాదాన్ని ప్రోత్సహించే లేదా సహించే వ్యవస్థలపై బాధిత దేశం ఏ స్థాయిలో స్పందించగలదు?

2019 బాలాకోట్ ఘటన అప్పటికే ఒక గీతను చెరిపేసింది. అంతర్జాతీయ సరిహద్దు దాటి వైమానిక చర్యకు భారత్ సిద్ధమవుతుందని అది చూపింది. 2025 సింధూర్ ఆపరేషన్ ఆ ధోరణిని మరింత విస్తరించింది.  భద్రతా ముప్పు స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు, అణు బెదిరింపును ఏకైక నియంత్రకంగా అంగీకరించబోమనే సంకేతం ఇచ్చింది. అయితే చరిత్ర పాఠం మరోటి కూడా చెబుతుంది. అణ్వాయుధ దేశాల మధ్య ఘర్షణలో  నియంత్రిత తీవ్రత శాశ్వత హామీ కాదు. తప్పుదారి పట్టిన సమాచారం, అపార్థం, క్షిపణి హెచ్చరికలలో పొరపాటు, రాజకీయ ఒత్తిడి..వీటిలో ఏ ఒక్కటైనా పరిస్థితిని వేగంగా అదుపు తప్పించే ప్రమాదం ఉంది.

న్యాయపరమైన కోణం

అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రానికి ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్ ఆర్టికల్ 51 కింద స్వీయరక్షణ హక్కు ఉంటుంది. అయితే ఆ హక్కు వినియోగంలో అవసరం, అనుపాతబద్ధత అనే ప్రమాణాలు ప్రధానమైనవి. ఒక ఉగ్ర దాడికి ప్రతిస్పందనగా చేపట్టే చర్య నిజంగా ముప్పును నిరోధించేందుకేనా, లక్ష్యాల ఎంపిక సముచితమా, పౌర నష్టం తగ్గించేందుకు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకున్నారా అనే ప్రశ్నలు అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన పరిశీలనలో కీలకం. భారత్ తన దాడులు ఉగ్ర మౌలిక వసతులకే పరిమితమని, పౌరహానికి తావు లేకుండా లక్ష్యాలను ఎంపిక చేశామని చెప్పింది. మరోవైపు..  పాకిస్థాన్ పౌర ప్రాంతాలు, మసీదులు ప్రభావితమయ్యాయని, మరణాలు సంభవించాయని ఆరోపించింది. ఈ విభిన్న వాదనలను యథాతథంగా నమోదు చేయడం అవసరం.  తుది వాస్తవ నిర్ధారణకు ఉపగ్రహ చిత్రాలు, స్వతంత్ర స్థల పరిశీలన, విశ్వసనీయ బహిరంగ ఆధారాలు, మృతుల, లక్ష్యాల వివరాల పారదర్శక పరిశీలన అవసరం. ఇక్కడ ఒక నైతిక-న్యాయ సూత్రం స్పష్టం..  ఉగ్రవాదంపై చర్యకు చట్టబద్ధత కావాలంటే, దాడి చేసిన వ్యక్తులు, శిక్షణ వలయాలు, ఆర్థిక, లాజిస్టిక్ వ్యవస్థలపై సాక్ష్యాధారిత దృష్టి ఉండాలి. సమూహ శిక్ష, పౌర ప్రాణనష్టం, అతిశయోక్తి ప్రచారం, ఇవి ఏ దేశం వైపు నుంచైనా చట్టబద్ధతను బలహీనపరుస్తాయి.

మీడియా కథనాల పరీక్ష

యుద్ధం లేదా సరిహద్దు ఘర్షణలో మొదట చనిపోవడం నిజం కాదు. నిజాన్ని పరిశీలించే ఓపిక. ఒక పక్షం ప్రకటించిన విజయాల సంఖ్య, కూల్చివేసిన విమానాల లెక్కలు, ధ్వంసమైన స్థావరాల వివరాలు, ప్రత్యర్థి భయపడిందన్న ఆడియో-కథనాలు, ఇవన్నీ అధికారికంగా లేదా స్వతంత్రంగా ధృవీకరించబడే వరకు సంపూర్ణ వాస్తవాలుగా రాయడం బాధ్యతారాహిత్యం.

పాకిస్థాన్ డీజీఎంఓ బ్రహ్మోస్ దాడులు చాలయ్యాయి..  ఇక ఆపండి అని చెప్పినట్లు ప్రచారంలో ఉన్న వాక్యాన్ని కూడా ఇదే ప్రమాణంతో చూడాలి. అది మాజీ లేదా ప్రస్తుత అధికారుల జ్ఞాపకం, మీడియా కథనం, రాజకీయ వివరణలో భాగమైతే ఆ మూలాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొనాలి. కానీ ఆ సంభాషణకు ధృవీకరిత అధికారిక రికార్డు లేకుంటే దానిని యథాతథ ట్రాన్స్క్రిప్ట్గా పాఠకుడికి అందించడం సరికాదు. అదే విధంగా, 2020లో పాకిస్థాన్ ప్రతిపక్ష నేత సర్దార్ అయాజ్ సాదిక్ చేసిన వ్యాఖ్యలు రాజకీయంగా బలమైనవి అయినా..  అవి రాజకీయ వేదికపై చేసిన ఆరోపణలే. వాటిని చారిత్రక సాక్ష్యంగా మలచాలంటే సమావేశ  రికార్డులు, స్వతంత్ర సాక్ష్యాలు, సంబంధిత అధికారుల ధృవీకరణ అవసరం. నిజం పక్షాన నిలవడం అంటే భారత ప్రయోజనాన్ని తగ్గించడం కాదు.  నిర్ధారణలేని కథనాన్ని దేశభక్తి పేరిట నిజంగా అమ్మకపోవడం. 

హైలైట్: పాకిస్థాన్ కు అణ్వాయుధాలు ఉన్నాయనే వాస్తవాన్ని తక్కువ అంచనా వేయడం ఎంత ప్రమాదకరమో, వాటిని ఉగ్రవాదానికి శాశ్వత రక్షణ కవచంగా అంగీకరించడం కూడా అంతే ప్రమాదకరం.  భారత్ కు సింధూర్ ఆపరేషన్ ఇచ్చిన రాజకీయ సందేశం స్పష్టం.  సరిహద్దు దాటి ఉగ్రదాడి జరిగితే, ప్రతిస్పందన కేవలం దౌత్య ప్రకటనలకే పరిమితం కాదని. ఇది అంతర్గత ప్రజాభిప్రాయాన్ని ప్రభావితం చేసే సందేశమే కాదు..  ఉగ్ర సంస్థలకు ఆశ్రయం, శిక్షణ, నిధులు, రక్షణ కల్పించే వ్యవస్థలకు కూడా హెచ్చరిక.
పాకిస్థాన్ కు ఈ పరిణామం మరింత కఠినమైన ప్రశ్నను ముందుంచింది. అణు ప్రతిఘటనపై ఆధారపడటం ద్వారా సంప్రదాయ సైనిక సామర్థ్యం, వైమానిక రక్షణ, డ్రోన్ నిరోధక వ్యవస్థలు, ఉగ్రవాద నియంత్రణ, ఆర్థిక స్థిరత్వం వంటి రంగాల్లో లోటుపాట్లు దాచిపెట్టలేరు. అణ్వాయుధం ఒక భయసూచకం కావచ్చు.. కానీ అది దుర్బల పరిపాలనకు, ఉగ్రవాద సహనానికి, వైఫల్యమైన విదేశాంగానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు. అయితే భారత రాజకీయ నాయకత్వం కూడా ఈ సైనిక విజయాన్ని నిరంతర ఎన్నికల ప్రచార నినాదంగా కుదించకుండా జాగ్రత్తపడాలి. సైనికుల వృత్తిపరమైన ధైర్యం, జాతీయ భద్రతా సంస్థల సామర్థ్యం, ఉగ్రవాద బాధితుల న్యాయం.. ఇవన్నీ క్షణిక రాజకీయ లాభాల కంటే పెద్దవి. ప్రభుత్వానికి ప్రశంస అవసరమైన చోట ఇవ్వాలి.  జవాబుదారీతనం కోరాల్సిన చోట తప్పక కోరాలి. పహల్గాం దాడి దేశవ్యాప్తంగా ఆగ్రహాన్ని రేపడం సహజం. బాధిత కుటుంబాల న్యాయ కోరికను ఏ   సమాజమూ నిర్లక్ష్యం చేయలేదు. కానీ ఆ ఆగ్రహాన్ని పాకిస్థాన్ పౌరులందరిపై, ముస్లింలందరిపై, లేదా ఒక సమాజంపై ద్వేషంగా మలచడం ఉగ్రవాదం కోరుకునే సామాజిక విభజనకే బలం ఇస్తుంది. భారత్ ఉగ్రవాదంపై కఠినంగా వ్యవహరించాలి.. అదే సమయంలో భారత సమాజంలో మత, ప్రాంత, భాష ఆధారిత విద్వేషాన్ని అణచివేయాలి. జాతీయ భద్రత అంటే సరిహద్దు కాపాడటం మాత్రమే కాదు.. దేశ అంతర్గత సామాజిక ఐక్యతను కూడా కాపాడటం.

వ్యూహాత్మక ప్రభావాలు

సింధూర్ ఆపరేషన్ తర్వాత దక్షిణాసియాలో ఒక కొత్త, కానీ ప్రమాదభరితమైన వాస్తవం ఏర్పడింది. పరిమిత స్థాయి, ఖచ్చిత లక్ష్యాలపై, తక్కువ వ్యవధిలో సైనిక చర్యలకు అణు పరిమితి కంటే దిగువన వ్యూహాత్మక స్థలం ఉందని భారత్ చూపించింది. అదే సమయంలో ప్రతిస్పందన.. ప్రతిదాడి చక్రం మరింత వేగంగా తిరిగే అవకాశమూ పెరిగింది. 

భారత్  ముందు ఉన్న అసలు పనులు మూడు. మొదటిది..  ఉగ్రవాద దాడులను అడ్డుకునే నిఘా ,  అంతర్గత భద్రతను బలోపేతం చేయడం. రెండోది..  డ్రోన్లు, క్షిపణులు, సైబర్ ముప్పులు, సమాచార యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండే బహుళస్థాయి రక్షణ వ్యవస్థను పటిష్ఠం చేయడం. ఇక మూడోది.. అంతర్జాతీయ వేదికలపై ఉగ్రవాద మౌలిక వ్యవస్థలకు ఆర్థిక, దౌత్య, చట్టపరమైన ధర చెల్లించేలా నిరంతర ఒత్తిడి పెంచడం.

పాకిస్థాన్ కు కూడా ఎంపిక స్పష్టమే. ఉగ్రవాదాన్ని వ్యూహాత్మక ఆస్తిగా భావించే పాత విధానాన్ని కొనసాగిస్తే, అణ్వాయుధాలున్నా తన భద్రత, ఆర్థిక స్థిరత్వం, అంతర్జాతీయ విశ్వసనీయత క్షీణిస్తాయి. ఉగ్రవాద వలయాలను నిజంగా నిర్మూలించి, పౌర ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు ,  ఆర్థిక పునరుద్ధరణకు ప్రాధాన్యం ఇస్తేనే ప్రాంతీయ శాంతికి మార్గం తెరుచుకుంటుంది.

సింధూర్ ఆపరేషన్ ప్రధాన రాజకీయ.. వ్యూహాత్మక అర్థం.. అణుబాంబు ఉగ్రవాదానికి లైసెన్సు కాదు.. అణు బెదిరింపు న్యాయబద్ధమైన స్వీయరక్షణ హక్కును రద్దు చేయదు. కానీ,  అదే సమయంలో అణ్వాయుధ పొరుగు దేశంతో ఘర్షణను తేలికగా చూడటం  బాధ్యతారాహిత్యం.
భారత్ ప్రతిస్పందించే సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించాలి..  అయితే ప్రతి దశలో లక్ష్యస్పష్టత, న్యాయబద్ధత, పౌర రక్షణ, వాస్తవ నిర్ధారణ, యుద్ధ విస్తరణను అడ్డుకునే రాజకీయ విజ్ఞత తప్పనిసరి. దృఢత్వానికి ప్రచార అతిశయోక్తి అవసరం లేదు. ఆధారాలతో నిలిచే శక్తి, అవసరమైతే కొట్టగల సామర్థ్యం, అవసరం లేనప్పుడు ఆగగల సంయమనం.. అదే బాధ్యతగల జాతీయ భద్రతా విధానం.

-సీతారాం కంఠంనేని 

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.      

Operation Sindhoor, Pahalgaam Terror Attack, India Pakistan Tensions, Nuclear Deterrence