అంతర్జాతీయ రాజకీయ వేదికపై వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాల పరిధి వేగంగా మారుతోంది.  ప్రపంచంలో ఇజ్రాయెల్‌కు అమెరికా మినహా మరే ఇతర బలమైన మిత్రదేశం లేదంటూ అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జె.డి. వాన్స్ చేసిన వ్యాఖ్యలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చకు దారితీశాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్ ప్రధానమంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహు అమెరికా నాయకత్వానికి స్పష్టమైన సమాధానం ఇచ్చారు. ఒక ప్రముఖ అంతర్జాతీయ టెలివిజన్ ఛానల్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో  ఆయన భారతదేశాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించడం కేవలం ఒక సాధారణ ప్రకటన ఎంత మాత్రం కాదు. ఇది గత మూడు దశాబ్దాలుగా ఇరుదేశాల మధ్య బలపడుతూ వస్తున్న వ్యూహాత్మక బంధానికి,  దౌత్యపరమైన గుర్తింపుగా పరిశీలకులు విశ్లేషిస్తున్నారు.  సుమారు 140 కోట్ల జనాభా కలిగిన భారతదేశం నుండి తమకు అపారమైన మద్దతు లభిస్తోందని నెతన్యాహు పేర్కొనడం.. ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారతదేశ స్థానాన్ని ఇజ్రాయెల్ ఎంతగా గౌరవిస్తుందో తెలియజేస్తోంది. అమెరికా అంతర్గత రాజకీయాల ఒత్తిడిని అధిగమించేందుకు ఇజ్రాయెల్ తన సొంత విదేశాంగ విధానాన్ని ప్రదర్శించే క్రమంలో ఈ దౌత్య  సంకేతాన్ని పంపింది.

ఇరాన్ ఒప్పందం మరియు అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ మధ్య తలెత్తిన విభేదాలు

అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జె.డి. వాన్స్ శ్వేతసౌధంలో జరిగిన విలేకరుల సమావేశంలో మాట్లాడుతూ..  ప్రస్తుత   పరిస్థితుల్లో ఇజ్రాయెల్‌ పట్ల నిజమైన సానుభూతి చూపిస్తున్న ఏకైక  ప్రపంచ నాయకుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ మాత్రమేననీ..  అమెరికాను మించిన శక్తివంతమైన మిత్రుడు ఇజ్రాయెల్‌కు లేడని వ్యాఖ్యానించారు. ఇజ్రాయెల్ మంత్రివర్గం తమ ఏకైక మిత్రదేశమైన అమెరికా విధానాలపై బహిరంగంగా విమర్శలు చేయడం సరికాదని ఆయన హితవు పలికారు.  ఈ వివాదానికి ప్రధాన కారణం అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య కుదిరిన  అవగాహన ఒప్పందమే.

ఈ ఒప్పందం ప్రకారం హెర్ముజ్ జలసంధిపై ఉన్న నౌకాదళ ఆంక్షలను తొలగించడం, చమురు ఎగుమతులపై ఉన్న నియంత్రణలను సడలించడం, రాబోయే అరవై రోజుల్లో పూర్తి స్థాయి అణు ఒప్పందాన్ని ఖరారు చేయడం, సుమారు 300 బిలియన్ డాలర్ల పునర్నిర్మాణ నిధిని ఏర్పాటు చేయడం వంటి కీలక నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. అయితే..  ఇరాన్‌కు ఇలాంటి రాయితీలు ఇవ్వడం తమ దేశ భద్రతకు ముప్పుగా పరిణమిస్తుందని ఇజ్రాయెల్ కేబినెట్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. ఈ నేపథ్యంలోనే నెతన్యాహు స్పందిస్తూ, అమెరికాతో తమకు అత్యంత పటిష్టమైన బంధం ఉందని అంగీకరిస్తూనే..  ఇజ్రాయెల్‌కు భారతదేశం వంటి ఇతర సమర్థవంతమైన మిత్రదేశాల అండ కూడా ఉందని స్పష్టం చేశారు. తాను అధికారంలో ఉన్నంత కాలం ఇరాన్ అణు ఆయుధాలను సాధించకుండా అడ్డుకుంటానని విస్పష్టంగా చెప్పారు.

మూడు దశాబ్దాల భారత-ఇజ్రాయెల్ దౌత్య పరిణామాల చరిత్ర

భారతదేశం,  ఇజ్రాయెల్ మధ్య అధికారికంగా పూర్తి స్థాయి దౌత్య సంబంధాలు 1992లో ప్రారంభమైనప్పటికీ, వీటి వెనుక సుదీర్ఘమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. కోల్డ్ వార్  సమయంలో భారతదేశం పాలస్తీనా సమస్యకు మద్దతు ఇవ్వడం వల్ల ఇజ్రాయెల్‌తో బహిరంగంగా సంబంధాలు పెట్టుకోవడానికి వెనుకడుగు వేసింది. అయితే.. 1990లలో  ఇండియా ఆర్థిక సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టి బహుముఖ విదేశాంగ విధానాన్ని అవలంబించడం ప్రారంభించిన తర్వాత ఇరుదేశాల మధ్య సంబంధాలు వేగంగా పుంజుకున్నాయి. ముఖ్యంగా రక్షణ, వ్యవసాయం, నీటి యాజమాన్యం,   సాంకేతిక రంగాలలో పరస్పర సహకారం విస్తరించింది.

అటల్ బిహారీ వాజపేయి ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో రక్షణ రంగ కొనుగోళ్లు, ఇంటెలిజెన్స్ సమాచార మార్పిడి,  ఉగ్రవాద నిరోధక చర్యల్లో భాగస్వామ్యం మరింత బలపడింది. ఆ తర్వాత మన్మోహన్ సింగ్ హయాంలో ఈ బంధం ప్రచారానికి దూరంగా, అంతర్గతంగా అత్యంత పటిష్టంగా కొనసాగింది. నరేంద్ర మోదీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఈ సంబంధాలు సరికొత్త శిఖరాలకు చేరాయి.  2017లో ఇజ్రాయెల్‌లో పర్యటించిన తొలి భారత ప్రధానిగా మోదీ చరిత్ర సృష్టించారు. 2018లో నెతన్యాహు భారతదేశాన్ని సందర్శించినప్పుడు ఇరుదేశాలు సంయుక్తంగా ఒక నూతన అధ్యాయానికి శ్రీకారం చుట్టాయి. ఇటీవలి కాలంలో క్షిపణి వ్యవస్థలు, డ్రోన్ సాంకేతికత, సైబర్ భద్రత ,  స్టార్టప్ ఇన్నోవేషన్స్ వంటి రంగాలలో ఈ భాగస్వామ్యం మరింత లోతుగా విస్తరించింది.

వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం..  విదేశాంగ విధాన స్వాతంత్య్రం

అంతర్జాతీయ చట్టాల ప్రకారం అధికారిక  మిత్రదేశం అనే పదానికి సైనిక కూటములు లేదా పరస్పర రక్షణ ఒప్పందాల వంటి చట్టపరమైన బాధ్యతలు ఉంటాయి. అమెరికా ఇజ్రాయెల్‌కు భారీగా సైనిక సాయం, ఆయుధ సరఫరా,  ఐక్యరాజ్యసమితిలో రాజకీయ మద్దతు అందిస్తుండటం వల్ల అది ఒక ప్రధాన సైనిక కూటమిగా కొనసాగుతోంది. భారతదేశంతో ఇజ్రాయెల్‌కు ఎలాంటి అధికారిక సైనిక ఒప్పందాలు లేనప్పటికీ, ఇది ఒక ఉన్నత వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా రూపాంతరం చెందింది. సంయుక్త పరిశోధనలు, సాంకేతిక బదిలీల ద్వారా ఈ బంధం బలోపేతమైంది.

అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడి వ్యాఖ్యలకు ప్రతిస్పందనగా నెతన్యాహు భారతదేశాన్ని ప్రస్తావించడం ద్వారా ఇజ్రాయెల్ తన విదేశాంగ విధాన స్వాతంత్య్రాన్ని చాటుకుంది. అమెరికా ప్రయోజనాల కోసం ట్రంప్ పనిచేస్తే.. ఇజ్రాయెల్ ప్రయోజనాల కోసం తాను పనిచేస్తానని నెతన్యాహు స్పష్టం చేశారు. ఇరుదేశాల మధ్య అత్యధిక శాతం అంశాలలో ఏకాభిప్రాయం ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని వ్యూహాత్మక విషయాలలో భేదాభిప్రాయాలు సహజమని ఆయన పేర్కొనడం అంతర్జాతీయ దౌత్యంలో స్వతంత్ర నిర్ణయాధికారానికి నిదర్శనం.

సామాజిక మాధ్యమాలు, ప్రజాభిప్రాయం, అంతర్జాతీయ మీడియా విశ్లేషణలు

జె.డి. వాన్స్ చేసిన వ్యాఖ్యలు అమెరికా రాజకీయాల్లో ఇజ్రాయెల్‌పై తమకున్న ఆధిక్యతను ప్రదర్శించే ప్రయత్నంగా కనిపించాయి. దీనికి ప్రతిగా నెతన్యాహు అంతర్జాతీయ వేదికలపై తమకున్న తెరవెనుక దౌత్య సంబంధాలను,  సాంకేతిక-రక్షణ రంగ భాగస్వామ్యాలను ఎత్తిచూపారు. ముఖ్యంగా భారతదేశంలోని సోషల్ మీడియా వినియోగదారుల నుండి తమకు వస్తున్న అపారమైన మద్దతును ఆయన ప్రస్తావించారు. తన ఫేస్‌బుక్ పేజీకి భారతీయుల నుండి వస్తున్న మద్దతు సందేశాలు ఒక గొప్ప ఆస్తిగా నెతన్యాహు అభివర్ణించారు.

భారతదేశంలో ఇజ్రాయెల్ విధానాలపై భిన్నమైన ప్రజాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఒక వర్గం బలమైన నాయకత్వం,  జాతీయ భద్రత ప్రాతిపదికన ఇజ్రాయెల్‌ను సమర్థిస్తుంటే.. మరికొందరు పాలస్తీనా సంక్షోభం, గాజా యుద్ధం,  మానవతా కోణాల్లో ఇజ్రాయెల్ చర్యలను విమర్శిస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ మీడియా కూడా ఈ ఉదంతాన్ని తమ దేశీయ ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా విశ్లేషిస్తోంది. ఇండియన్  మీడియా దేశ గ్లోబల్ ఇమేజ్‌ను హైలైట్ చేస్తుంటే, అమెరికా,  యూదు మీడియా ఇరాన్ విధానాలపై అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఉన్న అంతర్గత విభేదాలపై దృష్టి కేంద్రీకరించింది.

భారత విదేశాంగ విధానంపై ప్రభావం..  భావి సవాళ్లు

నెతన్యాహు చేసిన వ్యాఖ్యలు భారతదేశాన్ని ప్రపంచ శక్తిగా గుర్తించడాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నప్పటికీ, ఇది భారత విదేశాంగ శాఖకు ఒక సంక్లిష్టమైన సవాలును కూడా విసురుతోంది. మధ్యప్రాచ్యంలో జరుగుతున్న ఘర్షణల నేపథ్యంలో భారతదేశం తన సాంప్రదాయ విదేశాంగ విధానమైన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుకుంటూనే, ఇరుపక్షాల మధ్య సమతుల్యతను పాటించాల్సి ఉంది.

ప్రాంతీయ శాంతి భద్రతలు, ఇంధన భద్రత, అరబ్ దేశాలతో ఉన్న ఆర్థిక సంబంధాలు,  విదేశాలలో ఉన్న భారతీయుల ప్రయోజనాలను రక్షించుకోవడం భారతదేశానికి అత్యంత కీలకం. ఇజ్రాయెల్‌తో రక్షణ బంధాన్ని కొనసాగిస్తూనే, పాలస్తీనా ప్రజల హక్కుల పట్ల తన నిబద్ధతను అంతర్జాతీయ వేదికలపై స్థిరంగా ఉంచడం భారతదేశం ముందున్న ప్రధాన విధి.

భవిష్యత్తు పరిణామాలు

అమెరికా అంతర్గత రాజకీయ సమీకరణాలు, ఇరాన్ అణు ఒప్పంద వ్యూహాలు,  ఇజ్రాయెల్, భారత్ మధ్య ఉన్న బలమైన దౌత్య బంధం అన్నీ కలిసి అంతర్జాతీయ రాజకీయాలను సరికొత్త మలుపు తిప్పాయి.  జె.డి. వాన్స్ వ్యాఖ్యలకు బెంజమిన్ నెతన్యాహు ఇచ్చిన సమాధానం, గ్లోబల్ పవర్ పాలిటిక్స్‌లో భారతదేశం ఎంతటి కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తోందో మరోసారి నిరూపించింది. రాబోయే రోజుల్లో మధ్యప్రాచ్య శాంతి ప్రక్రియలో,  ప్రపంచ దేశాల వ్యూహాత్మక కూటములలో ఈ పరిణామాలు ఎలాంటి మార్పులు తీసుకువస్తాయో వేచి చూడాలి.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.     

India Israel strategic relations, Benjamin Netanyahu JD Vance, US Iran MoU 2026, Modi Netanyahu friendship