అంతరిక్ష పరిశోధనల చరిత్రలో ఎన్నడూ జరగని ఒక సరికొత్త సాహసానికి నాసా శ్రీకారం చుట్టింది. విశ్వంలో అత్యంత శక్తివంతమైన పేలుళ్లుగా పరిగణించే గామా-రే బరస్ట్‌లను గుర్తించేందుకు 2004 నవంబర్‌లో నాసా ప్రయోగించిన విశిష్టమైన అంతరిక్ష అబ్జార్వేటరీ 'స్విఫ్ట్'. సుమారు 500 మిలియన్ డాలర్ల (దాదాపు రూ. 4100 కోట్లు) విలువైన ఈ ఉపగ్రహం గత 21 సంవత్సరాలుగా ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు ఎనలేని సేవలు అందిస్తోంది. అయితే, ప్రస్తుతం ఈ చారిత్రాత్మక శాటిలైట్ భూమి వైపు వేగంగా దూసుకువస్తూ, అంతరిక్షంలోనే పూర్తిగా కాలిపోయే ప్రమాదంలో పడింది. స్విఫ్ట్ ఉపగ్రహానికి భూకక్ష్యలో స్థిరంగా ఉండేందుకు అవసరమైన స్వంత ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్ లేదా థ్రస్టర్లు లేకపోవడమే దీనికి ప్రధాన కారణం. భూమికి 363 మైళ్ల (585 కిలోమీటర్లు) ఎత్తులో ప్రయోగించబడిన ఈ ఉపగ్రహం, ప్రస్తుతం కేవలం 225 మైళ్ల (363 కిలోమీటర్లు) ఎత్తుకు పడిపోయింది. ఇటీవలి కాలంలో సూర్యుని ఉపరితలంపై పెరిగిన అసాధారణ సౌర కార్యకలాపాల వల్ల భూ వాతావరణం ఉబ్బి, అంతరిక్షంలో ఘర్షణ తీవ్రత పెరిగింది. దీనివల్ల ఈ ఉపగ్రహం ఊహించిన దానికంటే అత్యంత వేగంగా కిందికి జారిపోతోంది.

ఈ విపత్కర పరిస్థితుల్లో నాసా ఒక అసాధారణ నిర్ణయం తీసుకుంది. సాధారణంగా హబుల్ వంటి భారీ స్పేస్ టెలిస్కోప్‌లను కాపాడటానికి వందల మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేస్తారు. కానీ స్విఫ్ట్ వంటి మిడ్-సైజ్ ఉపగ్రహాన్ని కాపాడటానికి నాసా చరిత్రలోనే మొదటిసారిగా ఒక ప్రైవేట్ స్టార్టప్‌ను రంగంలోకి దించింది. కేవలం 10 నెలల క్రితం ఆగస్టులో నాసా మూడు ప్రైవేట్ కంపెనీలను సంప్రదించగా, 2020లో ఏర్పాటైన 'కాటలిస్ట్ స్పేస్ టెక్నాలజీస్' అనే స్టార్టప్ సంస్థ అత్యంత ఆకర్షణీయమైన మరియు ఆచరణాత్మకమైన ప్రణాళికను అందించింది. వెంటనే స్పందించిన నాసా గత ఏడాది సెప్టెంబర్‌లో ఈ స్టార్టప్‌తో 30 మిలియన్ డాలర్ల (సుమారు రూ. 250 కోట్లు) భారీ ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ కింద కాటలిస్ట్ సంస్థ 'లింక్' అనే ఒక చిన్న సర్వీసింగ్ శాటిలైట్‌ను రికార్డు స్థాయిలో కేవలం ఏడాది లోపే డిజైన్ చేసి నిర్మించింది. ఈ చిన్న రెస్క్యూ శాటిలైట్ అంతరిక్షంలోకి దూసుకెళ్లి, కదులుతున్న స్విఫ్ట్ ఉపగ్రహాన్ని ఛేజ్ చేసి, తనకున్న మూడు రోబోటిక్ చేతులతో గట్టిగా పట్టుకుంటుంది. ఆ తర్వాత స్విఫ్ట్ కక్ష్యను సురక్షితమైన ఎత్తుకు నెట్టడం ద్వారా దానికి పునర్జన్మ ప్రసాదిస్తుంది.

సమయం చాలా తక్కువగా ఉండటం ఈ మిషన్ ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సవాలు. నాసా శాస్త్రవేత్తల అంచనా ప్రకారం, ఈ ఏడాది అక్టోబర్ నాటికి స్విఫ్ట్ ఉపగ్రహం 186 మైళ్ల (300 కిలోమీటర్లు) కంటే తక్కువ ఎత్తుకు పడిపోతుంది. అంతకంటే కిందకు వస్తే వాతావరణ ఘర్షణ విపరీతంగా పెరిగిపోయి, రెస్క్యూ శాటిలైట్ దానిని సమీపించడం అసాధ్యంగా మారుతుంది. అందుకే జూన్ నెలాఖరులోపే ఈ రెస్క్యూ మిషన్‌ను అంతరిక్షంలోకి లాంచ్ చేయాల్సి ఉంది. సాధారణంగా ఇటువంటి అంతరిక్ష ప్రయోగాల రూపకల్పనకు సంవత్సరాల సమయం పడుతుంది, కానీ ఈ బృందం రికార్డు స్థాయిలో కొన్ని నెలల్లోనే దీనిని సాకారం చేసింది. ఎన్నో సాంకేతిక సవాళ్లు, రిస్క్‌లు ఉన్నప్పటికీ, ఈ ప్రయోగం విజయవంతమైతే అంతరిక్ష వ్యర్థాలను తొలగించడానికి మరియు పనికిరాకుండా పోతున్న పాత ఉపగ్రహాలకు కొత్త జీవం పోయడానికి ఒక సరికొత్త వాణిజ్య మార్గం సుగమం అవుతుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అంతరిక్ష ప్రియులందరూ ఇప్పుడు జూన్ ఆఖరి వారంలో జరగబోయే ఈ ఉత్కంఠభరితమైన అంతరిక్ష రెస్క్యూ ఆపరేషన్ వైపు ఆశగా చూస్తున్నారు.