ప్రపంచ ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని, మరీ ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్య దేశాల జీవన విధానాన్ని పూర్తిగా మార్చేయాలనే   ఆశయంతో సౌదీ అరేబియా ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన మెగా ప్రాజెక్టులు ఇప్పుడు సరికొత్త వ్యూహాత్మక మార్పులకు లోనవుతున్నాయి.  నియోమ్, ది లైన్, ట్రోజెనా, ముకాబ్ తో పాటు క్రీడా రంగంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించిన  లివ్ గోల్ఫ్  వంటి అసాధారణ కలల ప్రాజెక్టుల గమ్యం ఇప్పుడు సరికొత్త ఆర్థిక పరిణామాల మధ్య పునఃసమీక్షకు గురవుతోంది. 

సౌదీ యువరాజు, క్రౌన్ ప్రిన్స్ ముహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా ప్రకటించిన విజన్ 2030  సమున్నత లక్ష్యాల ఆధారంగా ఈ నిర్మాణాలకు బీజం పడింది. అయితే..   మారుతున్న అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సమీకరణాలు, గ్లోబల్ మార్కెట్ ఒత్తిళ్లు, తగినంత ధర్డ్ పార్టీ పెట్టుబడులు లభించకపోవడం వంటి ప్రాగ్మాటిక్ ఇబ్బందుల వల్ల ప్రస్తుతం కొన్ని ప్రాజెక్టుల పరిధిని తగ్గించడం, మరికొన్నింటిని వాయిదా వేయడం,మరి కొన్నిటిని రద్దు చేయడం జరుగుతోంది.  

చమురు రహిత ఆర్థిక వ్యవస్థే లక్ష్యంగా  విజన్ 2030  ప్రారంభం

సౌదీ అరేబియా కేవలం పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల మీదే ఆధారపడే సాంప్రదాయ ఆర్థిక విధానం నుండి బయటపడాలని భావించింది. ఇందులో భాగంగానే 2016లో ముహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ ఈ మహత్తర ప్రణాళికను ప్రపంచం ముందుకు తెచ్చారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అపారమైన ధనవంతులను, పారిశ్రామికవేత్తలను ఆకర్షించడమే ధ్యేయంగా సౌదీ పబ్లిక్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ఫండ్ (పీఐఎఫ్) ద్వారా దాదాపు లక్ష కోట్ల డాలర్ల  నిధులతో ఈ విప్లవాత్మక నిర్మాణాలకు శ్రీకారం చుట్టారు. ఈ క్రమంలోనే ఎడారి ప్రాంతంలో ఊహకందని సాంకేతికతతో కూడిన ఎన్ఈఓఎమ్ అనే సరికొత్త భవిష్యత్తు నగరాన్ని 500 బిలియన్ డాలర్ల అంచనా వ్యయంతో ప్రకటించారు. ఈ ప్రాజెక్టు పరిధిలోనే అద్భుతమైన అంతర్గత నగర నమూనాలతో పాటు ప్రపంచ క్రీడా విపణిలో తమ ముద్ర వేయడానికి స్పోర్ట్స్ సాఫ్ట్ పవర్ వ్యూహాలను కూడా అమలు చేశారు.  

 ది లైన్  నగర పరిధిలో భారీ కోత..  సైన్స్ ఫిక్షన్ నుండి వాస్తవంలోకి

సౌదీలోని తబూక్ ప్రావిన్స్ కేంద్రంగా దాదాపు 170 కిలోమీటర్ల పొడవునా, ఎడారిని రెండుగా చీలుస్తూ నిర్మించతలపెట్టిన అద్దాల నగరం  ది లైన్  ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెను సంచలనం రేపింది. ఎలాంటి కాలుష్యం, వాహనాలు, రోడ్లు లేని ఈ నిలువు నగరంలో దాదాపు 90 లక్షల మంది ప్రజలకు ఆశ్రయం కల్పించాలని తొలుత నిర్ణయించారు. కానీ ఇటీవలి కాలంలో వెలువడిన అంతర్జాతీయ నివేదికల ప్రకారం..  ఈ భారీ అద్దాల గోడల నగర విస్తీర్ణాన్ని  భారీగా కుదించారు. అనుకున్న మైళ్ల  కొద్దీ నిర్మాణానికి బదులుగా కేవలం కొద్ది కిలోమీటర్ల మేరకే మొదటి దశ నిర్మాణాన్ని పరిమితం చేస్తూ, కేవలం మూడు లక్షల మంది జనాభాకు సరిపడేలా లక్ష్యాలను సవరించుకున్నారు. ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు, విదేశీ నిధుల కొరత వల్ల ఈ సుదీర్ఘ నగరం ఇప్పుడు కేవలం ఒక ప్రాథమిక నమూనా, ఇంటా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే..  పైలట్ ప్రాజెక్టు స్థాయికి పరిమితమైంది.  

పర్వత స్కీ రిసార్ట్  ట్రోజెనా వాయిదా..క్రీడల వేదిక మార్పు

ఎడారి దేశంలో మంచు కురిసే పర్వత ప్రాంతాన్ని సృష్టించి..  అక్కడ అద్భుతమైన స్కీయింగ్ వాలులను, మానవ నిర్మిత సరస్సులను ఏర్పాటు చేయాలనే అసాధారణ ఆలోచనతో  ట్రోజెనా ప్రాజెక్టును తెరపైకి తెచ్చారు. వాతావరణ పర్యాటక రంగంలో అంటే క్లైమాటిక్ టూరిజంలో   సరికొత్త బెంచ్‌మార్క్ సృష్టించాలనే ఉద్దేశంతో..  2029లో జరగబోయే ఆసియా వింటర్ గేమ్స్‌కు దీనిని వేదికగా చేయాలని భావించారు. అయితే మారుతున్న పరిస్థితుల నేపథ్యంలో, ఈ శీతాకాల క్రీడల నిర్వహణ బాధ్యతలను కజకిస్తాన్ దేశానికి బదిలీ చేయడం జరిగింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ డెలివరీ గడువును కూడా 2032,  ఆపై కాలానికి వాయిదా వేశారు. ఇక్కడ నిర్మాణాలు పూర్తిగా ఆగిపోనప్పటికీ, అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల రాక,  దీని లాభదాయకతపై ప్రస్తుతం సౌదీ పాలకులు కాస్త ఆచితూచి అడుగులు వేస్తున్నారు.  

 ముకాబ్  ఘనాకార భవనం మరియు  లివ్ గోల్ఫ్  నిధుల నిలిపివేత

రియాద్ నగరంలో దాదాపు 50 బిలియన్ డాలర్ల అంచనా వ్యయంతో, ప్రసిద్ధ ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్ కన్నా 20 రెట్లు పెద్దదైన ముకాబ్  (ది క్యూబ్) అనే ఘనాకార నివాస, కార్యాలయ సముదాయాన్ని ప్లాన్ చేశారు. అయితే ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ మీడియా కథనాల ప్రకారం.. అక్కడ పునాది పనులు మాత్రమే జరిగి..  తదుపరి భారీ నిర్మాణ పనులు తాత్కాలికంగా నిలిచిపోయాయి.  పునఃప్రణాళిక దిశగా సౌదీ ఆలోచిస్తోంది. మరోవైపు.. అంతర్జాతీయ గోల్ఫ్ క్రీడారంగంలో అమెరికా పీజీఏ (పీజీఏ) టూర్‌కు పోటీగా 5 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడితో ప్రారంభించిన  లివ్ గోల్ఫ్  ప్రస్థానం కూడా అగమ్యగోచరంగా మారింది. భారీ కాంట్రాక్టులతో ఆటగాళ్లను ఆకర్షించినప్పటికీ.. ఆశించిన స్థాయిలో టీవీ హక్కుల ఆదాయం, స్పాన్సర్‌షిప్‌లు రాకపోవడంతో..  ప్రస్తుత సీజన్ ముగిసిన తర్వాత దీనికి అందించే నిధులను ఉపసంహరించుకోవాలని సౌదీ ప్రభుత్వ పబ్లిక్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ఫండ్ నిర్ణయించింది.  మెగా ప్రాజెక్టుల మందగమనానికి గల ప్రధాన కారణాలు సౌదీ అరేబియా తన వ్యూహాత్మక అడుగులను మార్చడానికి బలమైన ఆర్థిక,  రాజకీయ కారణాలు ఉన్నాయి.  

బడ్జెట్ లోటు, చమురు ధరల క్షీణత

అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు ధరలలో వచ్చిన మార్పులు, ప్రపంచ ఆర్థిక మందగమనం వల్ల సౌదీ బడ్జెట్ లోటు పెరిగింది. దీనివల్ల తక్షణ అవసరాలు,  అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన రంగాలకే నిధులు కేటాయించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.    భారీ వ్యయంతో కూడిన ఇలాంటి ఎడారి ప్రాజెక్టులలో సుదీర్ఘ కాలం పాటు పెట్టుబడులు పెట్టడానికి అంతర్జాతీయ సంస్థలు పెద్దగా ముందుకు రాకపోవడం మరో మైనస్ పాయింట్.  రాజకీయ,  భద్రతా వాతావరణం కూడా మరో కారణం. గతంలో దేశీయంగా జరిగిన కొన్ని రాజకీయ పరిణామాలు,  పెట్టుబడిదారులపై విధించిన పరిమితులు విదేశీ కార్పొరేట్ సంస్థలలో ఒక రకమైన అభద్రతా భావాన్ని సృష్టించాయి.  ఆచరణాత్మక డిమాండ్  కూడా ఒక సవాలుగా మారింది.  ఇంజనీరింగ్ పరంగా ఇటువంటి అద్భుత నగరాలు సాధ్యమైనప్పటికీ.. భవిష్యత్తులో అక్కడ ఆశించిన స్థాయిలో జనాభా నివసిస్తుందా, పెట్టుబడికి తగ్గ ఆదాయం వస్తుందా అనే సందేహాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.   సౌదీ అరేబియాకు గతంలోనే ఇలాంటి ఒక అనుభవం ఎదురైంది. జెడ్డాకు ఉత్తరాన దాదాపు 100 బిలియన్ డాలర్ల భారీ పెట్టుబడితో నిర్మించిన  కింగ్ అబ్దుల్లా ఎకనామిక్ సిటీ అంతర్జాతీయ వ్యాపార కేంద్రంగా ఎదగడంలో ఆశించిన విజయాన్ని సాధించలేకపోయింది. ఎర్ర సముద్ర తీరంలో ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవిక డిమాండ్ లేకపోవడం వల్లే అది వెనుకబడింది. ఈ పాత అనుభవాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే.. ప్రస్తుతం  ది లైన్  వంటి ప్రాజెక్టుల విషయంలో సౌదీ పాలకులు మరింత జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు.  

సాంస్కృతిక, వాస్తవిక ప్రాజెక్టులపై పెరుగుతున్న శ్రద్ధ

అయితే సౌదీ అరేబియా అన్ని రంగాల నుండి వెనక్కి తగ్గుతోందని అనుకోవడం పొరపాటే అవుతుంది. కేవలం కంటికి కనిపించే విజువల్ వండర్స్ కంటే..  దేశ సంస్కృతి, వారసత్వం,  స్థిరమైన పర్యాటకాన్ని పెంపొందించే ప్రాజెక్టులపై ప్రభుత్వం మరింత ఎక్కువగా దృష్టి పెడుతోంది.  
అల్ఉల్లా..చారిత్రక హేజ్ర్ ప్రాంతాన్ని అంతర్జాతీయ పురాతన పర్యాటక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దుతున్నారు.  అలాగే దిరియా జిల్లా.. రియాద్ లోని పురాతన చారిత్రక ప్రాంతాల పునర్నిర్మాణ పనులు వేగంగా సాగుతున్నాయి.  కిద్దియా సిటీ.. సిక్స్ ఫ్లాగ్స్ థీమ్ పార్క్ వంటి వినోదాత్మక నమూనాలు వాస్తవిక ఆదాయాన్ని ఇచ్చేలా రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి.  

భవిష్యత్తు వ్యూహం..  పునఃసమీకరణ దిశగా సౌదీ అడుగులు ప్రస్తుత పరిణామాలను సౌదీ అరేబియా కలల పతనంగా కాకుండా ఒక వ్యూహాత్మక  పునఃసమీకరణ  అంటే రీ-అలైన్‌మెంట్  గా చూడాలని ఆర్థిక నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కేవలం ఊహాజనిత పెద్ద నగరాల నిర్మాణాల కంటే, భవిష్యత్తుకు అత్యంత కీలకమైన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (ఏఐ)  డేటా సెంటర్లు, మైనింగ్,  స్థిరమైన సేవా రంగాలలో పెట్టుబడులను విస్తరిస్తున్నారు.  విజన్ 2030 ఆశయాలు ఇప్పటికీ సజీవంగానే ఉన్నప్పటికీ..  వాటి శైలి,  ఆచరణాత్మక విధానంలో స్పష్టమైన మార్పు వచ్చింది. కేవలం ఆకర్షణీయమైన చిత్రాలు, ప్రచారాలకే పరిమితం కాకుండా, దీర్ఘకాలంలో స్థిరమైన ప్రతిఫలాన్నిచ్చే ప్రాక్టికల్ ప్లానింగ్ వైపు సౌదీ అరేబియా అడుగులు వేస్తోంది.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.