అంతర్జాతీయ వేదికపై అమెరికా మరియు ఇరాన్ దేశాల మధ్య కొనసాగుతున్న తీవ్ర ఘర్షణ వాతావరణం కేవలం ఒక సాధారణ దౌత్యపరమైన వైఫల్యం కాదని అంతర్జాతీయ వ్యవహారాల విశ్లేషకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఇది దశాబ్దాలుగా నడుస్తున్న భౌగోళిక-రాజకీయ వ్యూహాలలో భాగమని వారు భావిస్తున్నారు. బహిరంగంగా వినిపిస్తున్న అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధం,  ప్రాంతీయ భద్రత వంటి కారణాల వెనుక, ప్రపంచ చమురు వనరుల పంపిణీ, కీలక సముద్ర మార్గాల నియంత్రణ, ఆసియా ప్రాంతంలో వేగంగా ఎదుగుతున్న చైనా, రష్యా, భారత్ వంటి ప్రధాన శక్తులను కట్టడి చేసే దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు ఉన్నాయని పరిశీలకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

చారిత్రక పరిణామాలు,  ఉద్రిక్తతల నేపథ్యం

అమెరికా స్వాతంత్ర్యం పొందినప్పటి నుంచి చూస్తే, ఆదేశ చరిత్రలో నిజమైన శాంతి వాతావరణం నెలకొన్న సంవత్సరాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయని చారిత్రక గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. పలు దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ సైనిక వ్యయంలో সিংহభాగం అమెరికాదే కావడం గమనార్హం. శీతల యుద్ధ కాలం నుండి దక్షిణాసియా మరియు మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతాలలో తన పట్టును నిలుపుకోవడానికి అనేక సైనిక కూటములను ప్రోత్సహించిన చరిత్ర ఉంది. ఇదే సమయంలో, 1979 ఇరాన్ విప్లవం తర్వాత వాషింగ్టన్, టెహ్రాన్ మధ్య దౌత్య సంబంధాలు పూర్తిగా తెగిపోయాయి. అప్పటి నుండి ఇరాన్‌పై కఠిన ఆంక్షలు విధించడం, ఆర్థికంగా ఒత్తిడి తీసుకురావడం నిరంతరం జరుగుతూనే ఉంది.

ఉక్రెయిన్ సంక్షోభం, చాబహార్ రేవు,  చైనా ప్రమేయం

గత రెండు దశాబ్దాలలో చోటుచేసుకున్న అనేక కీలక పరిణామాలు ప్రస్తుత సంక్షోభానికి దోహదం చేశాయి. భారత్-ఇరాన్ భాగస్వామ్యంలో చాబహార్ ఓడరేవు అభివృద్ధి ఒప్పందాలు ఒకవైపు సాగుతుండగా, మరోవైపు ఉక్రెయిన్‌లో చోటుచేసుకున్న రాజకీయ అస్థిరత, నాటో విస్తరణ వ్యూహాలు రష్యాతో ఉద్రిక్తతలను పెంచాయి. ఇదే సమయంలో చైనా, ఇరాన్‌లతో విస్తృత ఇంధన మరియు మౌలిక సదుపాయాల భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరచుకుని తన 'బెల్ట్ అండ్ రోడ్' ప్రాజెక్టును బలోపేతం చేసుకుంది. వెనిజులాపై ఆంక్షలు, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై నిరంతర హెచ్చరికలు ఈ సుదీర్ఘమైన వ్యూహాత్మక పోటీలో భాగాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

అమెరికా రాజ్యాంగం,  యుద్ధ అధికారాల సవాలు

అమెరికా విదేశాంగ చర్యలలో రాజ్యాంగపరమైన సంక్లిష్టతలు కూడా ముడిపడి ఉన్నాయి. అమెరికా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ I ప్రకారం యుద్ధం ప్రకటించే అధికారం కాంగ్రెస్‌కు ఉన్నప్పటికీ, ఆర్టికల్ II అధ్యక్షుడిని సైన్యాధ్యక్షుడిగా నియమిస్తుంది. ఈ అధికారాల విభజనలో ఉన్న అస్పష్టతను ఆధారంగా చేసుకుని, గతం నుండి పలువురు అమెరికా అధ్యక్షులు కాంగ్రెస్ ముందస్తు ఆమోదం లేకుండానే విదేశాలలో సైనిక చర్యలు చేపట్టిన ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. 1973 నాటి 'యుద్ధ అధికారాల తీర్మానం' సైనిక మోహరింపులపై పరిమితులు విధించే ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ, ఆచరణలో కార్యనిర్వాహక వర్గం తన నిర్ణయాధికారాలనే ఎక్కువగా వినియోగిస్తోందని న్యాయ నిపుణులు ఎత్తిచూపుతున్నారు.

ప్రాంతీయ అస్థిరత,  మీడియా ప్రచారం

ఇరాన్ అణు కార్యక్రమానికి సంబంధించి వస్తున్న కథనాలు తరచూ ప్రజాభిప్రాయాన్ని సైనిక చర్యల వైపు మళ్లించే సాధనంగా మారుతున్నాయనే విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి. హోర్ముజ్ జలసంధి పరిధిలో ఏవైనా అంతరాయాలు ఏర్పడితే ఆసియా దేశాలపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుందనేది వాస్తవం. అయినప్పటికీ, గ్లోబల్ చర్చలు ఎక్కువగా యూరప్‌పై పడే స్వల్ప ప్రభావాల చుట్టూనే సాగుతుంటాయి. మరోవైపు, దక్షిణాసియాలో శ్రీలంక, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్ వంటి చిన్న దేశాలు ఎదుర్కొంటున్న ఆర్థిక, రాజకీయ సంక్షోభాలను కూడా బహుళ జాతీయ శక్తులు తమ ప్రభావ వర్గాలను విస్తరించుకోవడానికి ఉపయోగిస్తున్నాయనే విశ్లేషణలు ఉన్నాయి.

ప్రపంచ ఇంధన సరఫరా,  ఇండియాపై ప్రభావం

ప్రపంచంలోని ప్రధాన చమురు మరియు గ్యాస్ నిల్వలు గల్ఫ్ ప్రాంతంతో పాటు వెనిజులా, రష్యాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారా చైనా తన చమురు దిగుమతులలో సగానికి పైగా పొందుతుండగా, భారతదేశం తన చమురు మరియు ఎల్‌ఎన్‌జి సరఫరా కోసం ఈ మార్గంపై మరింత ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంది. కాబట్టి, ఈ ప్రాంతంలో ఏ చిన్న ఘర్షణ జరిగినా, దాని ఆర్థిక భారం ప్రధానంగా భారత్ మరియు చైనాలపైనే పడుతుంది. ఇంధన ధరలు పెరగడం వల్ల ద్రవ్యోల్బణం పెరిగి, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల స్థూల ఆర్థిక సుస్థిరత దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.

అంతర్జాతీయ భద్రత,  ప్రత్యామ్నాయ వాదనలు

ఈ విమర్శనాత్మక విశ్లేషణతో పాటు, అమెరికా విధానాలను సమర్థించే వర్గాలు కూడా అంతర్జాతీయ వేదికపై ఉన్నాయి. ఇరాన్ అణు సామర్థ్యాన్ని విస్తరించకుండా కట్టడి చేయడం, ఇజ్రాయెల్ మరియు గల్ఫ్ మిత్రదేశాల భద్రతను కాపాడటం, అంతర్జాతీయ సముద్ర మార్గాలలో స్వేచ్ఛాయుత రవాణాను పునరుద్ధరించడం అత్యంత ఆవశ్యకమని వాషింగ్టన్ వర్గాలు వాదిస్తాయి. అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ (IAEA) నివేదికల ఆధారంగానే చర్యలు ఉంటున్నాయని, ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి లేదా మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల నేపథ్యంలోనే ఆంక్షలు విధించాల్సి వచ్చిందని వారు పేర్కొంటున్నారు.

భవిష్యత్ పరిణామాలు

అగ్రరాజ్యాల పోటీ, ఇంధన రాజకీయాలు మరియు సముద్ర మార్గాల ఆధిపత్యం అనే అంశాల నుండి అమెరికా-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతలను వేరు చేసి చూడలేము. భవిష్యత్తులో ఆసియా శక్తులైన చైనా, భారత్‌లు తమ ఇంధన భద్రతను మరియు వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని ఏ విధంగా కాపాడుకుంటాయనేది అత్యంత కీలకంగా మారనుంది. ప్రస్తుత అనిశ్చిత పరిస్థితులలో, తక్షణ సైనిక పరిణామాలనే కాకుండా, దీర్ఘకాలిక భౌగోళిక-రాజకీయ మార్పులను సమగ్రంగా అర్థం చేసుకోవడం అంతర్జాతీయ సమాజానికి ఎంతో అవసరం.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.   

US Iran dispute, Strait of Hormuz, Gulf energy crisis, Chabahar Port, energy security