భారతదేశ ఇంధన చరిత్రలో 2012 జూలై 30, 31 తేదీలు ఎప్పటికీ మర్చిపోలేని ఒక చేదు జ్ఞాపకం. ఆనాడు దేశంలోని ఉత్తర, తూర్పు, ఈశాన్య ప్రాంతాలకు చెందిన విద్యుత్ గ్రిడ్లు వరుసగా కుప్పకూలడంతో దాదాపు 60 కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలు  అంధకారంలో చిక్కుకుపోయారు. ప్రపంచ చరిత్రలోనే అతిపెద్ద విద్యుత్ అంతరాయంగా నమోదైన ఆ సంఘటన..  భారత విద్యుత్ పంపిణీ వ్యవస్థలోని డొల్లతనాన్ని ప్రపంచానికి చాటింది. అయితే..  ఆనాడు ఎదురైన ఆ చేదు అనుభవం, పరాభవమే  నేడు ఇండియాను విద్యుత్ రంగంలో ఒక అగ్రగామి శక్తిగా నిలిపేందుకు పునాది వేసింది.  

గత దశాబ్ద కాలంలో భారత విద్యుత్ రంగం అనూహ్య వేగంతో పురోగమించింది. 2014 తర్వాత అమలులోకి వచ్చిన సంస్కరణలు దేశాన్ని  బ్లాకౌట్ దేశం' అనే ముద్ర నుంచి  స్టేబుల్ గ్రిడ్ కలిగిన దేశంగా మార్చాయి. ఇప్పుడు భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఏకీకృత సింక్రోనస్ గ్రిడ్ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.  గ్రిడ్ ఓవర్‌లోడింగ్ సమస్యలను పరిష్కరిస్తూ, నేషనల్ లోడ్ డిస్పాచ్ సెంటర్ (ఎన్ఎల్డీసీ) ద్వారా ప్రతి రెండు నిమిషాలకోసారి సమాచారాన్ని విశ్లేషిస్తూ నిరంతర పర్యవేక్షణ కొనసాగిస్తున్నారు.  సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని మెరుగుపరచడం ద్వారా, రికార్డు స్థాయిలో 250 నుండి 256 గిగావాట్ల  విద్యుత్ డిమాండ్‌ను కూడా గ్రిడ్ ఫెయిల్యూర్ లేకుండా విజయవంతంగా సరఫరా చేయగలుగుతున్నది.

 2012లో కేవలం 32 గిగావాట్ల లోడ్ కారణంగా వ్యవస్థ కుప్పకూలగా, నేడు అంతకు పది రెట్లు ఎక్కువ డిమాండ్‌ను కూడా తట్టుకోగలిగేలా ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్ బలోపేతం అయ్యింది. ఇది భారత విద్యుత్ రంగ మేనేజ్మెంట్ సామర్థ్యానికి నిదర్శనంగా పరిశీలకులు చూపుతున్నారు.  ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో విద్యుత్ లభ్యత గణనీయంగా పెరిగింది. ఒకప్పుడు గ్రామాల్లో రోజుకు సగటున 12.5 గంటలు మాత్రమే విద్యుత్ సరఫరా ఉండేది, కానీ 2025-26 నాటికి అది 22.6 గంటలకు చేరుకుంది. అంటే దాదాపు రోజంతా నిరంతరాయంగా వెలుగులు అందుబాటులో ఉంటున్నాయి. ఈ మార్పు వల్ల విద్యార్థుల చదువులకు, చిన్న తరహా పరిశ్రమలకు మరియు సామాజిక భద్రతకు పెద్ద పీట వేసినట్లయింది.  పర్యావరణ హితమైన విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో కూడా భారత్ దూసుకుపోతోంది. ప్రస్తుతం దేశం 60.5 గిగావాట్ల సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించి ప్రపంచ వేదికలపై గ్రీన్ ఎనర్జీ లీడర్‌గా గుర్తింపు పొందుతోంది. 

ఇంటర్నేషనల్ సోలార్ అలయన్స్ వంటి సంస్థల ద్వారా ఇతర దేశాలకు కూడా మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. అటు రూఫ్‌టాప్ సోలార్, ఇటు వ్యవసాయ పంపుల సోలరైజేషన్ ద్వారా గ్రిడ్‌పై ఒత్తిడిని తగ్గించడంలోనూ విజయం సాధించింది.  ఇన్ని విజయాలు సాధించినప్పటికీ, విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల (డిస్కమ్) ఆర్థిక స్థితిగతులు ఇంకా ఒక సవాలుగానే ఉన్నాయి. పంపిణీ నష్టాలు, భారీ అప్పులు,  సబ్సిడీల భారం భవిష్యత్తులో గ్రిడ్ స్థిరత్వానికి ఆటంకం కాకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సి ఉంది. పెరిగిపోతున్న డిమాండ్‌కు అనుగుణంగా విద్యుత్ నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మరియు గ్రిడ్ ఫ్లెక్సిబిలిటీని మెరుగుపరచడం రానున్న దశాబ్ద కాలంలో ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉండాలి. 2012 నాటి చేదు అనుభవాలను స్ఫూర్తిగా తీసుకుని, చీకటి నుంచి వెలుగుల వైపు సాగుతున్న ఈ ప్రయాణం నిరంతరం కొనసాగాల్సి ఉంది.  

- సీతారాం కంఠం నేని

References

1.    https://en.wikipedia.org/wiki/2012_India_blackouts 
2.    https://www.firstpost.com/explainers/history-today-july-30-india-blackout-2012-event-13912636.html 
3.    https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/powering-ahead-how-india-made-big-electricity-blackouts-a-thing-of-                  the-past/articleshow/110654743.cms 
4.    https://thecitydark.com/the-indian-blackout-of-2012/ 
5.    https://www.ijert.org/research/Power-Blackout-A-Black-Day-in-North-India-%28Power-Outage-in-2012%29-IJERTCONV7IS08045.pdf 
6.    https://justapedia.org/wiki/2012_India_blackouts 
7.    https://thedailyguardian.com/web-stories/the-day-half-of-india-went-dark-july-30-2012-blackout-630564/