భారతదేశంలో పారిశ్రామిక వ్యర్థాలుగా భావించే థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్ల 'ఫ్లై యాష్' (బొగ్గు బూడిద) ఇప్పుడు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను మార్చే ఒక అద్భుతమైన గ్రీన్ బిజినెస్‌గా రూపాంతరమొందుతోంది. మన దేశంలోని థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాల నుండి ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు 340 మిలియన్ టన్నుల ఫ్లై యాష్ ఉత్పత్తి అవుతోంది. దశాబ్దాలుగా ఈ బూడిద పర్యావరణానికి ఒక పెద్ద సవాలుగా మారి, విద్యుత్ కేంద్రాల పరిసరాల్లో కొండలుగా పేరుకుపోయింది. అయితే, ఈ పర్యావరణ భారాన్ని సంపదగా మార్చడానికి ఇండియన్ రైల్వేస్ సరికొత్త గ్రీన్ ఇనిషియేటివ్‌తో రంగంలోకి దిగింది. ప్రత్యేక కంటైనర్లు, సరికొత్త రైల్ కారిడార్లతో కూడిన ఒక భారీ లాజిస్టిక్స్ నెట్‌వర్క్‌ను భారతీయ రైల్వే వేగంగా సిద్ధం చేస్తోంది. ఒకప్పుడు పనికిరాని వ్యర్థంగా చూసిన ఈ బూడిద, నేడు దేశంలో మౌలిక వసతుల నిర్మాణానికి ఒక బలమైన పునాదిగా మారుతుండటం గమనార్హం.

రైల్వే శాఖ మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ నేతృత్వంలో జరిగిన ఉన్నత స్థాయి సమీక్షా సమావేశంలో ఈ మెగా ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించిన కీలక ప్రణాళికలు వెల్లడయ్యాయి. ప్రస్తుతం భారతీయ రైల్వేస్ ఏడాదికి కేవలం 13 మిలియన్ టన్నుల ఫ్లై యాష్‌ను మాత్రమే రవాణా చేస్తోంది. అయితే, ఏటా ఉత్పత్తి అవుతున్న 340 మిలియన్ టన్నుల భారీ వ్యర్థాన్ని పూర్తిగా పారిశ్రామిక అవసరాలకు మళ్లించడమే రైల్వేస్ ముందున్న అసలైన లక్ష్యం. ఇటీవల సిమెంట్ రవాణాలో కంటైనర్ సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత, కేవలం నాలుగు నెలల్లోనే రైల్వేస్ ఏకంగా 170 శాతం వృద్ధిని నమోదు చేసింది. ఇదే విజయవంతమైన ఫార్ములాను ఇప్పుడు ఫ్లై యాష్ రవాణాకు కూడా వర్తింపజేస్తున్నారు. ఈ వ్యర్థాల రవాణాను ప్రోత్సహించడానికి రైల్వే శాఖ రవాణా ఛార్జీలపై 40 శాతం వరకు ఆకర్షణీయమైన తగ్గింపును (డిస్కౌంట్) కూడా అందిస్తోంది.

నిజానికి థర్మల్ ప్లాంట్లు పారేసే ఈ బూడిద సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీలకు, రహదారుల నిర్మాణ సంస్థలకు ఒక అమూల్యమైన సంపద. నేషనల్ థర్మల్ పవర్ కార్పొరేషన్ (NTPC) గణాంకాల ప్రకారం, దేశంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న ఫ్లై యాష్ వినియోగంలో అత్యధికంగా 32 శాతం రహదారులు, ఫ్లైఓవర్ల నిర్మాణానికి ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆ తర్వాత 27 శాతం సిమెంట్ పరిశ్రమలోనూ, 14 శాతం ఇటుకలు మరియు టైల్స్ తయారీలోనూ వాడుతున్నారు. అలాగే, మిగిలిన బూడిదలో 11 శాతం ఖాళీ స్థలాల భర్తీకి (బ్యాక్‌ఫిల్లింగ్), 10 శాతం మైన్ ఫిల్లింగ్‌కు వినియోగిస్తున్నారు. వ్యవసాయ రంగం, రెడీ-మిక్స్ కాంక్రీట్ (RMC) విభాగాలు కలిసి మరో 1 నుండి 2 శాతం వరకు వాడుతున్నాయి. ఈ గణాంకాలే ఫ్లై యాష్‌కు మార్కెట్లో ఉన్న విపరీతమైన డిమాండ్‌ను స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

రైల్వేస్ ప్రవేశపెడుతున్న ఈ వినూత్న వ్యవస్థలో భాగంగా ప్రత్యేకంగా డిజైన్ చేసిన క్లోజ్డ్ వ్యాగన్లు, కంటైనర్లను వినియోగిస్తున్నారు. ఇవి రైళ్ల నుండి రోడ్డు ట్రైలర్లకు సులభంగా మారడం ద్వారా వినియోగదారుల వద్దకే నేరుగా డోర్-టు-డోర్ డెలివరీని సాధ్యం చేస్తాయి. ఈ మెకనైజ్డ్ లోడింగ్ మరియు అన్‌లోడింగ్ విధానం వల్ల బూడిద గాల్లో కలవకుండా పర్యావరణ కాలుష్యం పూర్తిగా తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా, ఈ విధానం ద్వారా ఫ్లై యాష్ రవాణా ఖర్చులు గణనీయంగా తగ్గుతాయి. ఫలితంగా మార్కెట్లో సిమెంట్, ఇటుకల ధరలు తగ్గి, సామాన్యుడికి ఇళ్ల నిర్మాణం మరింత చౌకగా మారనుంది. పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు దేశ ప్రగతికి ఊతమిచ్చే ఈ 'వేస్ట్ టు వెల్త్' ప్రాజెక్ట్ భారతదేశ వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థకు (Circular Economy) ఒక నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.