భారతీయ ఇంజనీరింగ్ చరిత్రలోనే అత్యంత వినూత్నమైన, సాహసోపేతమైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్ట్‌కు గుజరాత్ తీరం వేదిక కాబోతోంది. అరేబియా సముద్రంలోని ఖంభట్ సింధుశాఖ (గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభట్) వద్ద ఏకంగా 60 కిలోమీటర్ల పొడవైన సముద్రపు ఆనకట్టను నిర్మించేందుకు భారత్ అడుగులు వేస్తోంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మంచినీటి జలాశయాన్ని సృష్టించడమే లక్ష్యంగా చేపడుతున్న ఈ కల్పసర్ ప్రాజెక్ట్ అంచనా వ్యయం సుమారు 14 బిలియన్ డాలర్లు  అంటే ఇండియన్ కరెన్సీలో  1.33 లక్షల కోట్లు. దశాబ్దాలుగా కాగితాలకే పరిమితమైన ఈ బృహత్తర ప్రణాళికను సాకారం చేసేందుకు, సముద్రపు నీటిని నిలువరించడంలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన నెదర్లాండ్స్ డచ్ ఇంజనీరింగ్ నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించుకోవడానికి భారత్ ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.

సౌరాష్ట్ర నీటి కష్టాలకు శాశ్వత పరిష్కారం

గుజరాత్‌లోని సౌరాష్ట్ర ప్రాంతం దీర్ఘకాలంగా తీవ్రమైన నీటి కొరతతో అల్లాడుతోంది. సరైన జీవనదులు లేకపోవడం, రుతుపవనాల అనిశ్చితి, క్షీణిస్తున్న భూగర్భ జలాలు అక్కడ తీవ్రమైన సాగు, తాగునీటి సంక్షోభాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి. మరోవైపు నర్మద, మహి, సబర్మతి, ధాదర్ వంటి ప్రధాన నదులు ప్రతిఏటా భారీ పరిమాణంలో మంచినీటిని ఖంభట్ సింధుశాఖ ద్వారా సముద్రంలోకి వదిలివేస్తున్నాయి. ఈ ప్రవాహాలు ఉప్పునీటిలో కలవడం వల్ల వృథాగా మారిపోతున్నాయి. ఈ క్రమంలోనే సముద్రంలోకి వెళ్లే నదీజలాలను అడ్డుకుని, స్థానిక ప్రాంతాలకు సద్వినియోగం చేయాలనే ప్రతిపాదన తెరపైకి వచ్చింది.

2,000 చదరపు కిలోమీటర్ల పరిమాణంతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మంచినీటి నిల్వ

కల్పసర్ ప్రణాళిక ప్రకారం, సింధుశాఖ ముఖద్వారాన్ని ఆనకట్టతో మూసివేయడం ద్వారా నదుల నుండి వచ్చే మంచినీరు లోపలే నిల్వ ఉంటుంది. క్రమేణా లవణీయత తగ్గి, సముద్రంలో భాగమైన ఈ ప్రాంతం ఒక భారీ మంచినీటి సరస్సుగా మారుతుంది. సుమారు రెండు వేల  చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో, 8 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల నీటిని నిల్వ చేసే సామర్థ్యంతో ఇది రూపుదిద్దుకోనుంది. దీని ద్వారా లక్షలాది హెక్టార్లకు సాగునీరు, వందలాది గ్రామాలకు తాగునీరు అందుతుంది. అంతే కాకుండా, ఈ ఆనకట్టపై నిర్మించే రహదారి సౌరాష్ట్ర, దక్షిణ గుజరాత్ మధ్య ప్రయాణ దూరాన్ని 240 కిలోమీటర్ల నుండి 60 కిలోమీటర్లకు తగ్గిస్తుంది.

ఖంభట్ సింధుశాఖలో అపూర్వ ఇంజనీరింగ్ సవాళ్లు

కల్పసర్ ప్రాజెక్ట్ వినడానికి ఎంతో  ఆకర్షణీయంగా, అద్భుతంగా ఉన్నా,  దాని నిర్మాణం ఇంజనీర్లకు ఒక అగ్ని పరీక్ష వంటిది. ఖంభట్ గల్ఫ్ గరాటు ఆకారంలో ఉండటం వల్ల ఇక్కడ సముద్రపు ఆటుపోట్లు   తీవ్రంగా ఉంటాయి. ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఇక్కడ రోజుకు రెండుసార్లు సముద్ర మట్టం 11 మీటర్ల వరకు పెరుగుతూ, తగ్గుతుంటుంది. దీనికి తోడు ఉధృతమైన సముద్ర ప్రవాహాలు, విపరీతమైన  మట్టి పూడిక చేరడం,  ఈ ప్రాంతం భూకంప ముప్పు ఎక్కువగా ఉన్న జోన్‌లో ఉండటం అతిపెద్ద సవాళ్లు. కాబట్టి సాధారణ నదీ ఆనకట్టల కంటే అనేక రెట్లు ఎక్కువ ఒత్తిడిని తట్టుకునేలా దీనిని డిజైన్ చేయాల్సి ఉంటుంది.

డచ్ ఇంజనీరింగ్ సహకారం.. చారిత్రక నేపథ్యం

సముద్ర మట్టం కంటే దిగువన ఉండే నెదర్లాండ్స్, శతాబ్దాలుగా సముద్రపు నీటిని అడ్డుకోవడంలో అంతర్జాతీయ నైపుణ్యాన్ని సాధించింది. 1932లో వారు నిర్మించిన 32 కిలోమీటర్ల  అఫ్స్లూయిట్‌డైక్  ఆనకట్ట ద్వారా సముద్రపు అఘాతాన్ని మంచినీటి సరస్సుగా మార్చారు. ఇదే నమూనాను భారత్ కల్పసర్ ప్రాజెక్టుకు మార్గదర్శకంగా తీసుకుంటోంది. అయితే..  డచ్ పరిస్థితుల కంటే ఖంభట్ గల్ఫ్‌లో వాతావరణం, ఆటుపోట్ల తీవ్రత, భూకంప ప్రమాదాలు,  ఉష్ణమండల తుఫానుల ముప్పు చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి డచ్ సాంకేతికతకు భారత  భౌగోళిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మార్పులు చేర్పులు చేయడం అనివార్యం.

పర్యావరణ అనుమతులు,  ఆర్థిక, కాలపరిమితి అంచనాలు

1975లో తొలిసారిగా రూపుదిద్దుకున్న ఈ భావన, దశాబ్దాల అధ్యయనాల తర్వాత 2025 చివరినాటికి తుది నివేదిక రూపాన్ని దాల్చింది. ఇటీవల గుజరాత్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం పర్యావరణ అనుమతులను కోరింది. ప్రాజెక్ట్ వ్యయం మొదట్లో  1 లక్ష కోట్లుగా అంచనా వేసినప్పటికీ, నిర్మాణ వ్యయాలు పెరగడంతో అది   1.33 లక్షల కోట్ల రూపాయలకు చేరింది. అనుమతులు లభించిన ఎనిమిదేళ్లలో దీనిని పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నప్పటికీ..  ఇటువంటి క్లిష్టమైన సముద్ర నిర్మాణాలకు 15 ఏళ్ల సమయం పట్టవచ్చని నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.

జీవావరణ వ్యవస్థ,  కాలుష్య సమస్యలు

ఈ ప్రాజెక్ట్ వల్ల తీవ్రమైన పర్యావరణ మార్పులు సంభవించే అవకాశముందని పర్యావరణవేత్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. సముద్రపు లవణీయత మారడం వల్ల మత్స్య సంపద, సముద్ర జీవుల వలస మార్గాలకు విఘాతం కలుగుతుంది. మరోవైపు, ఈ జలాశయంలోకి ప్రవేశించే సబర్మతి, మహి నదులు పారిశ్రామిక వ్యర్థాలతో తీవ్రంగా కలుషితమై ఉన్నాయి. మూసివున్న బేసిన్‌లో ఈ వ్యర్థాలు చేరడం వల్ల నీటి నాణ్యత దెబ్బతినే ముప్పు ఉంది. అలాగే, తొలగించబడే ఉప్పునీటిని తిరిగి అరేబియా సముద్రంలోకి విడుదల చేయడం వల్ల ఆయా ప్రాంతాల్లో అత్యధిక లవణీయత ఏర్పడి, సముద్ర జీవులు బతికే వీలులేని  డెడ్ జోన్లు ఏర్పడవచ్చన్న ఆందోళన వ్యక్తమౌతోంది.  

వ్యూహాత్మక నీటి భద్రత,  భవిష్యత్ పరిణామాలు

కల్పసర్ కేవలం ఒక నీటి ప్రాజెక్ట్ మాత్రమే కాకుండా, భారతదేశానికి వ్యూహాత్మక నీటి భద్రతను కూడా అందిస్తుంది. ఉత్తర భారతదేశంలో పారే అనేక నదులు పొరుగు దేశాల సరిహద్దుల నుండి వస్తున్నందున, దేశీయంగానే సంపూర్ణ నియంత్రణలో ఉండేలా ఇంతటి భారీ మంచినీటి నిల్వను ఏర్పాటు చేసుకోవడం భవిష్యత్ అవసరాలకు ఎంతో కీలకం. సాంకేతిక, పర్యావరణ,  ఆర్థిక సవాళ్లను అధిగమించి భారత్ ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను పూర్తిచేస్తే, అది ప్రపంచ సముద్ర ఇంజనీరింగ్ రంగంలోనే ఒక నూతన అధ్యాయానికి నాంది పలుకుతుంది.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.     

Kalpasar Project Gujarat, Khambhat Gulf Dam, India Netherlands Water Agreement, World Largest Freshwater Reservoir