భారతదేశ రక్షణ మరియు అంతర్గత భద్రతా చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన, వ్యూహాత్మక చతురత కలిగిన నాయకుడిగా అజిత్ కుమార్ దోవల్ నిలుస్తారు. ప్రస్తుతం దేశ ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి జాతీయ భద్రతా సలహాదారుగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్న ఆయన , కేవలం ఒక ఉన్నతా ధికారిగానే కాకుండా దేశ రక్షణ ముఖచిత్రాన్ని సమూలంగా మార్చివేసిన యుగపురుషుడిగా గుర్తింపు పొందారు. ఒక సాధారణ రక్షక భట విభాగాధికారి  గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించి, అండర్‌కవర్ ఆపరేషన్లలో శత్రువుల వ్యూహాలను చిత్తు చేస్తూ..  నేడు దేశ అత్యున్నత రక్షణ విధానకర్తగా ఎదిగిన ఆయన ప్రస్థానం అంతర్జాతీయ నిఘా వర్గాల్లోనే ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయంగా నిలిచింది.

కాందహార్ విమానం హైజాక్ సంక్షోభం, పాకిస్తాన్ భూభాగంలో సాగిన రహస్య నిఘా, అమృత్‌సర్ స్వర్ణదేవాలయంలో ఉగ్రవాదుల అణచివేత వంటి ఎన్నో సాహసోపేత ఘట్టాలతో ముడిపడిన ఆయన జీవితం..  2014 తర్వాత దేశ రక్షణ రంగంలో సరికొత్త  దోవల్ సిద్ధాంతానికి  పునాది వేసింది.

1999 డిసెంబరులో ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ విమానం  హైజాకై ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని కాందహార్‌కు చేరినప్పుడు దేశం తీవ్ర సంక్షోభంలో మునిగిపోయింది. అప్పటి ప్రధాని వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం ఈ అత్యంత సంక్లిష్టమైన చర్చల బాధ్యతను నాటి ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో   కీలక అధికారి అయిన అజిత్ దోవల్‌కు అప్పగించింది. పాకిస్తాన్ నిఘా సంస్థ ఐఎస్ఐ మద్దతుతో నడుస్తున్న తాలిబన్ల అండ చూసుకుని రెచ్చిపోతున్న హైజాకర్ల కుతంత్రాలను దోవల్ తన అమోఘమైన సంప్రదింపుల నైపుణ్యంతో తిప్పికొట్టారు. ఉగ్రవాదులు డిమాండ్ చేసిన భారీ నిధులు, పదుల సంఖ్యలోని ఖైదీల విడుదలను సమర్థవంతంగా అడ్డుకుంటూ, కేవలం ముగ్గురు నేరస్థుల విడుదలతోనే వందలాది మంది ప్రయాణి కులను సురక్షితంగా మాతృభూమికి చేర్చడంలో ఆయన చాకచక్యం అప్పట్లో అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసలు అందుకుంది.

  1968లో  కేరళ క్యాడర్ ఐపీఎస్ అధికారిగా ప్రస్థానం మొదలుపెట్టిన దోవల్..  సంప్రదాయ పోలీసింగ్ కంటే ఇంటెలిజెన్స్ రంగంపైనే మక్కువ చూపారు. ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో ఉగ్రవాదం తీవ్రంగా ఉన్న రోజుల్లో ఎన్నో అండర్‌కవర్ ఆపరేషన్లను ఆయన విజయవంతంగా నడిపించారు. ముఖ్యంగా 1975లో సిక్కిం భారతదేశంలో విలీనమవడానికి ముందు..  అక్కడ చైనా సరిహద్దుల్లో వ్యతిరేక శక్తుల కదలికలను అణచివేసి, స్థానిక రాజకీయ శక్తులను భారత్‌కు అనుకూలంగా మార్చడంలో అజిత్ దోవల్ కీలక పాత్ర పోషించారు.

మిజోరాం ఉద్యమ సమయంలోనూ ఉగ్రవాద నాయకుడు లాల్డెంగాకు చెందిన ముఖ్య అనుచరులను ప్రభుత్వ వైపునకు తిప్పడంలో ఆయన సాధించిన విజయం ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.  అజిత్ దోవల్ కెరీర్‌లో అత్యంత సాహసోపేతమైన అధ్యాయం పాకిస్తాన్‌లో ఆయన సాగించిన గూఢచర్యం. ముస్లిం వ్యక్తిగా రూపం మార్చుకుని దాదాపు ఏడేళ్ల పాటు పాక్ నడిబొడ్డున నివసిస్తూ భారత నిఘా సంస్థ ఐబీకి అమూల్యమైన సమాచారాన్ని అందించారు. ముఖ్యంగా పాకిస్తాన్ అత్యంత రహస్యంగా నిర్మిస్తున్న  కహుటా  అణు ఇంధన కర్మాగారానికి సంబంధించిన క్షేత్రస్థాయి సాంకేతిక ఆధారాలను, అక్కడి శాస్త్రవేత్తల కదలికలను పసిగట్టి భారత్‌కు చేరవేశారు. 

ఎన్నో సార్లు ప్రాణాపాయ పరిస్థితులు ఎదురైనప్పటికీ, తన అద్భుతమైన చతురతతో శత్రువుకు చిక్క కుండా తప్పించుకోగలిగారు.  అదేవిధంగా 1988లో అమృత్‌సర్ స్వర్ణదేవాలయాన్ని సిక్కు తీవ్రవాదులు తమ అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నప్పుడు..  సైన్యం నేరుగా దాడి చేయకుండా ఇంటెలిజెన్స్ ఆధారిత వ్యూహాన్ని అమలు చేయాలని భావించింది. ఇందులో భాగంగా చేపట్టిన  ఆపరేషన్ బ్లాక్ థండర్-2 లో దోవల్ పాకిస్తాన్ ఐఎస్ఐ ప్రతినిధిగా వేషం వేసుకుని ఆలయం లోపలికి చొరబడ్డారు. ఉగ్రవాదులకు నమ్మకం కలిగించి, అక్కడ ఉన్న ఆయుధాల స్థావరాలు, వారి రక్షణ వ్యూహాలు, అలాగే వారి సంఖ్యకు సంబంధించిన కీలక సమాచారాన్ని వెలుపల ఉన్న భద్రతా దళాలకు చేరవేశారు. దీనివల్ల సామాన్య పౌరుల ప్రాణనష్టం లేకుండా ఉగ్రవాదులను లొంగదీసుకోవడం సాధ్యమైంది.

ఈ అసాధారణ సైనిక తరహా సాహసానికి గాను మిలిటరీ పురస్కారమైన  కీర్తి చక్ర  అందుకున్న తొలి రక్షక భట విభాగాధికారిగా ఆయన చరిత్ర సృష్టించారు.  2014లో నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, అజిత్ దోవల్‌ను జాతీయ భద్రతా సలహాదారుగా నియమించడంతో భారత రక్షణ విధానంలో సరికొత్త శకం ప్రారంభమైంది. అప్పటివరకు ఉన్న  రక్షణాత్మక వైఖరి  స్థానంలో  రక్షణాత్మక దాడి వ్యూహం   అమల్లోకి వచ్చింది.  దీనినే  దోవల్ సిద్ధాంతంగా ( దోవల్ డాక్ట్రిన్) పిలుస్తారు. 

శత్రువు దాడి చేసే వరకు వేచి చూడకుండా, దేశ భద్రతకు ముప్పు పొంచి ఉందని తెలిస్తే శత్రువు భూభాగంలోకి వెళ్లయినా సరే ముందస్తుగా దాడి చేసి ఆ ముప్పును నివారించడమే ఈ నూతన సిద్ధాంతం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ వ్యూహంలో భాగంగానే మయన్మార్ సరిహద్దులు దాటి వెళ్లి ఈశాన్య ఉగ్రవాదులపై మెరుపు దాడులు చేయడం, 2016లో ఉరీ ఉగ్రదాడికి ప్రతికారంగా నియంత్రణ రేఖ  దాటి సర్జికల్ స్ట్రైక్స్ నిర్వహించడం, అలాగే..   2019లో బాలాకోట్ వైమానిక దాడుల ద్వారా పాకిస్తాన్‌కు గట్టి బుద్ధి చెప్పడం సాధ్యమైంది. అలాగే ఆపరేషన్ సింధు  ద్వారా సరిహద్దు, అంతర్గత గూఢచార విభాగాలను బలోపేతం చేసి విదేశీ నిఘా నెట్‌వర్క్‌లను ఛేదించారు.  

అయితే, 2014 తదనంతరం దేశీయ నిఘా సంస్థలైన  రా,  ఐబీ  అత్యంత దూకుడుగా మారడం అంతర్జాతీయంగా చర్చనీయాంశమైంది. ఈ కొత్త వ్యూహం భారతదేశానికి వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను అందించినప్పటికీ..  ఇటీవలి కాలంలో కెనడా, అమెరికా వంటి పశ్చిమ దేశాలతో దౌత్యపరమైన ఉద్రిక్తతలకు దారితీసిందన్న ఆరోపణలు కూడా ఉన్నాయి. విదేశీ గడ్డపై ఖలిస్తానీ శక్తులను లక్ష్యంగా చేసుకుని జరుగుతున్న పరిణామాలు ఈ దూకుడు గూఢచార వైఖరి చుట్టూనే తిరుగుతున్నాయని నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు. మరోవైపు, కాశ్మీర్‌లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు వంటి అంతర్గత రాజకీయ నిర్ణయాలను దోవల్ కేవలం మిలిటరీ తరహా భద్రతా కోణంలోనే చూస్తున్నారనీ, , ఇది ప్రజాస్వామ్య దౌత్య సమతుల్యతను దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉందని కొందరువిమర్శిస్తున్నారు.  ఏదేమైనప్పటికీ, అజిత్ దోవల్ వృత్తి జీవితం భారతీయ ఇంటెలిజెన్స్ రంగానికి ఒక దిక్సూచి వంటిది అనడంలో ఇసుమంతైనా సందేహం లేదు.  రక్షణ విధానాల పరంగా ఆయన నిర్ణయాలు వివాదాస్పదమైనప్పటికీ..  దేశ భద్రత పట్ల ఆయనకున్న అంకితభావం, వ్యూహాత్మక చతురత తిరుగులేనివి. భారతదేశాన్ని కేవలం శాంతిని ఆశించే బలహీన దేశంగా కాకుండా..  తన సార్వభౌమత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి ఎంతటి సాహసానికైనా సిద్ధపడే శక్తిమంతమైన దేశంగా ప్రపంచ దేశాల ముందు నిలపడంలో దోవల్ ముద్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆయన రూపొందించిన ఈ సరికొత్త భద్రతా రోడ్‌మ్యాప్ భవిష్యత్తులోనూ భారత రక్షణ రంగానికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. 

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.