1510లో పోర్చుగీసు సేనాని అఫోన్సో డి అల్బుకెర్కీ గోవాను స్వాధీనం చేసుకున్న సుమారు 450 ఏళ్ల‌ తర్వాత, 1961లో భారత సేన గోవాను విముక్తి చేసింది. కానీ ఆ 451 సంవత్సరాల పాలనలో.. మ‌రీ ముఖ్యంగా 1560 నుంచి 1812 మధ్య.. గోవా ఇంక్విజిషన్ పేరుతో సాగిన మతదమనం, బలవంతపు మతమార్పిడులు, దేవాలయాల ధ్వంసం,  సాంస్కృతిక నాశనం.. ఇవి చరిత్ర పుటల్లో అరుదుగా చదివే అత్యంత భయంకరమైన అధ్యాయంగా నిలిచాయి.  

ఇంక్విజిషన్ యుగాన్ని నిర్దయత్వం, దౌర్జన్యం, అన్యాయం, గూఢచర్యం, దుర్బోధన సంస్కృతి, అణచివేతకి  చెందిన‌ యుగం గా వర్ణించారు అనంత్ ప్రియోల్కర్.   అనంత్ ప్రియోల్కర్,  ది గోవా ఇంక్విజిషన్-  1961లోకి ఒక‌సారి తొంగి చూస్తే..  

1510లో అఫోన్సో డి అల్బుకెర్కీ గోవాను పోర్చుగీసు సామ్రాజ్యం పేరుతో స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అప్పటి వరకు గోవాలో బీజాపూర్ సుల్తానేట్ పాలన ఉండేది. స్థానిక కొంకణి, హిందూ జనాభా అందులో ఉండేవారు. పోర్చుగీసు ఆక్రమణ త‌ర్వాత‌, ఆసియాలో తమ వర్తక ఆధిపత్యాన్ని సుస్థిరం చేయడంతో పాటు, రోమన్ కాథలిక్ మతాన్ని వ్యాప్తి చేయడం  పోర్చుగీసు రాజకీయ విధానంలో అంతర్భాగమైంది.

పోప్ నికోలస్ వీ జారీ చేసిన ఒక ఆదేశం ప్రకారం..  పోర్చుగల్ రాజ్యానికి ఆసియాలో క్రైస్తవ మతాన్ని వ్యాప్తి చేసే అధికారం ఇచ్చింది. ఈ నేపథ్యంలో జెస్యూట్లు, ఫ్రాన్సిస్కన్లు, డొమినికన్లు వంటి మిషనరీ సంఘాలు గోవాలో పాగా వేశాయి. నాలుగు దశాబ్దాల తర్వాత.. 1542లో జెస్యూట్ మిషనరీ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ గోవాకు వచ్చాడు. అతని ఆగమనమే ఇంక్విజిషన్‌కు నాందిగా చెబుతుంది స్థానిక‌ చరిత్ర.

ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ 1542లో గోవా చేరుకున్నాడు. అతను స్థానిక విగ్రహారాధకులపై తీవ్ర ద్వేషాన్ని తన లేఖల ద్వారా వ్యక్తం చేశాడు. 1545 మే 16న పోర్చుగల్ రాజు జోన్- III కి రాసిన లేఖలో జేవియర్.. క్రైస్తవులకు రెండవ అవసరం ఏమిటంటే, మీ మహారాజు పవిత్ర ఇంక్విజిషన్‌ను ఇక్కడ స్థాపించాలి, ఇంత‌కీ ఇంక్విజిష‌న్ అంటే ఏమిటంటే.. ఇదొక క్యాథ‌లిక్ చ‌ర్చి సామూహిక మ‌త విచార‌ణ‌. ఇలా ఎందుకంటే యూదు ధర్మం, మహమ్మదీయ మతాన్ని అనుసరించేవారు చాలామంది ఉన్నారు. కాబ‌ట్టి ఈ మ‌త విచార‌ణ అత్య‌వ‌స‌ర‌మ‌ని 1546లో మళ్ళీ అదే విజ్ఞప్తి చేశాడు జేవియ‌ర్.

జేవియర్ స్వంత లేఖల్లో రాసిన మాటలను బ‌ట్టీ చూస్తే.. నేను విగ్రహారాధన జరుగుతున్నదని విన్న ప్రతి సందర్భంలో, పెద్ద సంఖ్యలో మారుమతం చెందిన పిల్లలతో ఆ స్థలానికి వెళ్ళేవాడిని.. ఆ పిల్లలు విగ్రహాల వద్దకు పరుగెత్తి వాటిని పగలగొట్టి, ముక్కలు చేసి, అవమానించేవారు. ఇవి ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ లేఖల సారం.

చాలా మంది.. క్రైస్తవ మతాచార్యులు ఈ కఠిన చర్యలతో విభేదించి, హిందువులపట్ల సానుభూతి చూపారు.  ఫలితంగా మతమార్పిడులలో.. తాత్కాలిక ఊరట కలిగింది. కానీ, జేవియర్ ఆర్చ్ బిషప్ ద‌గ్గ‌ర‌ ఫిర్యాదు చేయడంతో మళ్ళీ బలవంతపు మతమార్పిడులు తీవ్రమయ్యాయి. 1552లో జేవియర్ మరణించాడు.  కానీ అతడు డిమాండ్ చేసిన ఇంక్విజిషన్- 1560లో అధికారికంగా స్థాపించబడింది.
'
గోవా ఇంక్విజిషన్ అధికారికంగా 1560లో ప్రారంభమైంది. మొదటి ఆటో-డా-ఫే.. పోర్చుగీసు భాషలో చెబితే దీన్ని విశ్వాస చర్య అని అంటారు. 1560 ఏప్రిల్ 1న ఓల్డ్ గోవాలో జరిగింది. ఇది ఒక బహిరంగ కార్యక్రమం. నిందితులను బహిరంగంగా పరేడ్ చేసి, శిక్షలు అమలు చేసే వేడుక. అత్యంత తీవ్రమైన శిక్షలలో దహించివేయడం ఉండేది.

ఇంక్విజిషన్ యంత్రాంగం.. ఎలా పని చేసింది? అని చూస్తే.. ఇంక్విజిషన్ యంత్రాంగం అత్యంత దారుణంగా పని చేసింది. ఒక వ్యక్తి పాత- మత ఆచారాలు పాటిస్తున్నాడని వదంతి మాత్రమే ఉంటే చాలు. ఇంక్విజిషన్ అధికారులు అతన్ని విచారణకు తీసుకెళ్ళేవారు. విగ్రహారాధన చేస్తున్నారని అనుమానం వచ్చినా, హీబ్రూ ప్రార్థన చేస్తున్నారని తెలిసినా..  అది విచారణకు తగిన ఆరోపణ అయ్యేది. నిరూపణ అవసరం లేదు. ఆ అనుమానం చాలు శిక్షకు సరిపోయేది.

పాలాసియో డో దెయూస్ అని పిలిచే- ఇంక్విజిషన్ రాజభవనం నిందితులను ఉంచే చీకటి కారాగారాలతో నిండి ఉండేది. అక్కడ  అపరాధం ఒప్పుకోవడానికి హింసాత్మక పద్ధతులు అనుసరించేవారు. ఒప్పుకున్న తర్వాత.. బహిరంగ  ఆటో-డా-ఫే లో శిక్ష అమలయ్యేది. ఆస్తుల స్వాధీనం, సామాజిక బహిష్కరణ, శారీరక శిక్ష, లేదా మరణశిక్ష. ఇవీ ఆ శిక్షల్లో కీల‌కాంశాలుగా ఉండేవి. పోర్చుగీసు వలస ప్రభుత్వం హిందూ దేవాలయాలను ధ్వంసం చేసింది, హిందూ ఆచారాలను నిషేధించింది, కొంకణి భాష, వారి వారి సంగీత వాద్యాలపై ఆంక్షలు విధించింది,  క్రైస్తవేతర ఆచారాలు పాటించిన వారినీ శిక్షించింది.

1560 నుంచి 1575 మధ్య కాలంలో, కేవలం 15 సంవత్సరాల వ్యవధిలో.. ఒక్క సాల్సెట్ జిల్లాలోనే సుమారు 300 దేవాలయాలు ధ్వంసమయ్యాయని అనంత్ ప్రియోల్కర్ తన పరిశోధన గ్రంథంలోని  60 నుంచి 86పేజీల‌లో వివ‌రించారు. జెస్యూట్ మతాచార్యుడు డియాగో రాడ్రిగెస్ సాల్సెట్‌లో కామాక్షి, రామనాథ, శాంతాదుర్గ, మంగేశి దేవాలయాలతో సహా.. అనేక ఆలయాలను స్వయంగా పర్యవేక్షించి ధ్వంసం చేశాడు.  ధ్వంసమైన దేవాలయాల స్థలాలలో.. చర్చిలు నిర్మించారు. ఆలయాల ఆస్తులు, భూములు క్రైస్తవ సంస్థలకు బదిలీ చేశారు. జెస్యూట్లు ఒక్క గోవా ద్వీపంలోనే సగం భూ ఆదాయాన్ని ఆక్రమించారని చెబుతుంది చ‌రిత్ర‌. 

అసోల్నా- కంకుళ్ళిం గ్రామాల్లో.. 1583లో అన్ని హిందూ దేవాలయాలను సైనిక‌ చర్యల ద్వారా ధ్వంసం చేశారు. ఈ దమనానికి వ్యతిరేకంగా కంకుళ్ళిం స్థానిక క్షత్రియ చిత్‌పావన్ నాయకులు తిరుగుబాటు చేశారు. 1583 జూలై 15న ఐదుగురు జెస్యూట్ మతాచార్యులను హతమార్చారు. ఈ ఘటనను పోర్చుగీసు కంకుళ్ళిం మారణకాండ అని అంటే, స్థానిక దృష్టి కోణం నుంచి దీన్ని  కంకుళ్ళిం తిరుగుబాటుగా పిలిచేవారు.

తిరుగుబాటుకు పోర్చుగీసు ప్రతీకారం తీర్చుకుంది.  ఆసోల్నా కోటకు పిలిచి 16 మంది చిత్‌పావన్ నాయకులను హతమార్చారు, ఒక్కడు మాత్రం కర్వార్ నదిలో దూకి తప్పించుకున్నాడు. వారి భూములు స్వాధీనం చేసుకుని  మార్క్విస్ ఆఫ్ ఫ్రంటేరాకు అప్పగించారు. శాంతాదుర్గ గుడి ఫాటోర్పాకు తరలించి, మారణకాండ స్థలంలో  నోస్సా సెన్హోరా డి సావుడే చర్చి నిర్మించారు.

పల్ పాల్ ఆక్సెల్‌రాడ్, మిచెల్లే ఫ్యుర్చ్ పరిశోధన ప్రకారం..  ధ్వంసం భయంతో అనేక హిందూ ఆలయ విగ్రహాలను భక్తులు పోర్చుగీసు అధికారిక భూభాగం వెలుపలికి తరలించారు. ఇది దేవతల పలాయనం  అనే చారిత్రక దృగ్విషయంగా నమోదైంది.

1559లో పోర్చుగీసు రాజు డి. సెబాస్టియన్ ఒక ఆదేశం జారీ చేశాడు. అనాథ హిందూ పిల్లలను వెంటనే గోవాలోని సెయింట్ పాల్ కాలేజీకి అప్పగించి బాప్టిజం, విద్య, మతబోధన చేయాలి. ఈ ఆజ్ఞను 1564లో వైస్‌రాయ్ డి. అంతావో డి నోరోన్హా, 1575లో గవర్నర్ అంటోనియో మోనిజ్ బారెటే ఆమోదించి అమలు చేశారు. పర్యవసానంగా హిందూ పిల్లల అపహరణ, బలవంత మతమార్పిడులు జరిగాయని చారిత్రక ఆధారాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

1560లో గోవా వైస్‌రాయ్ నేరుగా ఒక‌ ఆదేశం జారీ చేశాడు. పోర్చుగీసు భూభాగంలో ఉన్న   హిందువులంతా  క్రైస్తవులుగా మారాలి. లేదంటే  ప్రాంతం విడిచిపెట్టాలి. అంతేకాదు.. తర్వాత హిందూ వివాహాలు పోర్చుగీసు భూభాగం అంతటా నిషేధించబడ్డాయి. హిందువులు తమ మృతులను దహనం చేయడం నిషేధించారు.  బదులుగా మృతదేహాలను తెప్పలపై నదిలో వదిలేవారు.  

హిందువులు ప్రభుత్వ న్యాయస్థానాలలో సాక్షులుగా కూడా ఉండలేని పరిస్థితి కొన్ని కాలాల్లో ఏర్పడింది. క్రైస్తవులను నియమించిన పల్లకీల్లో హిందువులను తీసుకు వెళ్ళడం నిషేధించారు. ఇది పోర్చుగీసు వ్యవస్థలో హిందువులను రెండవ తరగతి పౌరులుగా మార్చిన విధానానికి అద్దం పడుతుంది.

1736లో అమలైన చట్టాల శ్రేణి కేవలం మతపరమైన హింసకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. అవి స్థానిక జనాభాకి  చెందిన‌ రోజువారీ జీవితాన్ని నేరంగా మార్చాయి. కొంకణి భాష, గోవా స్థానిక భాష వాడటం నిషేధించబడింది. సంప్రదాయ భారతీయ దుస్తులు ధరించడం నేరం అయింది. హిందూ ఇళ్ళలో పవిత్రంగా పెంచే ఆ చిన్న మొక్క పెంచడం కూడా నిషేధించారు.

క్రైస్త‌వేత‌రులు పోర్చుగీసు పేర్లు పెట్టుకోవాల్సి వచ్చింది, పోర్చుగీసు జీవనశైలి అనుసరించాల్సి వచ్చింది. లూసిటనైజేషన్  అని పిలిచే ఈ ప్రక్రియ వారి పూర్వ సంస్కృతి, భాష, పేర్లు, ఆచారాలు అన్నిటినీ చెరిపివేయడానికి రూపొందించారు.

గోవా ఇంక్విజిషన్ గురించి కేవలం భారతీయ మూలాలు మాత్రమే కాదు.. అనేక యూరోపియన్ పర్యటకులు, పోర్చుగీసు చరిత్రకారులు కూడా ఈ దారుణాలను నమోదు చేశారు. ఫ్రెంచ్ పర్యటకుడు ఫ్రాన్స్వా పైరార్డ్ డి లావల్ 17వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో గోవాను సందర్శించి.. గోవా ఇంక్విజిషన్ సమస్త క్రైస్తవ ప్రపంచంలో అత్యంత క్రూరమైనదని రాశాడు.  పోర్చుగీసు చరిత్రకారుడు అలెగ్జాండ్రె హెర్క్యులానో కూడా ఇంక్విజిషన్ ఆధ్వర్యంలో వేలాది మంది హిందూ స్త్రీలు తీవ్ర హింసకు, బలవంత బాప్టిజానికి గురైనట్లు రాశాడు.

భారతీయ చరిత్రకారుడు అనంత్ కాకబా ప్రియోల్కర్ తన..  గోవా ఇంక్విజిషన్- 1961, బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం ప్రకటన గ్రంథంలో రాజు, ఇంక్విజిటర్లు,  గవర్నర్ జనరళ్ళ మధ్య జరిగిన అధికారిక కరస్పాండెన్స్ ఆధారంగా.. ఈ 252 సంవత్సరాల ఘటనలను క్రోడీకరించారు. అధికారిక పత్రాల ఆధారంగా రాసిన ఈ గ్రంథం నేటికీ అత్యంత ప్రామాణిక మూలంగా పరిగణించబడుతుంది.

పోర్చుగీసు వారు 1812లో.. ఇంక్విజిషన్‌ను రద్దు చేసేముందు.. అనేక అధికారిక రికార్డులను స్వయంగా నాశనం చేశారు. మిగిలిన రికార్డుల ఆధారంగా కూడా చరిత్రకారులు అనంత్ ప్రియోల్కర్, చార్లెస్ బాక్సర్ ఒక భయంకరమైన చిత్రాన్ని పునర్నిర్మించగలిగారు.

చరిత్రను నిష్పాక్షికంగా పరిశీలిస్తే.. అన్ని మతమార్పిడులు ఒకే రకమైన బలవంతం ద్వారా జరగలేదు. కొంతమంది ఉద్యోగ అవకాశాల కోసం స్వచ్ఛందంగా మారారు. కొంతమంది సామాజిక ఒత్తిడికి లొంగారు. మరికొంతమంది నేరుగా బలవంతానికి గురయ్యారు. ఈ బహుళ వాస్తవాన్ని అంగీకరించడమే చారిత్రక నిజాయితీ.

అదే సమయంలో, వ్యవస్థగా రూపొందించబడిన ఇంక్విజిషన్, చట్టపరంగా హిందూ ఆచారాలను నిషేధించిన పాలన, దేవాలయాల పద్ధతిలో ధ్వంసం. ఇవి  వ్యక్తిగత ఎంపికగా వర్ణించలేని చారిత్రక వాస్తవం. పోర్చుగీసు పాలన, మిషనరీ వ్యవస్థ, స్థానిక హిందూ సమాజం.. ప్రతిఘటన, ఈ మూడు కోణాలను కలిపి పరిశీలించడమే సత్యానికి న్యాయం చేయడం అంటే.

నేటికీ గోవాలో హిందూ, క్రైస్తవ సముదాయాలు కలిసి జీవిస్తున్నాయి. గోవా ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక వ్యక్తిత్వం.. లాటిన్ ప్రభావం, భారతీయ మూలాల మిశ్రమం.. ఈ చారిత్రక రూపాంతరం- ఫలితమే. శాంతాదుర్గ దేవాలయం, ఇప్పటికీ పోర్చుగీసు అధికారిక భూభాగం వెలుపల నుంచి తీసుకువచ్చిన విగ్రహాలతో పూజలు పొందుతోంది. ఈ జ్ఞాపకాలు గోవా సమాజంలో నేటికీ జీవంగా ఉన్నాయి.

గోవా ఇంక్విజిషన్ భారత పాఠ్యపుస్తకాల్లో అరుదుగా క‌నిపిస్తుంది. ఈ చీకటి చరిత్రను నమోదు చేయడం.. సీలు వేయడానికి కాదు, గుర్తుపెట్టుకోవడానికి. ఆగ్రహం కోసం కాదు, అవగాహన కోసం. వలస పాలన కేవలం భూభాగ స్వాధీనమే కాదు.. అది భాష, మతం, సంస్కృతి, గుర్తింపు అన్నిటినీ రూపాంతరం చేయగల శక్తి కలిగినదని గోవా ఉదాహరణ  చెబుతోంది.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.