పాకిస్తాన్‌లోని ప్రముఖ వాణిజ్య నగరమైన కరాచీలో గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా జనాభా నిర్మాణంలో అత్యంత కీలకమైన, ఊహించని మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఒకప్పుడు బహుళసంస్కృతులకు, భిన్న మతాల సహజీవనానికి నిలయంగా ఉన్న ఈ తీర ప్రాంత నగరం..  కాలక్రమేణా తన అసలు సిసలు జనాభా సమతుల్యతను కోల్పోతూ వచ్చింది. ముఖ్యంగా గత ఎనిమిది దశాబ్దాల కాలంలో ఇక్కడి హిందూ సమాజ సంఖ్యా బలం అత్యంత వేగంగా క్షీణించడం గమనార్హం. ఒకప్పుడు నగరంలో సగ భాగంగా ఉన్న ఒక నిర్దిష్ట సమాజం, నేడు కేవలం నామమాత్రపు శాతానికి పడిపోవడం వెనుక ఉన్న సామాజిక, రాజకీయ, చారిత్రక పరిణామాలపై  ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమవుతోంది.  చారిత్రక ఆధారాలను పరిశీలిస్తే..  1947 దేశ విభజనకు ముందు కరాచీ నగరం సాంస్కృతికంగా, ఆర్థికంగా ఎంతో సుసంపన్నంగా విలసిల్లింది. 

 బ్రిటిష్ ఇండియా కాలంలో 1941లో నిర్వహించిన అధికారిక జనాభా గణన ప్రకారం..  అప్పట్లో కరాచీ మొత్తం జనాభా 3,86,655 గా నమోదైంది. ఈ మొత్తం జనాభాలో హిందువుల వాటా సింహభాగంగా..  అంటే దాదాపు 49.87 శాతంగా ఉండేది. అదే సమయంలో ముస్లింల జనాభా 42.01 శాతంగా ఉండగా, క్రైస్తవులు 4.52 శాతం, ఇతర మతాలకు చెందిన వారు 3.60 శాతంగా నివసించేవారు. ఈ గణాంకాలే ఆనాడు కరాచీలో హిందూ సమాజం ఎంతటి కీలక పాత్ర పోషించిందో స్పష్టం చేస్తున్నాయి. వ్యాపార, విద్య,  పాలన రంగాలలో వారు అత్యున్నత స్థానాల్లో రాణించేవారు.  అయితే..  1947 లో జరిగిన ఉపఖండ విభజన ఈ ప్రాంతపు సామాజిక స్థితిగతులను పూర్తిగా మార్చివేసింది. విభజన సమయంలో చోటుచేసుకున్న అల్లర్లు, తీవ్రమైన హింసాత్మక సంఘటనలు మైనారిటీలలో అభద్రతా భావాన్ని పెంచాయి. ఈ క్రమంలోనే 1947 నుండి 1950 మధ్య కాలంలో మొదటి విడతగా భారీ ఎత్తున వలసలు ప్రారంభమయ్యాయి. తమ పూర్వీకుల ఆస్తులను, వ్యాపారాలను, శతాబ్దాల నాటి దేవాలయాలను వదిలిపెట్టి వేలాది హిందూ కుటుంబాలు సరిహద్దులు దాటి భారతదేశానికి తరలిరావాల్సి వచ్చింది. స్థానికంగా మారిన రాజకీయ పరిస్థితులు, ఆస్తుల స్వాధీనం వంటి చర్యలు ఈ వలసలను మరింత వేగవంతం చేశాయి.  ఆ తర్వాతి దశాబ్దాల్లో, అంటే 1950 నుండి 1970 మధ్య కాలంలో కూడా మైనారిటీల పరిస్థితిలో పెద్దగా మార్పు రాలేదు. వ్యూహాత్మక విధానాల వల్ల మైనారిటీల ఆస్తులపై నియంత్రణలు పెరగడం, ఉపాధి,  విద్యా రంగాలలో అవకాశాలు క్రమంగా సన్నగిల్లడం వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి.

 దీనికి తోడు 1970 మరియు 1980ల కాలంలో అమలులోకి వచ్చిన తీవ్రమైన ఇస్లామీకరణ చట్టాలు మైనారిటీ సమాజాలపై సామాజిక ఒత్తిడిని మరింత తీవ్రం చేశాయి. ఈ కాలంలో భద్రతా లోపాలు, బలవంతపు మతమార్పిడులు,  సామాజిక అసమానతలు వంటి అంశాలు హిందూ కుటుంబాలను నిరంతరం వేధించాయి.  ఈ సుదీర్ఘ అణచివేత,  నిరంతర వలసల ప్రభావం ఇటీవలి జనాభా లెక్కల్లో స్పష్టంగా ప్రతిబింబించింది. డాన్ పత్రిక ప్రచురించిన కరాచీ 2023 జనాభా గణన విశ్లేషణ ప్రకారం.. ప్రస్తుతం కరాచీ మహానగర జనాభా 2 కోట్లకు పైగా (20,357,474) పెరిగింది. కానీ..  ఇందులో మతాల వారీగా జనాభా నిష్పత్తి పూర్తిగా మారిపోయింది. ప్రస్తుత గణాంకాల ప్రకారం ముస్లింల జనాభా ఏకంగా 96.53 శాతానికి చేరుకోగా, క్రైస్తవులు 2.21 శాతంగా ఉన్నారు. కాగా, ఒకప్పుడు నగరంలో దాదాపు సగభాగం ఉన్న హిందువుల సంఖ్య ప్రస్తుతం కేవలం 1.12 శాతానికి పడిపోయింది. ఇతర సామాజిక వర్గాల వాటా కేవలం 0.14 శాతంగా మాత్రమే మిగిలింది.  సామాజిక,  అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల నివేదికల ప్రకారం, ఈ తరహా జనాభా క్షీణతకు కేవలం సహజ వలసలు మాత్రమే కారణం కాదు. దశాబ్దాలుగా సాగిన వ్యవస్థీకృత సామాజిక ఒత్తిళ్లు, చట్టపరమైన రక్షణ కరవవ్వడం,   స్థానిక రాజకీయాల్లో సరైన ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం వల్లనే ఒక సంపన్న సమాజం క్రమంగా అదృశ్యం అంచుల్లోకి చేరింది. శతాబ్దాల నాటి సాంస్కృతిక వారసత్వ కట్టడాలు, చారిత్రక దేవాలయాలు నిర్వహణ లేక శిథిలావస్థకు చేరడం కూడా ఈ సాంస్కృతిక నష్టాన్ని సూచిస్తోంది. 

 ఈ చారిత్రక పరిణామాలు భవిష్యత్తులో అంతర్జాతీయ వేదికలపై మైనారిటీల హక్కుల పరిరక్షణ గురించిన చర్చలను మరింత తీవ్రం చేసే అవకాశం ఉంది. ఒకప్పుడు వైవిధ్యభరితమైన సంస్కృతులకు కెటలిస్ట్‌గా నిలిచిన కరాచీ వంటి నగరాల్లో మైనారిటీల రక్షణకు కఠిన  చట్టాలు, సామాజిక భద్రత కల్పించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉందని హక్కుల విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.  రాబోయే రోజుల్లో అయినా స్థానిక ప్రభుత్వాలు మిగిలి ఉన్న మైనారిటీ సమాజాల ఆర్థిక, సామాజిక హక్కులను కాపాడుతూ, వారి చారిత్రక వారసత్వాన్ని రక్షించేందుకు తగిన చర్యలు తీసుకుంటాయని అంతర్జాతీయ సమాజం ఆశిస్తోంది. గత చరిత్ర నుండి పాఠాలు నేర్చుకుని, భవిష్యత్తులో సమాజంలో అందరికీ సమాన అవకాశాలు, రక్షణ కల్పించినప్పుడే ఏ దేశమైనా సమతుల్యమైన ప్రగతిని సాధించగలదని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.