పాకిస్తాన్ భౌగోళిక రాజకీయాల్లో అత్యంత కీలకమైన మలుపు చోటుచేసుకుంది. ఆ దేశంలోనే విస్తీర్ణం పరంగా అతిపెద్ద ప్రాంతమైన బలోచిస్తాన్, తమను తాము స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించుకుంటూ విడుదల చేసిన ఒక ప్రకటన పెను సంచలనం సృష్టించింది.  రిపబ్లిక్ ఆఫ్ బలోచిస్తాన్  పేరిట వెలుగులోకి వచ్చిన ఈ లేఖ, ఇప్పటికే తీవ్ర ఆర్థిక, రాజకీయ సంక్షోభంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న పాకిస్థాన్ సార్వభౌమత్వానికి పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఈ తిరుగుబాటు ప్రకటన కేవలం కాగితాలకే పరిమితం కాలేదనీ, తమ ప్రాంతంలోని సుమారు 85 శాతం భూభాగంపై తామే పూర్తి నియంత్రణ సాధించామని సదరు లేఖలో బలోచ్ ప్రతినిధులు పేర్కొనడం అంతర్జాతీయంగా పెను సంచలనం సృష్టిస్తోంది. తమకు సొంతంగా జాతీయ జెండా,  మా చుకైన్ బలోచాని  అనే జాతీయ గీతం, అలాగే  బలోచీ ఫాలూస్  అనే నూతన కరెన్సీని కూడా సిద్ధం చేసుకున్నట్లు వారు ప్రకటించారు. అంతేకాకుండా.. సుమారు ఐదు లక్షల మంది సిబ్బందితో కూడిన సైనిక, పౌర పరిపాలనా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకున్నామని, తమ భూభాగంలో ఉన్న అమూల్యమైన బంగారం, రాగి గనులతో పాటు వందలాది గ్యాస్ ఫీల్డులు, బొగ్గు గనులపై తమకే పూర్తి హక్కులు ఉన్నాయని వారు స్పష్టం చేశారు.

అయితే..  ఈ   లేఖలోని అంశాలను అంతర్జాతీయ స్వతంత్ర సంస్థలు కానీ, ప్రధాన స్రవంతి మీడియా కానీ అధికారికంగా  ధృవీకరించలేదు. ఇటు పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం కూడా ఈ సున్నితమైన అంశంపై నేరుగా ఎలాంటి అధికారిక ప్రకటన చేయకుండా మౌనం వహిస్తోంది. సరిగ్గా ఇదే సమయంలో, పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ (పీవోకే) ప్రాంతంలోనూ ఇస్లామాబాద్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జమ్మూ కాశ్మీర్ జాయింట్ అవామీ యాక్షన్ కమిటీ  ఆధ్వర్యంలో గత మూడు వారాలుగా ఉధృతమైన నిరసనలు, సమ్మెలు కొనసాగుతుండటం గమనార్హం.  మేము పాకిస్తాన్‌లో భాగం కాము అంటూ అక్కడ మార్మోగుతున్న నినాదాలు, ఇటు బలోచిస్తాన్ పరిణామాలు కలిసి పాక్ పాలకులకు నిద్రలేకుండా చేస్తున్నాయి. దశాబ్దాలుగా నలుగుతున్న ఈ అసంతృప్తి, ప్రస్తుత భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల్లో పాకిస్తాన్ ఉనికిని ఏ విధంగా ప్రశ్నార్థకం చేస్తోందో జర్నలిస్టిక్ కోణంలో లోతుగా విశ్లేషించాల్సి ఉంది.

కలాత్ వివాదం నుంచి నేటి దమనకాండ వరకు

బలోచిస్తాన్ సమస్య ఈరోజు కొత్తగా పుట్టుకొచ్చింది కాదు..  దీనికి పాకిస్తాన్ ఆవిర్భావంతోనే బీజాలు పడ్డాయి. 1947-48 నాటి దేశ విభజన సమయంలో స్వతంత్ర రాజ్యంగా ఉన్న కలాత్ ను పాకిస్తాన్ తనలో విలీనం చేసుకునేందుకు కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం ఇప్పటికీ వివాదాలకు కేంద్ర బిందువుగా ఉంది. పాక్ పాలకులు దీనిని చట్టబద్ధమైన విలీనంగా సమర్థించుకుంటుండగా..  బలోచీ జాతీయవాదులు మాత్రం దీనిని ప్రజాభిప్రాయానికి వ్యతిరేకంగా, సైనిక బలంతో చేసిన బలవంతపు ఆక్రమణగా పరిగణిస్తారు. నాటి నుంచి నేటి వరకు బలోచిస్తాన్‌లో స్వయంప్రతిపత్తి లేదా స్వాతంత్ర్యం కోసం అనేక సాయుధ  పోరాటాలు, తిరుగుబాట్లు జరుగుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ తిరుగుబాట్లను అణచివేయడానికి పాకిస్తాన్ సైన్యం దశాబ్దాలుగా  దమనకాండ  నడుపుతోంది. అక్కడ వేలాది మంది స్థానిక యువకులు, హక్కుల కార్యకర్తలు ముసుగు వీరుల చేతిలో బలవంతంగా అదృశ్యమవడం అంతర్జాతీయంగా మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై పెద్ద చర్చకు దారితీసింది. ముఖ్యంగా 2006లో బలోచిస్తాన్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి, మాజీ గవర్నర్ అయిన నవాబ్ అక్బర్ బుగ్తీని పాక్ సైన్యం టార్గెట్ చేసి చంపివేయడం ఆ ప్రాంతంలో నివురు గప్పిన నిప్పులా ఉన్న అసంతృప్తిని ఒక్కసారిగా రగిల్చింది. తమ సొంత వనరులైన సహజ వాయువు, ఖనిజాలను ఇస్లామాబాద్ పాలకులు దోపిడీ చేస్తూ, తమకు కనీస మౌలిక వసతులు కల్పించడం లేదనే కోపం బలోచీ ప్రజల్లో తరతరాలుగా పేరుకుపోయింది.

రిపబ్లిక్ ఆఫ్ బలోచిస్తాన్..  వాస్తవ పరిస్థితులు

ప్రస్తుతం సామాజిక మాధ్యమాల్లో హల్చల్ చేస్తున్న లేఖ ప్రకారం.. బలోచీ తిరుగుబాటుదారులు తమ భూభాగంలో దాదాపు 85 శాతం ప్రాంతాన్ని తమ స్వాధీనంలోకి తెచ్చుకున్నట్లు వాదిస్తున్నారు. సొంతంగా ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్ వంటి సాయుధ విభాగాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నామని, పౌర పరిపాలనను కూడా తామే నిర్వహిస్తున్నామని ఆ లేఖ సారాంశం. అంతే కాదు, పాకిస్తాన్ రక్షణ దళాలు, ఫ్రంటియర్ కార్ప్స్, స్థానిక లేవీస్ విభాగానికి చెందిన అనేకమంది సిబ్బంది తమ ఉద్యోగాలకు రాజీనామా చేసి బలోచీ పక్షాన చేరారని వారు పేర్కొన్నారు. రానున్న కొద్ది నెలల్లోనే పాక్ సైన్యాన్ని తమ సరిహద్దుల నుంచి పూర్తిగా తరిమివేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నామని వివరించారు.

కానీ, క్షేత్రస్థాయిలో అందుతున్న సమాచారం ప్రకారం, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వ యంత్రాంగం, ప్రావిన్షియల్ కేబినెట్ సమావేశాలు, సైనిక పహారా ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. అందువల్ల, 85 శాతం భూభాగంపై తిరుగుబాటుదారులు పూర్తి పట్టు సాధించారనే వాదనను పూర్తిగా నిజమని నమ్మడానికి తగిన  ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ..  ఇటువంటి ప్రకటన అంతర్జాతీయ వేదికలపైకి రావడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం.. తమపై జరుగుతున్న అణచివేతను, తమ స్వతంత్ర కాంక్షను ప్రపంచ దేశాల దృష్టికి బలంగా తీసుకెళ్లడమేనని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.

అంతర్జాతీయ చట్టాల కోణం.. స్వాతంత్య్ర ప్రకటనకు చట్టబద్ధత?

అంతర్జాతీయ న్యాయ సూత్రాల ప్రకారం చూస్తే, ఏదేని ఒక ప్రాంతం తనను తాను స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించుకోవడాన్ని నిషేధించే నిర్దిష్టమైన నిబంధనలు ఏవీ లేవు. గతంలో 2010లో కోసోవో స్వాతంత్ర్య ప్రకటనపై అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం ఇచ్చిన తీర్పు కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేసింది. అయితే.. కేవలం ఒక లేఖ లేదా ప్రకటన విడుదల చేసినంత మాత్రాన ఒక కొత్త దేశం ఉనికిలోకి రాదు.

1933 నాటి 'మొంటెవీడియో కన్వెన్షన్ ప్రకారం, ఒక ప్రాంతాన్ని అధికారిక దేశంగా గుర్తించాలంటే నాలుగు ముఖ్యమైన అర్హతలు ఉండాలి..

నిర్దిష్టమైన సరిహద్దులు కలిగిన భూభాగం ఉండాలి.

అక్కడ స్థిరమైన జనాభా నివసిస్తూ ఉండాలి.

సమర్థవంతంగా పనిచేసే ఒక ప్రభుత్వ అధికార యంత్రాంగం ఉండాలి.

ఇతర సార్వభౌమ దేశాలతో దౌత్యపరమైన సంబంధాలను నడిపే సామర్థ్యం కలిగి ఉండాలి.

బలోచిస్తాన్ ఈ అర్హతలన్నింటినీ తాము సాధించామని చెప్పుకుంటున్నప్పటికీ..  ప్రపంచంలోని ఏ ఇతర దేశం నుంచి కూడా వీరికి దౌత్యపరమైన గుర్తింపు లభించలేదు. అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు లేనంత కాలం ఇటువంటి ప్రకటనలు రాజకీయ సాధనాలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతాయి తప్ప చట్టబద్ధమైన దేశ హోదాను పొందలేవు.

పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లో ప్రజా తిరుగుబాటు

పాకిస్తాన్‌కు కేవలం బలోచిస్తాన్ నుంచే కాకుండా, ఉత్తరాన ఉన్న పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ నుంచి కూడా  సవాలు ఎదురవుతోంది. జమ్మూ కాశ్మీర్ జాయింట్ అవామీ యాక్షన్ కమిటీ  నేతృత్వంలో అక్కడ నిరవధిక సమ్మెలు తీవ్రరూపం దాల్చాయి. గతంలో కుదిరిన ముజఫరాబాద్ ఒప్పందంలోని హామీలను ఇస్లామాబాద్ ప్రభుత్వం అమలు చేయకపోవడమే ఈ నిరసనలకు ప్రధాన కారణం.

పీవోకే ప్రజల ప్రధాన డిమాండ్ ఏంటంటే.. అక్కడి అసెంబ్లీలో ఉన్న 12 రిజర్వు స్థానాలను తక్షణమే రద్దు చేయాలి. నిజంగా ఆ ప్రాంతంలో నివసించే స్థానికులకు మాత్రమే ఆ 45 సీట్లలో పోటీ చేసే హక్కు ఉండాలని, బయటి ప్రాంతాల వారికి ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం ప్రజాస్వామ్యాన్ని హరించడమేనని వారు వాదిస్తున్నారు. బలోచిస్తాన్ ఉద్యమంతో పాటుపీవోకేలో కూడా మేము పాకిస్తాన్‌లో భాగం కాదు అనే నినాదాలు మిన్నంటడం చూస్తుంటే, పాకిస్తాన్ దేశ అంతర్గత నిర్మాణం లోపల నుంచే కుప్పకూలుతోందనే సంకేతాలు స్పష్టమవుతున్నాయి.

సైనిక పట్టు సడలుతోందా?

పాకిస్తాన్‌లో దశాబ్దాలుగా తెరవెనుక, తెరముందు సర్వాధికారాలు చలాయిస్తున్న సైనిక వ్యవస్థపై ఇప్పుడు అక్కడి రాజకీయ నాయకులే బహిరంగంగా విమర్శలు గుప్పిస్తున్నారు. ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు మౌలానా ఫజ్లుర్ రెహ్మాన్ నేరుగా ఆర్మీ చీఫ్‌ను ఉద్దేశించి చేసిన వ్యాఖ్యలు పాక్ రాజకీయాల్లో కలకలం రేపాయి. బలోచిస్థాన్ ప్రాంతం మొత్తం పాక్ నియంత్రణ నుంచి చేజారిపోయిందని, సైన్యానికి అంతగా రాజకీయం చేయాలని ఉంటే యూనిఫాం విప్పేసి నేరుగా ఎన్నికల బరిలోకి దిగాలని ఆయన సవాలు చేశారు

ఇన్నాళ్లూ దేశాన్ని ఏకతాటిపై ఉంచడంలో తామే కీలకమని చెప్పుకున్న సైన్యం, ఇప్పుడు బలోచిస్తాన్, ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా, పీవోకే వంటి సరిహద్దు ప్రాంతాలలో శాంతిభద్రతలను కాపాడటంలో పూర్తిగా విఫలమైందనే విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. తీవ్రమైన ఆర్థిక దివాళా తీసే పరిస్థితి, ఐఎంఎఫ్ (ఐఎమ్ఎఫ్) అప్పుల ఊబి, చైనా పెట్టుబడుల ఒత్తిడి, అంతర్గత తిరుగుబాట్లు అన్నీ కలిసి  పాకిస్తాన్ భవిష్యత్తులో ఒక దేశంగా కలిసి ఉంటుందా?" అనే పెద్ద సందేహాన్ని రేకెత్తిస్తున్నాయి.

ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ వ్యూహాత్మక సమీకరణాలు

భౌగోళికంగా బలోచిస్థాన్ అత్యంత వ్యూహాత్మకమైన ప్రాంతం. చైనా ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన సీపీఈసీ (సీపీఈసీ) ప్రాజెక్టులో భాగమైన గ్వాదర్ పోర్ట్ ఇక్కడే ఉంది. ఇరాన్, ఆఫ్ఘానిస్థాన్ దేశాలతో సరిహద్దులు పంచుకోవడం, అరేబియా సముద్ర తీరం కలిగి ఉండటంతో అంతర్జాతీయ శక్తుల కన్ను ఎప్పుడూ ఈ ప్రాంతంపైనే ఉంటుంది.

ఒకవేళ బలోచిస్థాన్ స్వాతంత్ర్య ప్రకటనకు అంతర్జాతీయంగా ఏ కొద్దిపాటి మద్దతు లభించినా, చైనా, గల్ఫ్ దేశాలు, ఇరాన్, భారత్ వంటి దేశాల వ్యూహాత్మక లెక్కలు పూర్తిగా మారిపోతాయి. అయితే.. పాకిస్తాన్‌తో నేరుగా దౌత్యపరమైన వైరాన్ని కొనితెచ్చుకోవడానికి ఏ దేశమూ సిద్ధంగా లేనందున, ప్రస్తుతానికి అంతర్జాతీయ సమాజం  వేచి చూసే ధోరణినే అవలంబిస్తోంది. భారతదేశం కూడా సీవోకే  నిరసనలను ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైనవిగా పేర్కొంటూ, బలోచిస్థాన్‌లో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై పాకిస్తాన్‌ను అంతర్జాతీయ వేదికలపై ప్రశ్నిస్తున్నప్పటికీ, ఈ స్వాతంత్ర్య ప్రకటన విషయంలో అత్యంత అప్రమత్తంగా, వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరిస్తోంది.

భవిష్యత్ పరిణామాలు,  అంచనాలు

ప్రస్తుత పరిస్థితులను బట్టి చూస్తే, రాబోయే రోజుల్లో పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వానికి తన ఉనికిని కాపాడుకోవడం అంత సులువు కాదనిపిస్తోంది. అంతర్గత తిరుగుబాట్లను కేవలం తుపాకీ గుళ్లతో అణచివేయాలని చూస్తే అది మరింత తీవ్రమైన ప్రతిఘటనకు దారితీస్తుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. బలోచీ ప్రజలు, పీవోకే  నిరసనకారులు తమ హక్కుల సాధన కోసం అంతర్జాతీయ చట్టాలను, మానవ హక్కుల వేదికలను ఆశ్రయించే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

దక్షిణాసియాలో ప్రాంతీయ స్థిరత్వం పట్ల ఆసక్తి ఉన్న అంతర్జాతీయ సమాజం కూడా..  కేవలం పాకిస్తాన్ భౌగోళిక ఐక్యతను కాపాడటం కోసం అక్కడి స్థానిక ప్రజలపై జరుగుతున్న అత్యాచారాలను ఎంతో కాలం చూస్తూ ఊరుకోకపోవచ్చు. ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన పరిష్కారాలు కనుగొనకపోతే, పాకిస్తాన్ మ్యాప్ మరోసారి మారే ప్రమాదం పొంచి ఉందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి. 

Republic of Balochistan, Pakistan Crisis, PoK Protests, Gwadar Port CPEC, Balochi Falus Currency, South Asian Geopolitics