భారతదేశంలో మతపరమైన ఆచారాలు, వ్యక్తిగత చట్టాలు,  మహిళల ప్రాథమిక హక్కుల మధ్య సమతుల్యతపై దశాబ్దాలుగా తీవ్ర చర్చ జరుగుతోంది. ఈ క్రమంలో ఇస్లామిక్ వ్యక్తిగత చట్టాల పరిధిలో కొనసాగుతున్న కొన్ని సాంప్రదాయ పద్ధతులు మహిళల ఆత్మగౌరవానికి, స్వేచ్ఛకు సవాలుగా మారుతున్నాయనే విమర్శలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా  నికాహ్ హలాలా అనే విధానం దేశంలో అత్యంత వివాదాస్పదమైన అంశంగా మారింది. ఒక వివాహిత తన పూర్వ భర్తను తిరిగి వివాహం చేసుకోవడానికి అనుసరించాల్సిన ఈ క్లిష్టమైన ప్రక్రియ, మహిళలను మానసిక,  సామాజిక వేదనకు గురిచేస్తోందనే ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. రాజ్యాంగం కల్పించిన సమానత్వ హక్కుకు, మత చట్టాలకు మధ్య జరుగుతున్న ఈ ఘర్షణ ప్రస్తుతం భారత న్యాయవ్యవస్థ ముందు ప్రధాన సవాలుగా నిలిచింది.

చారిత్రక, మతపరమైన కోణంలో పరిశీలిస్తే..  ఇస్లామిక్ ధర్మశాస్త్రం ప్రకారం వివాహం అనేది ఒక పవిత్రమైన,  బలమైన సామాజిక ఒప్పందం.   భార్యాభర్తల మధ్య పరస్పర గౌరవం, బాధ్యతాయుతమైన ప్రవర్తన ఉండాలని ఖురాన్ స్పష్టం చేస్తోంది. అయితే, కాలక్రమేణా దక్షిణాసియా దేశాలలో, ముఖ్యంగా ఇండియాలో అమలులోకి వచ్చిన ముస్లిం పర్సనల్ లా (షరియత్) అప్లికేషన్ యాక్ట్ 1937 ద్వారా వివాహం, విడాకులు,  వారసత్వ చట్టాలు ప్రత్యేకంగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. బ్రిటిష్ కాలం నాటి చట్టాలు, స్థానిక సాంప్రదాయాలు,  వివిధ మత సంస్థల ఫత్వాల కలయిక వల్ల ఈ చట్టాల అమలులో అనేక సంక్లిష్టతలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఫలితంగా.. మూల గ్రంథాల ఆశయాలకు భిన్నంగా పితృస్వామ్య ధోరణులతో కూడిన వ్యాఖ్యానాలు సమాజంలో ప్రాచుర్యం పొందాయి.

ఈ సంక్లిష్టతలో అత్యంత కీలకమైనది  ట్రిపుల్ తలాక్' (తలాక్-ఎ-బిదత్),   నికాహ్ హలాలా' మధ్య ఉన్న అవినాభావ సంబంధం. సాంప్రదాయ పద్ధతి ప్రకారం..  భర్త ఏకపక్షంగా మూడు సార్లు  తలాక్' అని ఉచ్చరించడం ద్వారా వివాహ బంధాన్ని తక్షణమే రద్దు చేసే ఆచారం ఉండేది. అలా విడాకులు తీసుకున్న తర్వాత, సదరు దంపతులు మళ్లీ కలిసి జీవించాలని భావించి..  పునర్వివాహం చేసుకోవాలనుకుంటే ఈ  హలాలా  ప్రక్రియ తెరపైకి వస్తుంది. దీని ప్రకారం..  ఆ మహిళ మొదట మరొక పురుషుడిని వివాహం చేసుకోవాలి, వారితో శారీరక సంబంధాన్ని కలిగి ఉండాలి, ఆ తర్వాత సదరు రెండో భర్త నుండి చట్టబద్ధంగా విడాకులు పొందాలి. ఈ సుదీర్ఘ ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాతే ఆమె తన మొదటి భర్తను తిరిగి వివాహం చేసుకోవడానికి అర్హురాలవుతుంది. ఈ పద్ధతి మహిళల వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరిస్తోందని బాధితులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

ఈ వివక్షకు వ్యతిరేకంగా ఆధునిక కాలంలో ముస్లిం మహిళలు పెద్ద ఎత్తున న్యాయపోరాటానికి దిగారు. ఈ పోరాటంలో ఉత్తరాఖండ్‌కు చెందిన షయరా బానో కేసు అత్యంత మైలురాయిగా నిలిచింది. తన భర్త నుండి తక్షణ ట్రిపుల్ తలాక్ పొందిన ఆమె..  ఈ విధానంతో పాటు నికాహ్ హలాలా,  బహుభార్యాత్వ ) పద్ధతులను సవాలు చేస్తూ సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించింది. ఈ పిటిషన్‌ను విచారించిన అత్యున్నత న్యాయస్థానం 2017లో చారిత్రాత్మక తీర్పును వెలువరించింది. 3:2 మెజారిటీతో తక్షణ ట్రిపుల్ తలాక్ పద్ధతిని రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనదిగా ప్రకటించింది. దీని కొనసాగింపుగా, భారత ప్రభుత్వం 2019లో ముస్లిం మహిళల వివాహ హక్కుల రక్షణ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చి, ట్రిపుల్ తలాక్‌ను క్రిమినల్ నేరంగా పరిగణించింది. అయితే, నికాహ్ హలాలా,  బహుభార్యాత్వ అంశాలపై విచారణను కోర్టు తదుపరి పరిశీలనకు వదిలివేసింది.

దీనిని పురస్కరించుకుని 2018లో పలువురు బాధిత మహిళలు, సామాజిక సంస్థలు,  ప్రగతిశీల శక్తులు నికాహ్ హలాలాను పూర్తిగా నిషేధించాలని కోరుతూ సుప్రీం కోర్టులో అదనపు పిటిషన్లు దాఖలు చేశారు. ఈ ఆచారం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 (సమానత్వ హక్కు), ఆర్టికల్ 15 (లింగ వివక్షకు వ్యతిరేక హక్కు), ఆర్టికల్ 21 (గౌరవప్రదమైన జీవన హక్కు)లను తీవ్రంగా ఉల్లంఘిస్తోందని పేర్కొన్నారు. మత స్వేచ్ఛను ప్రసాదించే ఆర్టికల్ 25 కింద ఈ ఆచారానికి రక్షణ లభించదనీ.. ఎందుకంటే ఇది ఇస్లాంలో అత్యవసరమైన మతాచారమేమీ కాదని కోర్టు దృష్టికి తీసుకువచ్చారు. ప్రస్తుతం ఈ పిటిషన్లపై అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో తుది విచారణ పెండింగ్‌లో ఉంది.

సామాజిక, పరిశోధనాత్మక కోణంలో చూస్తే..  కోర్టు రికార్డులలో నమోదయ్యే అంశాల కంటే..  క్షేత్రస్థాయిలో మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న మానసిక నష్టం చాలా ఎక్కువగా ఉందని  విశ్లేషకులు చెప్తున్నారు. ఈ ప్రక్రియలో మహిళలు తీవ్రమైన సామాజిక ఒత్తిళ్లకు, కుటుంబ అవమానాలకు గురవుతున్నారు. అనేక సందర్భాల్లో ఈ పద్ధతి మహిళలను ఒక వస్తువులా మార్చే విధంగా ఉందనే విమర్శలు వస్తున్నాయి. టెలివిజన్ చర్చలు, డిజిటల్ మీడియా వేదికలపై కూడా దీనిపై విస్తృతమైన సంవాదం జరుగుతోంది. ఒక వర్గం దీనిని మతపరమైన అంతర్గత విషయంగా రక్షించాలని వాదిస్తుండగా, మహిళా హక్కుల సంఘాలు మాత్రం దీనిని వ్యవస్థీకృత శోషణగా అభివర్ణిస్తున్నాయి. సోషల్ మీడియా ద్వారా ముస్లిం మహిళలు స్వయంగా ముందుకు వచ్చి తమ ఆవేదనలను పంచుకోవడం ఈ ఉద్యమానికి మరింత బలాన్ని చేకూర్చింది.

భవిష్యత్తులో రాబోయే తీర్పులు ముస్లిం మహిళల సామాజిక హోదాను నిర్ణయించడంలో కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి. సుప్రీం కోర్టు గతంలో స్పష్టం చేసినట్లుగా..  వ్యక్తిగత చట్టాలు ఏవైనా సరే అవి రాజ్యాంగ ప్రాథమిక సూత్రాలకు,  మానవ హక్కులకు లోబడి ఉండాలి. మతం పేరుతో మహిళల ఆత్మగౌరవాన్ని త్యాగం చేయడం ఆధునిక సమాజంలో ఆమోదయోగ్యం కాదనే అభిప్రాయం బలంగా వినిపిస్తోంది. అందువల్ల, న్యాయవ్యవస్థ ఇచ్చే తీర్పులతో పాటు ముస్లిం సమాజంలోని మత పెద్దలు, ఉలేమాలు కూడా కాలమాన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అంతర్గత సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

చివరిగా  నికాహ్ హలాలా వంటి సాంప్రదాయ పద్ధతులు పితృస్వామ్య వ్యాఖ్యానాలు మహిళల  హక్కులను, గౌరవాన్ని దెబ్బతీసేవిగా ఉన్నాయి. భారతదేశం వంటి ప్రజాస్వామ్య దేశంలో ప్రతి పౌరునికి సమాన న్యాయం, స్వేచ్ఛ లభించాలి. ఈ నేపథ్యంలో, సాంప్రదాయాల పేరిట జరిగే అన్యాయాలను గుర్తించి, లింగ సమానత్వాన్ని పెంపొందించే దిశగా న్యాయవ్యవస్థ మరియు సమాజం ఉమ్మడిగా అడుగులు వేయడమే ఈ సమస్యకు ఏకైక పరిష్కారం.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.  a