ప్రపంచ ఆర్థిక రంగంలో దశాబ్దాలుగా తిరుగులేని శక్తిగా వెలుగొందుతున్న అమెరికా డాలర్ సామ్రాజ్యానికి సరికొత్త సవాల్ ఎదురవుతోంది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో కేవలం కరెన్సీ మార్పిడి మార్పుగానే కాకుండా..  వ్యవస్థాగతమైన  కొత్త సమాంతర మౌలిక వసతుల ఏర్పాటుకు రష్యాలోని కజాన్ నగరం వేదికగా నిలిచింది. వాషింగ్టన్ విధిస్తున్న ఏకపక్ష ఆర్థిక ఆంక్షలు, డాలర్‌ను ఒక  పొలిటికల్ వెపన్ గా మారుస్తున్న తీరుపై ప్రపంచ దేశాల్లో తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తమవుతోంది. ఈ నేపథ్యంలోనే అమెరికా ఆర్థిక నియంత్రణలకు అడ్డుకట్ట వేసేందుకు ఏకంగా 29 దేశాలు చేతులు కలిపాయి. 

అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చే ఉద్దేశంతో ఒక చారిత్రాత్మకమైన  కజాన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్  ఒప్పందంపై ఈ దేశాలు సంతకాలు చేయడం ఇప్పుడు గ్లోబల్ మార్కెట్‌లో హాట్ టాపిక్‌గా మారింది.  ఈ సరికొత్త కూటమి రాబోయే పదేళ్లలో అమెరికాకు ఉన్న ఆర్థిక పరమైన పట్టును గరిష్టంగా బలహీనపరచడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఆర్థిక నిపుణుల అంచనాల ప్రకారం.. ఈ కొత్త ఒప్పందంలో నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలలో కేవలం 60 శాతం ప్రగతిని సాధించినప్పటికీ.. వచ్చే 2029 సంవత్సరం నాటికి అంతర్జాతీయ వ్యాపార లావాదేవీల నుండి ప్రతి ఏటా దాదాపు 2.3 ట్రిలియన్ డాలర్ల మేర అమెరికా కరెన్సీ తన ప్రాధాన్యతను కోల్పోనుంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా డాలర్ వాడకాన్ని భారీగా తగ్గించి, ఇతర స్థానిక కరెన్సీలకు ఊతమిచ్చేలా కనిపిస్తోంది.  అమెరికా ఆర్థిక పెత్తనాన్ని నిరోధించేందుకు కజాన్ సదస్సులో నాలుగు ప్రధానమైన కార్యాచరణ స్తంభాలను (ఆపరేషన్ పిల్లర్స్) ప్రతిపాదించారు. ఇందులో మొదటిది  బ్రిక్స్ పే.   మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ. ప్రస్తుతం గ్లోబల్ ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ కోసం వాడుతున్న  స్విఫ్ట్  వ్యవస్థకు ప్రత్యామ్నాయంగా.. డాలర్ అవసరం లేకుండానే సభ్య దేశాలు తమ సొంత కరెన్సీలలో సెటిల్‌మెంట్లు చేసుకునేలా దీనిని తీర్చిదిద్దుతున్నారు. 

ప్రస్తుతం 340 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న దీని లావాదేవీలను 2028 నాటికి 1.8 నుండి 2.4 ట్రిలియన్ డాలర్లకు పెంచాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకున్నారు. రెండవది, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు, గ్యాస్, గోధుమలు, రాగి, లిథియం వంటి కీలక వస్తువుల ధరలను డాలరేతర కరెన్సీలలో నిర్ణయించడం. ప్రపంచ వస్తువుల ఎగుమతుల్లో సుమారు 31 శాతం వాటా ఉన్న దేశాలు ఈ వ్యూహాన్ని 2026 చివరి త్రైమాసికం నుండి అమలు చేయనున్నాయి, ఇది నేరుగా దశాబ్దాల నాటి పెట్రోడాలర్ వ్యవస్థకు పెద్ద దెబ్బ కానుంది.  మరోవైపు.. అమెరికా డాలర్,  యూరో వంటి జీ7 దేశాల కరెన్సీలను పక్కన పెడుతూ, ఈ 29 దేశాలు పరస్పరం తమ స్థానిక కరెన్సీలలో సుమారు 480 బిలియన్ డాలర్లకు సమానమైన పరస్పర రిజర్వులను ఏర్పాటు చేసుకోనున్నాయి. ఇక నాలుగో అతిపెద్ద వ్యూహం.. పెద్ద సెంట్రల్ బ్యాంకులు , సావరిన్ వెల్త్ ఫండ్‌ల సురక్షిత లావాదేవీల కోసం సమష్టిగా బంగారంతో మద్దతునిచ్చే సరికొత్త  గోల్డ్-బ్యాక్డ్ సెటిల్‌మెంట్ అసెట్ ను సృష్టించడం.  1944 నాటి చారిత్రాత్మక బ్రెటన్ వుడ్స్ ఒప్పందం తర్వాత డాలర్ కేంద్రంగా నడుస్తున్న ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎదురవుతున్న అత్యంత బలమైన సవాల్ ఇదేనని పరిశీలకులు విశ్లేషిస్తున్నారు. ఈ 29 దేశాల కూటమి చాలా చిన్నదేమీ కాదు.. ప్రపంచ మొత్తం జీడీపీలో వీటికి 36.4 శాతం వాటా ఉంది. అలాగే ప్రపంచ జనాభాలో 42.3 శాతం, అంతర్జాతీయ వస్తు వాణిజ్యంలో 38.7 శాతం మరియు సరుకుల ఉత్పత్తిలో అత్యధికంగా 47.2 శాతం వాటాను కలిగి ఉండటంతో దీనిని ఎవరూ తక్కువగా అంచనా వేయలేరు. 

గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా అమెరికా తన పొలిటికల్ ప్రయోజనాల కోసం డాలర్‌ను ఒక ఆర్థిక ఆయుధంగా వాడుతోందన్న ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఈ తీవ్రమైన ఆంక్షల విధానమే ప్రస్తుత డీడాలరైజేషన్ ప్రక్రియ వేగవంతం కావడానికి ప్రధాన కారణమైంది. ఉదాహరణకు, 2000  సంవత్సరంలో అమెరికా ప్రపంచ దేశాలపై విధించిన ఆర్థిక ఆంక్షల సంఖ్య కేవలం 900 గా ఉంటే..  2024 నాటికి అది ఏకంగా 12,000 దాటడం గమనార్హం. ఈ తీవ్ర ఒత్తిడి వల్లనే అనేక దేశాలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను వెతుక్కుంటున్నాయి. ఈ మొత్తం వ్యూహానికి చైనా ప్రధాన రూపశిల్పిగా వ్యవహరిస్తూ..  తన స్వంత అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల వ్యవస్థ అయిన  సీఐపీఎస్  వార్షిక ప్రవాహాలను 5 ట్రిలియన్ డాలర్లకు పైగా పెంచడం,   అలాగే.. డిజిటల్ యువాన్ ను ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా ఈ కొత్త ఫ్రేమ్‌వర్క్‌కు బలమైన మద్దతుగా నిలిచింది.  

ఈ కూటమిలో రష్యాతో పాటు ఇండియా, బ్రెజిల్, ఇండోనేషియా, దక్షిణాఫ్రికా వంటి ప్రముఖ  మధ్యస్థాయి శక్తులు అత్యంత కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఈ దేశాలు అటు అమెరికా లేదా ఇటు చైనా వైపు అధికారికంగా ఏ ఒక్కరి పక్షాన నిలబడకుండా..  కేవలం తమ సొంత ఆర్థిక రక్షణ,  స్థిరత్వం కోసమే కరెన్సీ వైవిధ్యీకరణను కోరుకుంటున్నాయి. మరోవైపు..  సౌదీ అరేబియా ఈ కొత్త వ్యవస్థ వైపు అడుగులు వేస్తూ, తన చమురు అమ్మకాలను యువాన్ లేదా రూపాయిలలో జరపడానికి మొగ్గు చూపితే..  అది పెట్రోడాలర్ ఉనికికే ప్రమాదకరంగా మారుతుందని మార్కెట్ వర్గాలు అంటున్నాయి. ఇప్పటికే విదేశీ కేంద్ర బ్యాంకుల వద్ద ఉన్న యూఎస్ ట్రెజరీ బాండ్ల నిల్వలు 4.08 ట్రిలియన్ డాలర్ల నుండి 3.61 ట్రిలియన్ డాలర్లకు పడిపోవడం  అగ్రరాజ్యానికి పెద్ద హెచ్చరికే.  గ్లోబల్ రిజర్వ్‌లలో డాలర్ వాటా గనుక మరో  20 శాతం తగ్గితే.. అమెరికా ప్రభుత్వం  ఏటా అదనంగా 296 బిలియన్ డాలర్ల వడ్డీ ఖర్చులను భరించాల్సి ఉంటుంది. 

 కజాన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ తన ప్రణాళికలను స్పష్టమైన కాలపరిమితులతో ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. దీని ప్రకారం 2026 చివరి నాటికి డాలరేతర కమోడిటీ కాంట్రాక్టులను అమలు చేయడం, 2027 నాటికి బ్రిక్స్ చెల్లింపుల పరిమాణాన్ని 1.2 ట్రిలియన్ డాలర్లకు చేర్చడం వంటి లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. అలాగే 2028 నాటికి జీ7-యేతర పరస్పర నిల్వలను 480 బిలియన్ డాలర్లకు విస్తరించి, చివరిగా 2029 నాటికి 300 బిలియన్ డాలర్ల అంచనాతో బంగారం ఆధారిత సరికొత్త సెటిల్‌మెంట్ ఆస్తిని పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని నిర్ణయించింది. ఈ సమాంతర వ్యవస్థ సఫలమవుతుందా లేదా అనేది ప్రధానంగా నాలుగు అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది..  సౌదీ అరేబియా చమురు వాణిజ్యంలో ఇతర కరెన్సీల వాడకం, అమెరికా ట్రెజరీ నిల్వల క్షీణత, బ్రిక్స్ పే వృద్ధి,  ప్రపంచవ్యాప్తంగా సెంట్రల్ బ్యాంకులు జరిపే బంగారు కొనుగోళ్లు. మొత్తంగా చెప్పాలంటే..  ఇది డాలర్ ఒక్కసారిగా పడిపోయే ప్రక్రియ కాదు, కానీ..  పెట్రోడాలర్ చమురు ధరలు, ట్రెజరీ బాండ్లు,  స్విఫ్ట్ సందేశ వ్యవస్థల వంటి డాలర్ ఆధిపత్య మూలస్తంభాల   వ్యవస్థాగతమైన   క్షీణతగా దీనిని చూడవచ్చు. ఈ మార్పుకు అయ్యే ప్రాథమిక రవాణా, పరివర్తన ఖర్చులను భరించడానికి సైతం ఈ 29 దేశాలు సిద్ధపడ్డాయి. అమెరికా గనుక తన కఠినమైన ఆంక్షల విధానాలను మార్చుకోకుండా ఇలాగే మున్ముందుకు సాగితే, ఈ డీడాలరైజేషన్ ప్రక్రియను తనే స్వయంగా వేగవంతం చేసినట్లవుతుందని అంతర్జాతీయ ఆర్థిక రంగ నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.