భారతదేశ చరిత్రలో ఎందరో మహానుభావులు ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో పయనించి సిద్ధి పొందితే.. మరికొందరు ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్ర రంగాలలో అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించారు. అయితే..  ఒకే వ్యక్తిలో ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతి, సన్యాస దీక్షతో పాటు అణు భౌతిక శాస్త్రంలో అత్యున్నత స్థాయి పరిశోధనలు సాగించిన అరుదైన మేధో సంపత్తి కలిగిన వారు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తారు. అటువంటి అసాధారణ వ్యక్తిత్వానికి, విజ్ఞాన తృష్ణకు నిలువెత్తు రూపంగా నిలిచారు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన భూపతి రాజు లక్ష్మీనరసింహ రాజు. సమాజానికి ఆయన స్వామి జ్ఞానానందగా సుపరిచితులు. సన్యాస జీవన విధానం అనేది కేవలం లౌకిక ప్రపంచానికి దూరం కావడం మాత్రమే కాదనీ.. అది సత్యాన్వేషణలో భాగంగా ఆధునిక శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని కూడా ఎలా ఆలింగనం చేసుకోగలదో ఆయన తన జీవితం ద్వారా నిరూపించారు.  పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా భీమవరం   ప్రాంతంలోని గొరగనమూడి గ్రామంలో 1896 డిసెంబర్ 5వ తేదీన జన్మించిన ఆయన..  బాల్యం నుంచే విభిన్నమైన ఆలోచనా సరళి  కనబరిచారు. ప్రాథమికంగా గృహ వాతావరణంలోనే ఉపాధ్యాయుని వద్ద అక్షరాస్యతను ప్రారంభించిన లక్ష్మీనరసింహ రాజు..  ఆ తదుపరి కాలంలో భీమవరంలోని ప్రసిద్ధ టేలర్ ఉన్నత పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసాన్ని కొనసాగించారు. చదువులో ఎంతో ప్రతిభ కనబరిచినప్పటికీ, సాధారణ ఉద్యోగ బాధ్యతలకు పరిమితం కావడం ఆయనకు ఇష్టం లేదు. మానవ ఉనికికి సంబంధించిన అంతర్గత సత్యాలను తెలుసుకోవాలనే తపనతో..  యవ్వన ప్రాయంలోనే గృహాన్ని వదిలి హిమాలయ పర్వత శ్రేణుల వైపు ప్రయాణమయ్యారు. అక్కడ కఠినమైన తపస్సు, ధ్యాన సాధనలలో మునిగితేలుతూ.. ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక గురువు స్వామి పూర్ణానంద సమక్షంలో సన్యాస దీక్షను స్వీకరించి  స్వామి జ్ఞానానందగా అవతరించారు.  

సన్యాసం స్వీకరించిన అనంతరం స్వామి జ్ఞానానంద కేవలం మఠాలకే పరిమితం కాలేదు. సృష్టి రహస్యాలను తెలుసుకోవాలనే ఆయన అన్వేషణ   ఆధ్యాత్మిక పరిధిని దాటి, భౌతిక శాస్త్ర ప్రయోగాల వైపు మళ్లింది. తన 31వ ఏట తాను రచించిన ఒక తాత్విక గ్రంథ ముద్రణ కోసం యూరప్ వెళ్ళిన సందర్భం ఆయన జీవితాన్ని ఒక సరికొత్త మలుపు తిప్పింది. అక్కడి పాశ్చాత్య విద్యావిధానం, పరిశోధనాలయాలు ఆయనలో అణు భౌతిక శాస్త్రం (న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్) పట్ల విపరీతమైన ఆసక్తిని రేకెత్తించాయి. దీని ఫలితంగా జర్మనీ, చెకోస్లోవేకియా, లండన్,   అమెరికా వంటి అగ్రదేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి ప్రసిద్ధ పరిశోధనా సంస్థలలో అణు భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో విస్తృతమైన పరిశోధనలు నిర్వహించారు.  విదేశాలలో అపారమైన అనుభవాన్ని, విజ్ఞానాన్ని గడించిన అనంతరం స్వామి జ్ఞానానంద భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. స్వదేశంలో సైన్స్ రంగానికి సేవలందించాలనే సంకల్పంతో జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాల (నేషనల్ ఫిజికల్ లాబొరేటరీస్)లో అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. ఆ తదుపరి కాలంలో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం లో న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్ విభాగానికి నేతృత్వం వహిస్తూ, విభాగాధిపతిగా అనేక మంది విద్యార్థులను శాస్త్రవేత్తలుగా తీర్చిదిద్దారు. 

కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, సన్యాస నియమాలను పాటిస్తూనే.. మరోవైపు విశ్వవిద్యాలయ ప్రయోగశాలలలో అత్యాధునిక అణు పరిశోధనలు చేయడం ఆయనకే చెల్లింది. ఈ అసాధారణ జీవన శైలి కారణంగానే సమకాలీన విద్యా ప్రపంచం ఆయనను సన్యాసి-శాస్త్రవేత్తగా సముచితంగా గౌరవించింది.  స్వామి జ్ఞానానంద జీవిత దర్శనంలో సైన్స్,  ఆధ్యాత్మికత అనేవి పరస్పర విరుద్ధమైన అంశాలు కావు. బాహ్య ప్రపంచంలోని శక్తులను, అణువుల స్వభావాన్ని శోధించేది విజ్ఞాన శాస్త్రమైతే, అంతరంగంలోని చేతనా శక్తిని తెలుసుకునేది ఆధ్యాత్మికత అని ఆయన నమ్మారు. ఈ రెండు కూడా అంతిమ సత్యాన్ని అన్వేషించే రెండు భిన్నమైన మార్గాలని, వీటి మధ్య సమన్వయం సాధ్యమేనని ఆయన నిరూపించారు. సాంప్రదాయ సమాజంలో ఉన్న సన్యాసి అంటే లౌకిక విద్యలకు, విజ్ఞాన శాస్త్రానికి దూరంగా ఉండాలి అనే పాత ఆలోచనా ధోరణిని ఆయన తన ఆచరణ ద్వారా పూర్తిగా తిప్పికొట్టారు.  ఆంధ్ర సమాజానికి,  భారతీయ మేధో రంగానికి ఆయన అందించిన వారసత్వం ఎంతో అమూల్యమైనది. 1969 సెప్టెంబర్ 21న తుది శ్వాస విడిచే వరకు ఆయన విద్యా రంగానికి, పరిశోధనలకు నిరంతర సేవలు అందించారు. 

గోదావరి తీరంలోని ఒక మారుమూల గ్రామం నుండి ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించి, అంతర్జాతీయ శాస్త్ర వేదికలపై భారతదేశ కీర్తి పతాకాన్ని ఎగురవేసిన ఆయన జీవిత ప్రస్థానం ప్రస్తుత తరం యువతకు ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకం. మతం, శాస్త్రం అనే రెండు విభిన్న ధృవాలను ఏకతాటిపైకి తెచ్చి చూపిన ఆయన ఆలోచనా విధానం నేటికీ ఎంతో ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది.  ప్రస్తుత ఆధునిక కాలంలో సమాజం సైన్స్, సాంకేతికతల వైపు వేగంగా అడుగులు వేస్తున్నప్పటికీ, మానసిక ప్రశాంతత కోసం, సంప్రదాయాల వైపు కూడా చూస్తోంది. ఇటువంటి తరుణంలో మతానికి, విజ్ఞాన శాస్త్రానికి మధ్య, అలాగే ఆధునికతకు, ప్రాచీన సంస్కృతికి మధ్య తరచుగా సంఘర్షణలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. ఇటువంటి సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లో స్వామి జ్ఞానానంద జీవితం ఒక దిక్సూచిలా కనిపిస్తుంది. ఒకే దేహంలో ఆధ్యాత్మిక గురువు, కఠిన తపస్వి, ప్రయోగశాల పరిశోధకుడు, మరియు గొప్ప విద్యావేత్త ఎలా నివసించవచ్చో ఆయన ఆచరించి చూపారు.  భారతీయ సనాతన విజ్ఞాన సంప్రదాయం ఎంత విశాలమైనదో, ఎంత బహుముఖమైనదో చెప్పడానికి స్వామి జ్ఞానానంద జీవిత చరిత్ర ఒక సజీవ సాక్ష్యం. కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితం కాకుండా ప్రయోగాత్మక సత్యాన్ని నమ్మిన ఈ సన్యాసి-శాస్త్రవేత్త భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన వదిలివెళ్ళిన విజ్ఞాన సంపద, ఆదర్శాలు సమాజానికి ఎల్లప్పుడూ మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి. విజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రగతిని ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతితో ముడిపెట్టి చూడగలిగినప్పుడే మానవాళికి సంపూర్ణ వికాసం లభిస్తుందనే సత్యాన్ని చాటిన మహనీయుడు స్వామి జ్ఞానానంద.

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.