ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో బంగాళాఖాతం ప్రాంతం కేవలం ఒక సముద్ర జలభాగంగా మాత్రమే కాకుండా.. ఇండో-పసిఫిక్ జియోపాలిటిక్స్‌లో అత్యంత కీలకమైన వ్యూహాత్మక రంగస్థలంగా రూపాంతరం చెందింది. ఇటీవల సోషల్ మీడియా వేదికగా పశ్చిమ బెంగాల్ రాజధాని కొల్ కతా వేదికగా జరిగిన కొన్ని సంఘటనలను ముడిపెడుతూ ఒక ఆసక్తికరమైన  క్రోనాలజీ వాదన విపరీతంగా వైరల్ అవుతోంది. కొల్ కతాలో పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీతో మిషనరీ నన్స్ భేటీ కావడం..  ఆ వెంటనే అంటే ఆ మరుసటి రోజే అమెరికా ఉన్నతాధికారి భారత పర్యటనను అదే నగరంలోని ఒక మిషనరీ సంస్థను సందర్శించడంతో ప్రారంభించడం వెనుక పెద్ద ఎత్తున అంతర్జాతీయ వ్యూహాలు దాగి ఉన్నాయనే నెరేటివ్ ప్రచారంలోకి వచ్చింది. ఈ కథనాలు మిషనరీ నెట్‌వర్క్‌లు, అమెరికా భౌగోళిక వ్యూహాలు, బంగాళాఖాతంపై పట్టు సాధించే ప్రయత్నాలు, బంగ్లాదేశ్,  పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయాల్లో వస్తున్న మార్పులు,  మోదీ నాయకత్వంలో భారతదేశం ప్రదర్శిస్తున్న విదేశాంగ ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఒకే ఫ్రేమ్‌లో చూపిస్తున్నాయి.  

కోల్డ్ వార్  నాటి పరిస్థితుల నుంచి నేటి ఇండో-పసిఫిక్ పోటీ వరకు

చారిత్రకంగా చూస్తే, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, మయన్మార్, శ్రీలంక, థాయ్‌లాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ప్రధాన దేశాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న బంగాళాఖాతం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి ఒక ముఖ్యమైన మార్గంగా ఉంది. చైనా, జపాన్, దక్షిణ కొరియా వంటి తూర్పు ఆసియా దేశాల నుంచి గల్ఫ్,  ఆఫ్రికా వైపు వెళ్లే సముద్ర రవాణాకు ఇది ఒక ప్రధాన లింకుగా పనిచేస్తోంది. గతంలో కోల్డ్ వార్  కాలంలో అమెరికా దృష్టి ఎక్కువగా మధ్యప్రాచ్యం,  పసిఫిక్ ప్రాంతాలపై ఉండగా..  బంగాళాఖాతంలో సోవియట్ యూనియన్ ప్రభావం బలంగా ఉండేది. 

ముఖ్యంగా 1971 నాటి భారత-సోవియట్ ఒప్పందం ఆ కాలంలో ఇక్కడి సమీకరణాలను శాసించింది..  అయితే ప్రస్తుత తరుణంలో చైనా తన స్ట్రింగ్ ఆఫ్ పెర్ల్స్ వ్యూహంతో బంగ్లాదేశ్, మయన్మార్, శ్రీలంక వంటి దేశాల్లో భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతూ పోర్టులను విస్తరిస్తుండటంతో, దీనిని అడ్డుకునేందుకు అమెరికా ఇక్కడ తన వ్యూహాత్మక ఉనికిని పెంచుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది. దీంతో ఈ సముద్ర తీరం ప్రపంచ అగ్రరాజ్యాల పోటీకి కొత్త వేదికగా మారింది.  

మిషనరీల పాత్ర,  అమెరికా సాఫ్ట్ పవర్ వాదనలు

సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్న కథనాలలో మదర్ థెరిసా స్థాపించిన మిషనరీస్ ఆఫ్ చారిటీ వంటి సంస్థలను, అమెరికా అంతర్జాతీయ రాజకీయ ప్రయోజనాలను ఒకదానితో ఒకటి ముడిపెట్టి విశ్లేషిస్తున్నారు. అయితే వాస్తవాలను నిష్పాక్షికంగా పరిశీలిస్తే..  సదరు కాథలిక్ మిషనరీ సంస్థ సుదీర్ఘ కాలంగా పేదల సేవ, అనాథల సంరక్షణ వంటి సామాజిక సేవా కార్యక్రమాల ద్వారా మాత్రమే ప్రపంచ గుర్తింపు పొందింది. అమెరికా అధికారిక విదేశాంగ పత్రాలలో ఎక్కడా ఇటువంటి స్వచ్ఛంద లేదా మతపరమైన సంస్థలను తమ భౌగోళిక రాజకీయ సాధనంగా అంటే జియోపాలిటికల్ టూల్ ఉపయోగించుకున్నట్లు   లిఖితపూర్వక ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, కోల్డ్ వార్  కాలం నుండి అమెరికా తన అంతర్జాతీయ ప్రభావాన్ని పెంచుకోవడానికి వివిధ దేశాల్లోని ఎన్జీఓలు, మానవ హక్కుల సంస్థలు,  చర్చిల ద్వారా  సాఫ్ట్ పవర్ ను ఉపయోగించిందనే విశ్లేషణలను కొట్టిపారేయలేము. కానీ ప్రతి యాదృచ్ఛిక సంఘటన వెనుక అంతర్జాతీయ కుట్ర ఉందని భావించడం కూడా అతిశయోక్తే అవుతుంది.  

బంగ్లాదేశ్ రాజకీయ సంక్షోభం,  సిలిగురి కారిడార్ ప్రాధాన్యత 

బంగాళాఖాత ప్రాంతంలో అమెరికా,  చైనా దేశాల మధ్య ఆధిపత్య పోరుకు బంగ్లాదేశ్ ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా నిలిచింది. బంగ్లాదేశ్‌లో చైనా చేపడుతున్న సబ్‌మెరైన్ బేస్‌ల నిర్మాణం, రేవుల అభివృద్ధి వంటి చర్యలను అమెరికా తీవ్రంగా పరిగణిస్తోంది. గతంలో అక్కడ అధికారంలో ఉన్న షేక్ హసీనా ప్రభుత్వంపై అమెరికా,  ఇతర పాశ్చాత్య దేశాలు ప్రజాస్వామ్యం, ఎన్నికల పారదర్శకత, మానవ హక్కుల పేరుతో పెద్ద ఎత్తున ఒత్తిడి తీసుకువచ్చిన నేపథ్యంలో, అక్కడ జరిగిన అధికార మార్పిడి వెనుక  రెజీమ్ చేంజ్  కుట్రలు ఉన్నాయనే వాదనలు బలంగా వినిపించాయి. 

అయితే..  గత చరిత్రలో యాహ్యా ఖాన్ కాలం నుండి ముజీబుర్ రెహ్మాన్ వరకు అమెరికా వ్యూహాత్మక ఒప్పందాల కోసం ప్రయత్నించినప్పటికీ, అవన్నీ కేవలం మిషనరీ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారానే సాగాయని చెప్పడానికి ఎటువంటి చారిత్రక ఆధారాలు లేవు.  మరోవైపు భారతదేశ సార్వభౌమాధికారానికి అత్యంత కీలకమైన సిలిగురి కారిడార్  (చికెన్స్ నెక్) ప్రాంతంపై కూడా ఈ మార్పుల ప్రభావం ఉంటుంది. దేశ ప్రధాన భూభాగాన్ని ఈశాన్య రాష్ట్రాలతో అనుసంధానించే ఈ సున్నితమైన సరిహద్దు ప్రాంతంలో గత దశాబ్ద కాలంగా భారతదేశం తన అంతర్గత భద్రతను గణనీయంగా బలోపేతం చేసింది. ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో విచ్ఛిన్నకర శక్తులను అణచివేయడం, నక్సలిజం ప్రభావం తగ్గడం, అలాగే సరిహద్దుల వద్ద నిఘా పెంచడం ద్వారా భారత్ తన పట్టును నిలుపుకుంది. బంగాళాఖాతంపై ఆధిపత్యం సాధించాలనుకునే ఏ విదేశీ శక్తికైనా బంగ్లాదేశ్, ఈశాన్య భారతం మరియు సిలిగురి కారిడార్ అనే మూడు నోడ్లు అత్యంత కీలకమైనవిగా మారాయి.  

పాశ్చాత్య దేశాల నెరేటివ్స్ వర్సెస్  న్యూ ఇండియా ఆత్మవిశ్వాసం

అమెరికా తన విదేశాంగ విధానంలో ఎల్లప్పుడూ ప్రజాస్వామ్య విలువలు, మానవ హక్కులు మరియు చట్టబద్ధమైన పాలన వంటి అంశాలను ప్రస్తావిస్తూ ఉంటుంది. కానీ గతంలో ఇరాక్, లిబియా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వంటి దేశాల విషయంలో అదే ప్రజాస్వామ్యం పేరుతో జోక్యం చేసుకుని ఆయా ప్రభుత్వాలను పడగొట్టిన లేదా ఆంక్షలు విధించిన చరిత్ర కూడా ఆ దేశానికి ఉంది. భారతదేశానికి సంబంధించి కూడా మత స్వేచ్ఛ, మైనారిటీల హక్కులపై అమెరికా స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ తరచూ విమర్శనాత్మక నివేదికలు విడుదల చేస్తూ ఒత్తిడి తెచ్చే ప్రయత్నం చేస్తుంటుంది. అయినప్పటికీ, ఆసియా ప్రాంతంలో చైనా ఎదుగుదలను అడ్డుకోవడానికి, అలాగే ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహాన్ని విజయవంతం చేయడానికి రక్షణ మరియు వాణిజ్య రంగాల్లో భారతదేశం అమెరికాకు అత్యంత అనివార్యమైన భాగస్వామిగా మారింది.  ప్రస్తుత మోదీ యుగంలో భారతదేశం ఇటువంటి అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లకు లొంగకుండా తన విదేశాంగ విధానంలో స్వతంత్రతను చాటుకుంటోంది. దేశీయంగా సాధించిన బలమైన రాజకీయ మెజారిటీ, జాతీయతా భావన మరియు అంతర్జాతీయంగా రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వంటి సంక్షోభ సమయాల్లో భారత్ ప్రదర్శించిన ‘స్ట్రాటజిక్ అటానమీ’ (వ్యూహాత్మక స్వతంత్రత) మన దేశ ప్రతిష్టను మార్చివేసింది. దీనివల్ల అమెరికా-భారత్ సంబంధాలు కేవలం ఒత్తిళ్లతో కూడిన బంధం నుండి మారి, పరస్పర ప్రయోజనాల ఆధారిత వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా మరియు గ్లోబల్ సప్లై చైన్ బలోపేత దిశగా అడుగులు వేస్తున్నాయి.  

కొల్ కతా భేటీ వెనుక  రాజకీయ వాస్తవాలు

పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయాల్లో భాగంగా సోషల్ మీడియాలో ప్రచారం అవుతున్న మమతా బెనర్జీ, మిషనరీలు మరియు అమెరికా ఉన్నతాధికారుల లింకును పరిశీలిస్తే అందులో భౌగోళిక రాజకీయాల కంటే స్థానిక రాజకీయ వ్యాఖ్యానాలే ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. పబ్లిక్ రికార్డుల ప్రకారం, ఏ అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి కూడా కొల్కతాలోని మిషనరీ సందర్శనతో తన అధికారిక పర్యటనను ప్రారంభించినట్లు స్పష్టమైన డేటా లేదు. సాధారణంగా విదేశీ ప్రతినిధులు భారతదేశానికి వచ్చినప్పుడు మదర్ థెరిసా వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు ఉన్న సంస్థలను సందర్శించి ఫోటోలు దిగడం అనేది వారి సాఫ్ట్ పవర్ డిప్లమసీలో ఒక భాగం మాత్రమే. దీనిని నేరుగా పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయాల్లో అంతర్జాతీయ కుట్రగా చిత్రీకరించడం కేవలం ఊహాగానాలపై ఆధారపడిన రాజకీయ నెరేటివ్ మాత్రమే అవుతుంది.  మరోవైపు, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని అంతర్గత రాజకీయ సమీకరణాలను గమనిస్తే, అక్కడ తృణమూల్ కాంగ్రెస్ మరియు బీజేపీల మధ్య సాగుతున్న రాజకీయ పోరు, ముస్లిం ఓటు బ్యాంక్ సమీకరణాలు, స్థానిక ఆర్థిక-సామాజిక అంశాలే అక్కడి రాజకీయ భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తాయి తప్ప విదేశీ శక్తులు కాదనేది స్పష్టమవుతోంది.  

బంగాళాఖాతం చుట్టూ జరుగుతున్న ఈ గ్లోబల్ పరిణామాలు భారతదేశానికి ఒక కొత్త స్థాయి వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యతను కల్పించాయి. నేటి ‘న్యూ ఇండియా’ అంతర్జాతీయ వేదికలపై అమెరికా, రష్యా, యూరప్, జపాన్ మరియు గల్ఫ్ దేశాలతో ఏకకాలంలో బహుళ దిశల్లో బలమైన భాగస్వామ్యాలను నిర్మిస్తోంది. ఏ ఒక్క అగ్రరాజ్యపు ఒత్తిడికి లొంగకుండా, దేశ ప్రయోజనాలే పరమావధిగా స్వతంత్ర నిర్ణయాలు తీసుకోగల సామర్థ్యాన్ని భారత్ సొంతం చేసుకుంది. సోషల్ మీడియాలో ప్రచారమయ్యే సాధారణ క్రోనాలజీ కథనాల కంటే, బంగాళాఖాతం నుండి బెంగాల్ వరకు విస్తరించి ఉన్న ఈ భౌగోళిక రాజకీయాల వెనుక ఉన్న సప్లై చైన్ డిప్లమసీ, మానవ హక్కుల నెరేటివ్స్ మరియు అంతర్జాతీయ వాణిజ్య ప్రయోజనాల వంటి సంక్లిష్టమైన అంశాలను సమగ్రంగా అర్థం చేసుకోవడం ఎంతైనా ఆవశ్యకం. 

-సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.