గల్ఫ్ ప్రాంతంలో మారుతున్న వ్యూహాత్మక సమీకరణాలు

అంతర్జాతీయ రక్షణ రంగంలో అత్యంత శక్తిమంతమైన దేశంగా చలామణి అవుతున్న అమెరికాకు పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఊహించని సవాలు ఎదురైంది. ఇరాన్ దళాలు ఇటీవలి కాలంలో జరిపిన డ్రోన్లు, అధునాతన క్షిపణి దాడులు అమెరికా రక్షణ వ్యవస్థలోని అతిపెద్ద వ్యూహాత్మక బలహీనతలను ప్రపంచం ముందు ఉంచాయి. దశాబ్దాలుగా గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఏర్పాటు చేసుకున్న భారీ సైనిక స్థావరాల రక్షణ తీరును, వాటి నిర్మాణాత్మక లోపాలను ఈ దాడులు ఎత్తిచూపాయి. పశ్చిమ ఆసియాలో అమెరికాకు ఉన్న తిరుగులేని సైనిక ఆధిపత్యానికి ఇరాన్ తన అసమాన యుద్ధ తంత్రంతో చెక్ పెట్టింది. ఈ పరిణామం కేవలం ఒక ప్రాంతీయ ఘర్షణగా మిగిలిపోకుండా..  ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ దేశాలలో అమెరికా మోహరించిన సైనిక స్థావరాల భద్రత,  వాటి మనుగడపై పెంటగాన్ ఉన్నతాధికారులు  పునరాలోచనలో పడేలా చేసింది. ఆధునిక యుద్ధ కాలంలో కేవలం విస్తృతమైన మౌలిక సదుపాయాలు కలిగి ఉండటం మాత్రమే విజయాన్ని చేకూర్చదని, శత్రువుల ఆధునిక సాంకేతికత ముందు అవి సులభంగా దెబ్బతినే లక్ష్యాలుగా మారే ప్రమాదం ఉందని ఈ సంఘటనలు నిరూపించాయి.

గల్ఫ్ దేశాలలో అమెరికా వారసత్వ మౌలిక సదుపాయాలు.. గతత అనుభవాల పునాదులు

గడచిన కొన్ని దశాబ్దాలుగా పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలో అమెరికా తన ఉనికిని బలంగా చాటుకుంటూ వస్తోంది. ఖతార్, బహ్రెయిన్, కువైట్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (యూఏఈ), సౌదీ అరేబియా వంటి దేశాలలో అమెరికా భారీ ఎత్తున శాశ్వత సైనిక స్థావరాల నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించింది. గతంలో ఇరాక్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ దేశాలలో జరిగిన సుదీర్ఘ యుద్ధాలకు, అలాగే అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాద నిర్మూలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన అనేక భారీ సైనిక చర్యలకు ఈ స్థావరాలే ప్రధాన కేంద్రాలుగా నిలిచాయి. భౌగోళిక రాజకీయ వ్యూహాలలో భాగంగా నిర్మించిన ఈ కేంద్రాల రూపకల్పన పూర్తిగా ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ కాలపు ఆలోచనలకు, ఆ తర్వాతి కాలంలో ఎదురైన సాంప్రదాయ యుద్ధాల తర్కానికి అనుగుణంగా సాగింది. అంటే శత్రువుల నుండి నిరంతర క్షిపణి ముప్పు,  నిఘా డ్రోన్ల దాడులు పెద్దగా లేని కాలంలో..  వైమానిక,  నావికా దళాల భారీ ఆస్తులను ఒకే చోట కేంద్రీకరించడం సులభమనే భావనతో వీటిని అభివృద్ధి చేశారు. అయితే ప్రస్తుత ఆధునిక సాంకేతిక యుద్ధ యుగంలో ఈ భారీ పరిమాణమే అమెరికాకు  పెద్ద అభద్రతగా, అదే సమయంలో శత్రువులకు సులభమైన లక్ష్యంగా రూపాంతరం చెందింది.

ఇరాన్ అసమాన ఆయుధ సంపత్తి..  వ్యూహాత్మక ప్రతిఘటన

అమెరికాతో తలపడే క్రమంలో ఇరాన్ అత్యంత వ్యూహాత్మకంగా అడుగులు వేసింది. సాంప్రదాయ పద్ధతిలో అమెరికా వంటి మహాశక్తితో సైనిక పరంగా, అంటే విమానానికి విమానం లేదా నౌకకు నౌక అనే రీతిలో  పోటీ పడటం అసాధ్యమని గ్రహించిన ఇరాన్, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన అసమాన సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవడంపైనే పూర్తిగా దృష్టి సారించింది. ఇందులో భాగంగా సుదూర ప్రాంతాలలోని లక్ష్యాలను ఛేదించగల క్షిపణులు, అత్యంత కచ్చితత్వంతో దూసుకుపోయే డ్రోన్లు, శత్రువుల రక్షణ వలయాలను ముంచెత్తే సమూహ దాడుల  అంటే.. స్వార్మ్ అటాక్స్  వ్యూహాలను ఇరాన్ అభివృద్ధి చేసింది. ఒక సైనిక స్థావరాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేయకపోయినా, దానిపై నిరంతరం దాడులు చేయడం ద్వారా అక్కడ ఎలాంటి సైనిక కార్యకలాపాలు సాగకుండా అడ్డుకోవచ్చనీ..  తద్వారా ఆ స్థావరం యొక్క కార్యాచరణ విలువను దెబ్బతీయవచ్చని ఇరాన్ నిరూపించింది. అమెరికా నుండి ఎదురయ్యే ఎలాంటి ప్రతీకార చర్యలనైనా తట్టుకుని నిలబడే సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించడం ద్వారా, అణ్వాయుధాలు లేకపోయినా కేవలం సాంకేతిక ఆయుధాలతోనే అగ్రరాజ్యానికి గట్టి పోటీ ఇవ్వవచ్చనే సంకేతాలను ఇరాన్  ప్రపంచ దేశాలకు పంపగలిగింది.

హోర్ముజ్ జలసంధి భౌగోళిక ప్రాధాన్యత..  క్షేత్రస్థాయి నష్టాలు

ప్రపంచ ఇంధన సరఫరా మార్గాలకు, అంతర్జాతీయ సైనిక లాజిస్టిక్స్‌కు హోర్ముజ్ జలసంధి అత్యంత కీలకమైన ప్రాంతం. ఈ భౌగోళిక అనుకూలత ఇరాన్‌కు వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో మేలు చేస్తోంది. ఘర్షణల సమయంలో ఈ ప్రాంతంలోని పలు కీలక సైనిక ప్రాంతాలు తీవ్ర ప్రభావానికి గురయ్యాయి. కువైట్‌లోని ప్రముఖ ఓడరేవు  షువైబా వంటి ప్రదేశాలపై జరిగిన దాడుల కారణంగా అమెరికా సైనిక సిబ్బంది మరణించినట్లు నివేదికలు వచ్చాయి. అంతేకాకుండా..  ఇరుపక్షాల మధ్య తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాలు కుదిరినప్పటికీ బహ్రెయిన్, కువైట్ దేశాలలో ఉన్న అమెరికా స్థావరాలను తాము లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు ఇరాన్ బహిరంగంగానే ప్రకటించింది. ఈ దాడుల తీవ్రత పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని అమెరికా సైనిక వ్యవస్థ ఎంతటి అభద్రతా స్థితిలో ఉందో స్పష్టం చేసింది. ఆధునిక సుదూర శ్రేణి ఆయుధాల దాడికి ఇవి సులభంగా లొంగిపోతాయని క్షేత్రస్థాయి పరిణామాలు నిరూపించాయి.

అమెరికా రక్షణ శ్రేణుల అంతర్గత విమర్శలు..  క్షేత్రస్థాయి వాస్తవాలు

ప్రస్తుతం ఉన్న సైనిక స్థావరాల వ్యూహంపై అమెరికా రక్షణ వ్యవస్థ లోపలి నుంచే తీవ్రమైన విమర్శలు వ్యూహకర్తల ద్వారా వ్యక్తమవుతున్నాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెంట్రల్ కమాండ్ (CENTCOM) మాజీ కమాండర్ జనరల్ కెన్నెత్ ఎఫ్. మెకెంజీ జూనియర్ ఈ విషయంలో కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. గతంలో ఈ ప్రాంతంలోని అనేక స్థావరాలను స్వయంగా పర్యవేక్షించిన ఆయన.. ఖతార్‌లోని సుప్రసిద్ధ అల్ ఉదైద్’ వైమానిక స్థావరాన్ని పాత ఆలోచనలకు ఒక స్మారక చిహ్నంగా అభివర్ణించారు. పశ్చిమ ఆసియాలో అమెరికా సైనిక కార్యకలాపాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా, ఫార్వర్డ్ హెడ్‌క్వార్టర్స్‌గా ఉన్న ఈ బేస్ ఇరాన్ సరిహద్దులకు కేవలం 100 మైళ్ల దూరంలో ఉంది. అంటే ఇది ఇరాన్ క్షిపణుల పరిధిలోకి అత్యంత సులభంగా వస్తుంది. ప్రస్తుత సాంకేతిక వాస్తవాలకు,  క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న పాత మౌలిక సదుపాయాలకు మధ్య ఉన్న అగాధాన్ని ఇటువంటి ఉన్నతాధికారుల అంచనాలు ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

మరోవైపు, పత్రికా పరిశోధనల ద్వారా అమెరికా స్థావరాలకు జరిగిన నష్టం గురించి సంచలన విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ నిర్వహించిన ఒక   దర్యాప్తు ప్రకారం, గతంలో రక్షణ శాఖ వెల్లడించిన దానికంటే దాడుల తీవ్రత,  ఆస్తి నష్టం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. పశ్చిమ ఆసియా ప్రాంతంలో అమెరికాకు ఉన్న ఏకైక శాశ్వత నావికా స్థావరం బహ్రెయిన్‌లో ఉంది. దీనిపై ఫిబ్రవరి,  జూన్ మధ్య కాలంలో ఇరాన్ దళాలు పదేపదే దాడులు చేశాయి. ఈ దాడులలో కమాండ్ ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు ఒక డజనుకు పైగా సైనిక భవనాలు, ఉపగ్రహ సమాచార మార్పిడికి ఉపయోగపడే కీలక టెర్మినల్స్ దెబ్బతిన్నాయి. ఈ పరిణామాలు అమెరికా కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ వ్యవస్థ యొక్క బలహీనతను స్పష్టంగా బయటపెట్టాయి. సైన్యం, ప్రాణనష్టం జరగలేదని చెప్తున్నప్పటికీ, భౌతిక నష్టం మాత్రం వ్యూహాన్ని మార్చక తప్పని పరిస్థితిని తెచ్చింది.

పెరుగుతున్న ఆర్థిక భారం,  పారదర్శకత సవాలు

సైనిక స్థావరాల పునర్నిర్మాణం లేదా తరలింపు ప్రక్రియ కేవలం వ్యూహాత్మకమైనది మాత్రమే కాదు, అది భారీ ఆర్థిక వ్యయంతో కూడుకున్న వ్యవహారం. దీని భారం అంతిమంగా అమెరికా పన్ను చెల్లింపుదారులపైనే పడుతుంది. అందుతున్న అంచనాల ప్రకారం, కేవలం బహ్రెయిన్ స్థావరంలో దెబ్బతిన్న భవనాలు, వ్యవస్థలను యథావిధిగా పునర్నిర్మించడానికే సుమారు 400 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చవుతుందని తెలుస్తోంది. ఇక అంతర్జాతీయ పరిశోధన సంస్థ ‘సెంటర్ ఫర్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్’ (CSIS) అంచనా ప్రకారం, గల్ఫ్ ప్రాంతంలో అమెరికా సైనిక మౌలిక సదుపాయాలకు జరిగిన మొత్తం నష్టం విలువ సుమారు 2.2  నుండి 5.1 బిలియన్ డాలర్ల వరకు ఉండవచ్చని తెలుస్తోంది. ఇంతటి భారీ నిధులను ప్రస్తుత నమూనాపైనే మళ్లీ ఖర్చు చేయడం ఎంతవరకు సమంజసమనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.

దీనికి తోడు, నేటి డిజిటల్ యుగంలో వాణిజ్య ఉపగ్రహాలు, అంతరిక్ష ఆధారిత నిఘా వ్యవస్థలు, ఓపెన్ సోర్స్ ఇంటెలిజెన్స్,  డ్రోన్ సాంకేతికత కారణంగా భారీ సైనిక స్థావరాలను శత్రువుల కంటికి కనబడకుండా దాచడం అసాధ్యంగా మారింది. ఒకప్పుడు పరిమాణం ఆధారంగా లభించిన రక్షణ, ఇప్పుడు ప్రదర్శన వస్తువుగా మారి శత్రువుల దాడులకు సులభమైన చిరునామాగా మారుతోంది.

పెంటగాన్ ముందున్న వ్యూహాత్మక ప్రత్యామ్నాయాలు, భవిష్యత్ కార్యాచరణ

ఈ తీవ్రమైన రక్షణ లోపాలను అధిగమించడానికి పెంటగాన్ ఇప్పుడు సరికొత్త వ్యూహాత్మక మార్పులపై దృష్టి సారిస్తోంది. గతంలో ఎన్నడూ ఊహించని విధంగా, కువైట్‌లో ఉన్న దళాల సంఖ్యను తగ్గించడం, సౌదీ అరేబియాలోని సైనిక మోహరింపు స్వరూపాన్ని మార్చడం, అలాగే భద్రత కోసం అత్యంత కీలకమైన కమాండ్ కేంద్రాలను భూగర్భ రక్షణ గదులలోకి తరలించడం వంటి తీవ్రమైన చర్యలను పరిశీలిస్తోంది. పెద్ద స్థావరాలలో ఆస్తులను కేంద్రీకరించే పద్ధతి స్వస్తి చెప్పి, ఇరాన్‌కు పశ్చిమాన మరింత దూరంగా, చిన్నచిన్న..  గుర్తించడానికి వీలులేని అనేక వికేంద్రీకృత స్థావరాల  హారం (Ring of Bases) ఏర్పాటు చేయాలని రక్షణ నిపుణులు సిఫార్సు చేస్తున్నారు. దీనివల్ల శత్రువులకు లక్ష్యాలను ఎంచుకోవడం కష్టతరంగా మారుతుంది. అవసరమైతే కొన్ని కార్యకలాపాలను ఇజ్రాయెల్‌కు బదిలీ చేసే అంశాన్ని కూడా చర్చిస్తున్నారు. ఈ ప్రతిపాదనలపై ఇంకా అధికారిక నిర్ణయాలు వెలువడనప్పటికీ, ఇటువంటి చర్చలు జరగడమే అమెరికా రక్షణ విధానంలో రాబోయే పెద్ద మార్పునకు సంకేతం.

అంతర్జాతీయ ప్రభావం మరియు యుద్ధ రంగ భవిష్యత్తు

పర్షియన్ గల్ఫ్ పరిణామాల నుండి నేర్చుకున్న పాఠాలు కేవలం పశ్చిమ ఆసియాకే పరిమితం కాకుండా యూరప్ నుండి ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతం వరకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సైనిక వ్యూహాలపై ప్రభావం చూపనున్నాయి. అధునాతన క్షిపణులు, డ్రోన్లు ఉన్న శత్రువుల ముందు భారీ స్థావరాల మనుగడ కష్టమని తేలడంతో, ప్రతి పెద్ద సైన్యం తన మోహరింపు పద్ధతులను మార్చుకోవాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, ఆటోమేషన్, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత సైనిక పరికరాల ఏకీకరణ వంటి ఆధునిక సాంకేతిక విప్లవంలో భాగంగానే ఈ మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్నాయి. అందువల్ల, భవిష్యత్ యుద్ధ రంగంలో విజయం అనేది భారీ కోటల వంటి సైనిక స్థావరాలపై కాకుండా, దళాల చలనశీలత, అనూహ్యత మరియు సాంకేతిక నైపుణ్యంపైనే ఆధారపడి ఉంటుందని స్పష్టమవుతోంది. అమెరికా తన ఈ అతిపెద్ద సైనిక బలహీనతను గుర్తించి ఎంత త్వరగా తన వ్యూహాలను మార్చుకుంటుందనే దానిపైనే భవిష్యత్తులో ప్రపంచ శక్తుల సమతుల్యత ఆధారపడి ఉంటుంది.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.