ఉమ్మడి పౌర స్మృతి ఎందుకు నేటి తక్షణావసరం?..  పరిశోధనాత్మక విశ్లేషణ

భారత ముస్లిం మహిళలు దశాబ్దాలుగా  ట్రిపుల్ తలాఖ్, నిఖా హలాలా వంటి ఆచారాల పేరుతో ఎదుర్కొన్న వేదన, ఆ ఆచారాలకు మూలమైన 1937నాటి వలసవాద చట్టం, 2017-2019 నాటి సంస్కరణలు,   నేటి ఉమ్మడి పౌర స్మృతి చర్చ వీటన్నింటినీ యథాతథంగా చర్చించే ప్రయత్నమే ఈ వ్యాసం.

భారత రాజ్యాంగం ప్రతి పౌరుడుకీ సమాన గౌరవం, సమాన రక్షణ కల్పిస్తానని వాగ్దానం చేసింది. అయితే స్వాతంత్ర్యం వచ్చి ఏడున్నర దశాబ్దాలు గడిచినా, పర్సనల్ లా    పేరుతో లక్షలాది మహిళలు తమ మతం లోపలే న్యాయం కోసం పోరాడాల్సిన దుస్థితి కొనసాగుతూనే ఉంది. ఇందులో అత్యంత చర్చనీయాంశమైనది ముస్లిం సమాజంలో అమలులో ఉన్న  తలాఖ్-ఎ-బిద్దత్ అనే ట్రిపుల్ తలాఖ్ పద్ధతి,  దానికి అనుబంధంగా వచ్చిన  నిఖా హలాలా  ఆచారం. ఈ రెండు ఆచారాలు మత స్వేచ్ఛ పేరుతో దశాబ్దాల తరబడి కొనసాగినా..  వాటి బాధితులు ఎప్పుడూ మహిళలే అన్నది నిర్వివాదాంశం. ఈ నేపథ్యంలో, ఈ ఆచారాలకు మూలమైన 1937నాటి బ్రిటిష్ వలసపాలన చట్టం, న్యాయస్థానాల జోక్యంతో వచ్చిన సంస్కరణలు,   ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమవుతున్న ఉమ్మడి పౌర స్మృతి  ఆవశ్యకతను ఈ వ్యాసం విశ్లేషిస్తుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం.. 1937 నాటి బ్రిటిష్ చట్టం మూలాలు

ఆసక్తికరమైన విషయమేమిటంటే, నేడు  ముస్లిం మత చట్టం గా చెప్పబడుతున్న అనేక నిబంధనలకు మూలం స్వయంగా ముస్లిం సమాజంలోనుంచి పుట్టినది కాదు, అది బ్రిటిష్ వలస పాలకులు రూపొందించిన ఒక శాసనం.  ముస్లిం పర్సనల్ లా (షరియత్) అప్లికేషన్ యాక్ట్, 1937. బ్రిటిష్ పాలనలో భారత్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల ముస్లింలు స్థానిక ఆచారాలు, హిందూ చట్టాల ప్రభావం మేళవించిన మిశ్రమ సంప్రదాయాలను పాటిస్తుండేవారు. దీనితో అసంతృప్తి చెందిన కొందరు ముస్లిం మత పెద్దలు..  1929లో మహమ్మద్ అలీ జిన్నా నేతృత్వంలో జరిగిన అఖిల భారత ముస్లిం పర్సనల్ లా సదస్సు ద్వారా, స్థానిక ఆచారాలను తొలగించి షరియత్ సూత్రాలను ఏకరూపంగా అమలు చేయాలని డిమాండ్ చేశారు. ఈ డిమాండ్‌కు తలొగ్గి బ్రిటిష్ పార్లమెంటు 1937 అక్టోబరు 7న ఈ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది.
ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే..  ఈ చట్టం మతపరమైన సమానత్వం కోసమో, మహిళా హక్కుల పరిరక్షణ కోసమో రూపొందించినది కాదు.  వలస పాలకుల పరిపాలనా సౌలభ్యం, మత పెద్దల డిమాండ్ మేరకు రూపొందిన ఒక  పరిపాలనా ఏర్పాటు  మాత్రమే. ఈ చట్టంలోని సెక్షన్-2 ప్రకారం వివాహం, విడాకులు, వారసత్వం, జీవనభృతి వంటి అంశాల్లో స్థానిక ఆచారాలకు బదులు షరియత్ నియమాలు వర్తిస్తాయని నిర్దేశించారు. 

ఇక్కడే ట్రిపుల్ తలాఖ్ వంటి, ఖురాన్‌లో స్పష్టమైన మద్దతు లేని ఆచారాలు కూడా చట్టబద్ధత పొందినట్టుగా భావించే పరిస్థితి ఏర్పడింది. స్వాతంత్ర్యం అనంతరం కూడా రాజ్యాంగంలోని 25, 26వ అధికరణలు మతస్వేచ్ఛకు ఇచ్చిన రక్షణ కారణంగా, ఈ వలస కాలం నాటి చట్టం ఏ మార్పూ లేకుండా కొనసాగింది. మరోవైపు రాజ్యాంగ నిర్మాతలు అధికరణ 44 ద్వారా 'రాజ్యం పౌరులందరికీ ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని అందించేందుకు కృషి చేయాలి' అని ఆదేశిక సూత్రంగా పొందుపరచినా, రాజకీయ కారణాలతో దానిని అమలుచేసే ప్రయత్నం ఏ ప్రభుత్వమూ చేపట్టలేదు.

ట్రిపుల్ తలాఖ్, నిఖా హలాలా..  ఆచరణలో మహిళల వ్యథ

తలాఖ్-ఎ-బిద్దత్ పద్ధతిలో ఒక పురుషుడు తన భార్యకు ఒకేసారి మూడుసార్లు  తలాఖ్  అని పలికితే వివాహం తక్షణమే రద్దవుతుంది.  ఇది ఫోన్ ద్వారా, వాట్సాప్ సందేశం ద్వారా, ఉత్తరం ద్వారా కూడా చెల్లుబాటు అయ్యేదిగా పరిగణించబడేది. ఇందులో మహిళకు తన వాదన వినిపించుకునే అవకాశం గానీ, రాజీ కుదిర్చే యంత్రాంగం గానీ లేకపోవడం   ఆందోళనకర అంశం. ఈ విధంగా విడాకులు పొందిన మహిళ తిరిగి అదే భర్తను వివాహం చేసుకోవాలంటే.. మధ్యలో మరొక పురుషుడిని వివాహం చేసుకుని, అతనితో కాపురం చేసి, అతని నుంచి విడాకులు పొందిన తర్వాతే తిరిగి మొదటి భర్తను పెళ్లాడాలనే  నిఖా హలాలా  ఆచారం అమలులో ఉంది. ఈ ప్రక్రియ మహిళ శరీరాన్ని, గౌరవాన్ని ఒక 'సాంకేతిక ఏర్పాటు'గా మార్చే దుర్మార్గపు ఆచారంగా మహిళా హక్కుల కార్యకర్తలు ఏళ్లుగా విమర్శిస్తూ వచ్చారు.

2025 డిసెంబరులో ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అమ్రోహా జిల్లాలో ఒక మహిళ నిఖా హలాలా పేరుతో అత్యాచారం, సామూహిక అత్యాచారానికి గురయ్యానని ఫిర్యాదు చేయడం, అలహాబాద్ హైకోర్టు ఆ ఎఫ్‌ఐఆర్‌ను కొట్టివేయడానికి నిరాకరించడం,  వ్యక్తిగత చట్టం నేరాన్ని కప్పిపుచ్చే కవచం కాదని కోర్టు స్పష్టం చేయడం..  ఈ ఆచారం వెనుక ఉన్న వాస్తవిక ప్రమాదాన్ని కళ్లకు కట్టింది. సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ, కువైట్ వంటి ఇస్లామిక్ దేశాల్లో సైతం నిఖా హలాలా ఆచరణలో లేకపోవడం గమనార్హం. అంటే ఇది మత సారాంశం కంటే, పితృస్వామిక సమాజం తన అధికారాన్ని కాపాడుకునేందుకు రూపొందించుకున్న ఒక దుర్వినియోగ సాధనంగా భావించవచ్చు. అయితే ఇది కేవలం  ముస్లిం మతంలో మాత్రమే  ఉన్న సమస్య.  ఈ అంశంపై జరిగిన కీలక పరిణామాలను కాలక్రమానుసారం పరిశీలిస్తే విషయం మరింత స్పష్టమవుతుంది.

1937 – ముస్లిం పర్సనల్ లా (షరియత్) అప్లికేషన్ చట్టం అమలులోకి రావడం, స్థానిక ఆచారాలకు బదులు షరియత్ నిబంధనలు చట్టబద్ధత పొందడం.
1939 – ముస్లిం వివాహాల రద్దు చట్టం ద్వారా మహిళలకు కోర్టు ద్వారా విడాకులు కోరే పరిమిత హక్కు లభించడం.
1985 – షాబానో కేసులో సుప్రీంకోర్టు, విడాకులు పొందిన ముస్లిం మహిళకు జీవనభృతి హక్కు ఉంటుందని తీర్పునివ్వడం; అయితే మతపెద్దల ఒత్తిడితో 1986లో పార్లమెంటు ఆ తీర్పును నీరుగార్చే చట్టం చేయడం, ఇది రాజకీయ నాయకత్వం మత ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గిన మచ్చుతునకగా చరిత్రలో నిలిచిపోవడం.
2016-17 – షాయరా బానో వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసు దాఖలు కావడం; ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం విచారణ చేపట్టడం.
ఆగస్టు 22, 2017 – సుప్రీంకోర్టు 3,2 మెజారిటీతో తలాఖ్-ఎ-బిద్దత్‌ను రాజ్యాంగ విరుద్ధమని, ఏకపక్షమని ప్రకటించడం.
2019 – ముస్లిం మహిళల (వివాహ హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టం ద్వారా ముమ్మారు తలాఖ్‌ను నేరపూరిత చర్యగా, మూడేళ్ల జైలు శిక్షకు అర్హమైన నేరంగా పార్లమెంటు చట్టబద్ధం చేయడం.
2018 నుంచి నేటివరకు – నిఖా హలాలా, బహుభార్యత్వంపై సమీనా బేగం తదితరులు దాఖలు చేసిన పిటిషన్లపై సుప్రీంకోర్టులో విచారణ పెండింగ్‌లో ఉండటం.
ఫిబ్రవరి 2024 – ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ దేశంలోనే తొలిసారిగా ఉమ్మడి పౌర స్మృతి బిల్లును ఆమోదించడం; మార్చి 2024లో రాష్ట్రపతి ఆమోదముద్ర లభించడం.
జనవరి 27, 2025 – ఉత్తరాఖండ్‌లో UCC అధికారికంగా అమలులోకి రావడం, దేశంలోనే తొలి రాష్ట్రంగా చరిత్ర సృష్టించడం.
2026 – గుజరాత్ శాసనసభ కూడా UCC బిల్లును ఆమోదించి, ఉత్తరాఖండ్ తర్వాత రెండో రాష్ట్రంగా నిలవడం; అస్సాం, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాలు కూడా ఇదే దిశగా కమిటీలు, ముసాయిదాలు సిద్ధం చేయడం.
డిసెంబరు 2025 – అమ్రోహాలో నిఖా హలాలా పేరుతో అత్యాచార ఆరోపణలతో ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు; 2026లో అలహాబాద్ హైకోర్టు విచారణకు ఆదేశించడం.

న్యాయపరమైన అంశాలు.

షాయరా బానో కేసులో న్యాయస్థానం చేసిన విశ్లేషణ అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగింది. న్యాయమూర్తులు నారిమన్, లలిత్‌లు ఈ ఆచారాన్ని రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 14కు విరుద్ధంగా, పూర్తిగా ఏకపక్షంగా అభివర్ణించగా, న్యాయమూర్తి కురియన్ జోసెఫ్ ఇంకా ఒక అడుగు ముందుకు వేసి, ఈ ఆచారానికి ఖురాన్ ఆమోదం లేదని, కనుక ఇది మతపరంగానూ తప్పు, చట్టపరంగానూ తప్పు  అని పేర్కొన్నారు. అయితే ప్రధాన న్యాయమూర్తి జె.ఎస్. ఖేహర్, న్యాయమూర్తి అబ్దుల్ నజీర్‌లు భిన్నాభిప్రాయం వ్యక్తం చేస్తూ, క్రోడీకరించని వ్యక్తిగత చట్టాలను న్యాయసమీక్షకు లోబరచకూడదని, ఈ అంశంపై చట్టం చేయాల్సింది పార్లమెంటేనని అభిప్రాయపడ్డారు. మెజారిటీ తీర్పు ప్రకారం, 1937 చట్టం ద్వారా ముమ్మారు తలాఖ్‌కు గుర్తింపునిచ్చిన మేరకు ఆ చట్టం రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 13(1) కింద చెల్లుబాటు కాదని ప్రకటించారు.

అయితే ఈ తీర్పు వల్ల మహిళలకు తక్షణ ఉపశమన మార్గం (సివిల్ లేదా క్రిమినల్ రెమెడీ) ఏర్పడలేదు. దీంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం 2019లో ముస్లిం మహిళల (వివాహ హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఇది ముమ్మారు తలాఖ్‌ను శిక్షార్హమైన, బెయిలు రాని నేరంగా మార్చింది.  భర్త మూడేళ్ల వరకూ జైలుశిక్ష అనుభవించాల్సి రావడంతో పాటు, భార్యకు జీవనభృతి, పిల్లల సంరక్షణ హక్కులు కల్పించింది. అయితే ఈ చట్టాన్ని సమస్త కేరళ జమాతుల్ ఉలేమా వంటి సంస్థలు సవాలు చేస్తూ, ఇప్పటికే చెల్లనిదిగా ప్రకటించిన ఒక చర్యను నేరంగా పరిగణించడం అసమంజసమని, ఇది ఒక నిర్దిష్ట మతసమాజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్న చట్టమని వాదిస్తున్నాయి. ఈ సవాళ్లు నేటికీ సుప్రీంకోర్టు పరిశీలనలో ఉన్నాయి.

నిఖా హలాలా, బహుభార్యత్వం విషయంలో మాత్రం న్యాయస్థానం స్పష్టమైన తుది తీర్పు ఇవ్వకుండా అంశాన్ని బహిరంగంగా వదిలేసింది. 2018లో సమీనా బేగం అనే బాధితురాలు దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌పై 2022లో రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఏర్పాటైనా, విచారణ ఇంకా తుది దశకు చేరలేదు. ఈ లోగా వాస్తవ ప్రపంచంలో నిఖా హలాలా దుర్వినియోగం కొనసాగుతూనే ఉంది.  అమ్రోహా ఉదంతంలో అలహాబాద్ హైకోర్టు స్పష్టం చేసినట్టు, వ్యక్తిగత మత చట్టం నేరపూరిత చర్యలకు కవచంగా ఉపయోగపడదని, నేర చట్టం అందరికీ సమానంగా వర్తిస్తుందని న్యాయస్థానాలు పదేపదే గుర్తుచేయాల్సి వస్తోంది. ఇది చట్టబద్ధ శూన్యత (Legal Vacuum) ఇంకా ఎంతకాలం కొనసాగుతుందనే ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది.

రాజకీయ, సామాజిక, మీడియా కోణాలు

ఉత్తరాఖండ్ ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని బీజేపీ ప్రభుత్వం మహిళా సాధికారత దిశగా చారిత్రక అడుగుగా అభివర్ణించి, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వివాహాలు, లివ్-ఇన్ సంబంధాల నమోదును పూర్తిగా ఆన్‌లైన్ చేసి పారదర్శకతను తీసుకువచ్చిందని ప్రచారం చేస్తోంది. ముఖ్యమంత్రి పుష్కర్ సింగ్ ధామి దీన్ని తన ప్రభుత్వ ప్రధాన విజయంగా చెప్పుకుంటూ, ఇతర రాష్ట్రాలకు మార్గదర్శిగా అభివర్ణించారు. ఈ స్ఫూర్తితోనే గుజరాత్ 2026లో రెండో రాష్ట్రంగా  ఉమ్మడి పౌరస్మృతిని ఆమోదించింది.  అస్సాం, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాలు కూడా ఇదే బాటలో నడుస్తున్నాయి.

అయితే ఈ సంస్కరణలను అఖిల భారత ముస్లిం పర్సనల్ లా బోర్డు వంటి సంస్థలు, కొన్ని ప్రతిపక్ష పార్టీలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. గుజరాత్ శాసనసభలో ఏడు గంటలకు పైగా సాగిన చర్చలో కాంగ్రెస్ పార్టీ, ఈ చట్టం మైనారిటీ వ్యతిరేకమని, ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘిస్తుందని వాదించింది. మత పెద్దలు మతస్వేచ్ఛకు భంగం కలుగుతుందని, రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 25 తమకు కల్పించిన రక్షణను ప్రభుత్వం హరిస్తోందని ఆరోపిస్తున్నారు. మరోవైపు, కొందరు మహిళా హక్కుల కార్యకర్తలు, న్యాయనిపుణులు కూడా ఉత్తరాఖండ్ చట్టంలోని కొన్ని అంశాలపై,  ముఖ్యంగా లివ్-ఇన్ సంబంధాల తప్పనిసరి నమోదు, వాటిని నేరపూరితం చేసే నిబంధనలు వ్యక్తిగత గోప్యతను, ఎంపిక స్వేచ్ఛను హరిస్తాయని   విమర్శించారు. అంటే ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అమలు తీరుపై సైతం భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయని గమనించాలి.

మీడియా కథనాల్లో ఈ అంశం తరచూ రెండు వ్యతిరేక దృక్కోణాల నుంచి చిత్రీకరించబడుతుండటం గమనార్హం.  ఒక వర్గం దీన్ని మహిళా న్యాయం వర్సెస్ మతస్వేచ్ఛ  అనే చట్రంలో చూపిస్తే, మరో వర్గం దీన్ని  లౌకిక సంస్కరణ వర్సెస్ మతపరమైన మైనారిటీ హక్కులు అనే రాజకీయ కోణంలో చూపుతోంది. అయితే వాస్తవానికి, గత దశాబ్ద కాలంలో వెలుగులోకి వచ్చిన అనేక కేసుల ఆధారంగా.. షాయరా బానో మొదలుకొని అమ్రోహా ఘటన వరకూ  ఈ చర్చ కేంద్రంలో ఉండాల్సింది మతం కాదు, బాధిత మహిళల న్యాయమే అన్నది స్పష్టం. మతపెద్దల వాదనలు, రాజకీయ పార్టీల వ్యూహాలు ఎలా ఉన్నా, వాస్తవ బాధితుల గొంతుక తరచూ మరుగున పడిపోతోంది.

ప్రభావాలు, పబ్లిక్ డిబేట్  

ఉత్తరాఖండ్‌లో ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అమలు తర్వాతి ఏడాది కాలంలో దాదాపు  4,74,447 వివాహాలు ఆన్‌లైన్‌లో నమోదు కావడం ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం ఒక సానుకూల ఫలితంగా చెప్పవచ్చు. అయితే ఇది కేవలం పరిపాలనా సౌలభ్యానికి సంబంధించిన అంశం మాత్రమే. అసలైన సవాలు అంతర్గత వ్యక్తిగత చట్టాల్లోని అసమానతలను తొలగించడంలోనే ఉంది.  గోవాలో 1867 నాటి పోర్చుగీసు పౌర స్మృతి రూపంలో దేశంలోనే ఏకైక ఉమ్మడి పౌర చట్టం అమలులో ఉన్నా..  అది జాతీయ చర్చకు అంతగా ఆధారం కాకపోవడం గమనార్హం.  ఎందుకంటే గోవా చిన్న రాష్ట్రం, మతపరమైన సంఖ్యాపరమైన సమతూకం భిన్నంగా ఉండటం వంటి కారణాలు ఇందుకు దోహదపడ్డాయి. ఒక వైపు మహిళా న్యాయం, మరోవైపు మతస్వేచ్ఛ.. ఈ రెంటి మధ్య సమతూకం సాధించే బాధ్యత అంతిమంగా చట్ట సభలదే తప్ప న్యాయస్థానాలది మాత్రమే కాదని షాయరా బానో తీర్పులో మైనారిటీ న్యాయమూర్తులు స్పష్టం చేయడం గమనార్హం.

ఈ నేపథ్యంలో ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అవసరమా అనే ప్రశ్నకు జవాబు..  గత తొమ్మిది దశాబ్దాల చరిత్ర ఇచ్చే గుణపాఠాల ఆధారంగా అన్వేషించాలి. 1937నాటి చట్టం మతసారాంశం పేరుతో వచ్చిన ఒక వలసకాలపు రాజకీయ ఏర్పాటు మాత్రమే.. , దైవప్రసాదితమైన మార్పులేని శాసనం కాదు. 1986లో షాబానో తీర్పును నీరుగార్చిన చందంగా, మతపరమైన ఒత్తిళ్లకు లొంగి మహిళా హక్కులను త్యాగం చేసే రాజకీయ సంప్రదాయం పునరావృతం కాకూడదు. అదే సమయంలో, సంస్కరణలు ఏకపక్షంగా.. ఒక నిర్దిష్ట సమాజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్టు కాకుండా, అన్ని మతాల వ్యక్తిగత చట్టాల్లోని అసమానతలను, హిందూ, క్రైస్తవ, పార్శీ సమాజాల్లోని లోపాలతో సహా  సమానంగా ప్రస్తావిస్తూ, విశ్వాసాన్ని పెంపొందించే రీతిలో ముందుకు సాగాలి. అప్పుడే ఇది  మత వ్యతిరేక చర్య  అనే అభాండం నుంచి బయటపడి, నిజమైన  లింగ న్యాయ సంస్కరణగా నిలబడగలుగుతుంది.

చివరిగా, ఈ చర్చలో వ్యతిరేక వాదనలను కూడా విస్మరించలేం. మతపెద్దలు, కొన్ని పౌర హక్కుల సంఘాలు ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 25, 29 కల్పించిన సాంస్కృతిక, మతపరమైన స్వేచ్ఛపై దాడిగా, బహుళత్వ భారత లౌకిక నమూనాకు విరుద్ధమైనదిగా వర్ణిస్తున్నారు. గిరిజన సమాజాల ఆచార చట్టాలను ఉమ్మడి పౌర స్మృతి  పరిధి నుంచి మినహాయించినా.. అది సమానత్వ సూత్రానికి విరుద్ధమని కొందరు వాదిస్తున్నారు. ఈ భిన్నాభిప్రాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూనే, మహిళలపై జరుగుతున్న నిర్దిష్ట అన్యాయాలను, ట్రిపుల్ తలాఖ్  వంటి ఆచారాలను  ఎదుర్కొనేందుకు తక్షణ చట్టపరమైన స్పష్టత అవసరమన్నది మాత్రం నిర్వివాదాంశం.

భారత ముస్లిం మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న ఈ న్యాయపరమైన అస్పష్టత, ఒక వలసకాలపు చట్ట వారసత్వం,  రాజకీయ చిత్తశుద్ధి లోపం కలగలిపిన ఫలితం. 2017, 2019 సంస్కరణలు హర్షణీయమే అయినా, నిఖా హలాలా వంటి ఆచారాలపై ఇంకా స్పష్టమైన చట్టపరమైన పరిష్కారం రాలేదు. ఈ నేపథ్యంలో, మతం ఏదైనా, ప్రతి పౌరురాలికీ సమాన గౌరవం, రక్షణ కల్పించే దిశగా విస్తృత, భాగస్వామ్య చర్చల ఆధారంగా ముందుకు సాగడమే వివేకవంతమైన మార్గం. ఉత్తరాఖండ్, గుజరాత్ చేపట్టిన తొలి అడుగులు..  జాతీయ స్థాయిలో ఈ దిశగా ఒక ముమెంటం సృష్టించాయి; ఇకపై ఇది కేవలం రాజకీయ నినాదంగా మిగిలిపోకుండా, నిజమైన లింగ న్యాయాన్ని సాధించే సాధనంగా రూపుదిద్దుకోవాలి.

- సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి మా https://TeluguOne.com  పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీ స్నేహితులతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.   

Uniform Civil Code, Triple Talaq, Nikah Halala, UCC Bill, Muslim Personal Law